مرتضی کلانتری
کارشناس برق

اگر فوتبال در طول روز و زمانی که خورشید در آسمان است برگزار شود، نیازی به روشن کردن چراغ‌های ورزشگاه نخواهد بود و مصرف برق نیز به میزان قابل‌توجهی کاهش پیدا می‌کند. البته برگزاری بازی زیر نور خورشید نیز بدون چالش نیست؛ چراکه ممکن است نور خورشید مستقیماً به چشم بازیکنان بتابد و کار را برای آنها دشوار کند. تصویربرداران نیز معمولاً با برگزاری بازی زیر نور مستقیم خورشید موافق نیستند؛ چراکه نور خورشید نقطه‌ای است و در فیلمبرداری با کیفیت فورکی (4K) چندان مناسب نیست. آنها ترجیح می‌دهند نور از چهار نقطه یا از رینگ‌های بالای ورزشگاه و به ‌صورت خطی تأمین شود، به همین دلیل است که در بعضی از کشورها مسابقات فوتبال در شب برگزار می‌شود. در ورزشگاه آزادی، با حذف چراغ‌های ۲ هزار متال‌هالاید، از چراغ‌های LED استفاده کردیم. البته این سیستم هنوز تست نشده است تا مشخص شود آیا عملکرد مورد انتظار را دارد یا خیر، اما شرکت پیمانکار تضمین داده است که نور LED را در حد ۲ هزار لوکس تحویل دهد. با این شرایط، مصرف برق به یک‌چهارم کاهش پیدا می‌کند. البته برگزاری بازی‌های فوتبال در روز یا شب، به سیاست‌گذاری مدیران فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ برمی‌گردد. کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) نیز برای برگزاری مسابقات نکات و الزامات زیادی دارد و برگزاری بازی‌ها در طول روز نشدنی نیست؛ هرچند زاویه تابش نور و نقطه‌ای بودن نور خورشید می‌تواند بر بازیکنان تأثیرگذار باشد. البته اگر فدراسیون ترجیح می‌دهد بازی‌ها در شب برگزار شود یکی از دلایل آن این است که نمایشگرهای تبلیغاتی دور زمین در شب بهتر دیده می‌شوند. به هر حال فوتبال امروز بیشتر از آنکه صرفاً سرگرمی و ورزش باشد، یک صنعت و فعالیت تجاری است. تصویربرداران نیز معتقدند در شب کیفیت تصویر بالاتر می‌رود. در طول روز هم می‌توان با افزایش نور نمایشگرها کار کرد، اما به همان نسبت مصرف برق نیز افزایش پیدا می‌کند. استفاده از پنل‌های خورشیدی برای ورزشگاه‌ها از نظر اقتصادی مقرون ‌به‌ صرفه نیست؛ یعنی هزینه‌ای که برای اجرای این طرح صرف می‌شود، بیشتر از بازدهی اقتصادی آن است و حدود ۱۰ تا ۱۲ سال طول می‌کشد تا هزینه آن مستهلک شود. اما در شرایطی که با ناترازی انرژی مواجه هستیم، به ‌اجبار می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد.
پنل خورشیدی در واقع دو بخش دارد؛ یکی خود پنل و دیگری باتری آن. هزینه باتری‌ها نیز بیشتر از هزینه پنل‌هاست. زمانی که یک مزرعه خورشیدی ایجاد می‌شود، معمولاً برق تولید شده ذخیره نمی‌شود و مستقیماً وارد سیستم برق می‌شود. اما اگر قرار باشد از انرژی خورشیدی در ورزشگاه و برای برگزاری بازی در شب استفاده شود، این انرژی باید ذخیره و سپس وارد سیستم برق شود که اصلاً مقرون ‌به ‌صرفه نیست؛ چراکه باتری‌ها نیز کشش این حجم از برق را ندارند. به‌عنوان مثال، اگر در مجموعه ورزشی آزادی پنل خورشیدی نصب شود، این پنل‌ها شاید به ‌زور بتوانند برق مورد نیاز یک برج نوری را تأمین کنند؛ چراکه حجم برق مورد نیاز ورزشگاه بسیار زیاد است. از سوی دیگر در شب، خورشیدی وجود ندارد، بنابراین باید برق تولید شده در طول روز در باتری ذخیره شود که هزینه بسیار زیادی دارد. البته استفاده یا عدم استفاده از پنل‌های خورشیدی در نهایت به مدیران بستگی دارد. شاید مدیران بگویند درست است که این طرح توجیه اقتصادی ندارد، اما در شرایط ناترازی انرژی می‌تواند فشار وارد شده به شبکه برق را کاهش دهد؛ بنابراین اجرای آن را در دستور کار قرار دهند. با این شرایط، برگزاری مسابقات لیگ برتر در طول روز و زیر نور خورشید می‌تواند بهترین راهکار باشد؛ چراکه میزان لوکس نور خورشید از هر نور مصنوعی دیگری بالاتر است. در مقابل، تأمین ۲۵۰۰ لوکس نور در شب، مصرف انرژی بسیار بالایی دارد. بنابراین وقتی نعمت بزرگی مانند نور خورشید در اختیار داریم، چرا از آن استفاده نکنیم؟