ایران و عمان روز گذشته در پی سفر دوباره بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان به تهران سرانجام در مسیری که طی هفته‌های اخیر با رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و رایزنی‌های فشرده دو طرف شکل گرفته بود، به یک طرح موقت برای مدیریت مشترک تنگه هرمز دست یافتند؛ طرحی که اگرچه در اولین گام بر ایجاد یک کریدور موقت مشترک دریانوردی و اجرای پروژه‌ای مشترک برای پاکسازی مین‌های این آبراه راهبردی متمرکز است، اما حامل پیامی درباره تلاش تهران و مسقط برای بازتعریف ترتیبات امنیتی حاکم بر یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است. وزیر خارجه عمان در جریان حضور خود در تهران با مقام‌های بلندپایه کشور از جمله سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دیدار و گفت‌وگو کرد و همین رایزنی‌ها در نهایت به اعلام طرح مشترکی انجامید که تهران و مسقط پیش‌تر درباره کلیات آن مذاکره کرده بودند. در واقع، آنچه روز گذشته در تهران به نقطه اعلام رسید، نتیجه مذاکراتی بود که در هفته‌های اخیر آرام‌آرام از سطح رایزنی‌های مقدماتی عبور کرده و به مرحله نهایی‌سازی سازوکار مشترک مدیریت تردد در تنگه هرمز نزدیک شده بود؛ اهمیت این مذاکرات از یک سو به جایگاه راهبردی این آبراه و وابستگی بخش مهمی از تجارت انرژی جهان به امنیت آن بازمی‌گردد و از سوی دیگر به شرایطی مربوط است که پس از افزایش تنش میان ایران و آمریکا، ترتیبات پیشین امنیتی و مدیریتی تنگه را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. ماجرا از آنجا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که پس از اجرای تفاهمنامه اولیه درباره تنگه هرمز، آمریکا به تعهدات خود در چارچوب آن پایبند نماند و در ادامه، تبادل آتش میان ایران و آمریکا در محدوده این آبراه شکل گرفت؛ تحولی که فضای پیشین را تغییر داد و ضرورت بازتعریف سازوکارهایی را که بتواند هم ملاحظات امنیتی ایران را پوشش دهد و هم امکان استمرار امن و باثبات کشتیرانی را تضمین کند، بیش از گذشته برجسته کرد. در چنین شرایطی طبیعی بود که مسقط، به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین کشورهای ساحلی به تنگه هرمز و بازیگری که طی سال‌های گذشته بارها نقش میانجی و تسهیل‌کننده گفت‌وگو میان ایران و غرب را بر عهده گرفته است، بار دیگر به یکی از طرف‌های اصلی رایزنی درباره آینده این آبراه تبدیل شود؛ به همین دلیل، رفت‌وآمد مقام‌های تهران و مسقط افزایش یافت و دو کشور تلاش کردند از دل اختلافات موجود، سازوکاری عملیاتی طراحی کنند که بتواند بدون نادیده گرفتن ملاحظات امنیتی ایران، مسیر کشتیرانی را نیز از خطرات ناشی از تنش‌های نظامی دور نگه دارد. بازگشت دوباره البوسعیدی به تهران نیز در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند که در عمل به تسهیل مذاکراتی منجر شد که خروجی آن اکنون در قالب طرح موقت مشترک ایران و عمان برای مدیریت تنگه هرمز قابل مشاهده است و ایجاد کریدور مشترک دریانوردی و همکاری در پاکسازی مین‌ها، اولین اجزای این سازوکار را تشکیل می‌دهند. با این حال، اهمیت تفاهم تهران و مسقط تنها به محدوده جغرافیایی تنگه هرمز محدود نمی‌شود، زیرا موفقیت این طرح می‌تواند در شرایط کنونی بخشی از معادله بزرگ‌تر کاهش تنش در منطقه را شکل دهد و حتی در صورت فراهم شدن شرایط سیاسی و امنیتی لازم به اولین حلقه از زنجیره‌ای تبدیل شود که بازگشت ایران و آمریکا به تفاهم پیشین درباره وضعیت این آبراه را ممکن می‌کند. عمان در این مسیر بار دیگر می‌تواند نقش پل میان تهران و واشنگتن را ایفا کند و تفاهم هرمز از یک توافق محدود دوجانبه به نقطه آغاز ترتیباتی گسترده‌تر برای مدیریت تنش در منطقه تبدیل شود. از این منظر، طرح موقت ایران و عمان را باید مرحله‌ای تازه دانست که در آن تهران و مسقط تلاش دارند با ایجاد یک سازوکار عملی و مشترک، اول امنیت و استمرار کشتیرانی در تنگه هرمز را تثبیت کنند و سپس در صورت موفقیت این تجربه از آن به‌عنوان بستری برای کاهش تنش‌های گسترده‌تر و باز کردن دوباره مسیر تفاهم‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای استفاده کنند که اکنون با یک کریدور مشترک دریانوردی و همکاری برای پاکسازی مین‌های تنگه آغاز شده، اما دامنه پیامدهای احتمالی آن می‌تواند بسیار فراتر از همین دو اقدام اولیه باشد.
وزیر خارجه عمان نیز اعلام کرده گفت‌وگویی سازنده با عباس عراقچی داشته و ابراز امیدواری کرده ترتیبات مربوط به عبور موقت از تنگه هرمز و ازسرگیری دریانوردی به‌زودی اعلام شود.

برش

توافق بر سر کریدور موقت و پاکسازی تنگه
سید بدر بن حمد بن حمود البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان، در سفر کاری به جمهوری اسلامی ایران با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، رایزنی‌های سازنده‌ای انجام داد. این رایزنی‌ها بر اهمیت ازسرگیری دریانوردی ایمن از طریق تنگه هرمز با حفظ حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور متمرکز بود. دو وزیر با توجه به وضعیت کنونی تنگه هرمز که ناشی از جنگ اخیر و پیامدهای فاجعه‌بار آن است، چارچوبی مرحله‌بندی‌شده را مورد بحث قرار دادند که می‌تواند مبنایی عملی و قابل اجرا برای پیشبرد امور فراهم کند. بر اساس این چارچوب پیشنهادی، ایجاد یک کریدور دریانوردی موقت مشترک از طریق تنگه هرمز و توافق برای اجرای یک پروژه مشترک به‌منظور پاکسازی تنگه از مین‌ها پیش‌بینی شده است. مذاکرات فنی میان دو طرف با هدف توافق بر سر یک کریدور دریانوردی دائمی و نحوه اداره آینده تنگه، همچنین ایجاد سازوکاری برای تبادل اطلاعات، مدیریت ترافیک و ارائه خدمات دریانوردی و امنیتی مربوطه ادامه خواهد یافت. در این راستا، دو طرف بر اهمیت برگزاری گفت‌وگوهای مشترک با کشورهای منطقه هم‌مرز با آب‌های خلیج فارس تأکید کردند. ایران و عمان همچنین بر لزوم رعایت حقوق بین‌الملل قابل اعمال و احترام به حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تأکید ورزیدند.