در گفتوگو با بهرام سرمست مطرح شد
آذربایجان شرقی در مسیر تبدیلشدن به هاب لجستیکی کشور
تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و رمضان نشان داد که جایگاه لجستیک در برخی استانها از یک مزیت اقتصادی فراتر رفته و به مؤلفهای راهبردی برای حفظ پایداری و تداوم زنجیره تأمین کشور تبدیل شده است. در این میان، آذربایجان شرقی به پشتوانه موقعیت جغرافیایی، مرزهای رسمی، شبکه حملونقل جادهای و ریلی، ظرفیتهای تولیدی و دسترسی به بازارهای منطقهای، به یکی از محورهای مهم پشتیبانی و مدیریت جریان کالا در کشور تبدیل شد. در شرایطی که محدودیت در برخی مسیرهای سنتی، ضرورت فعالسازی کریدورهای جایگزین را افزایش داد، ظرفیتهای مرزی استان، منطقه آزاد ارس و پیوندهای جادهای و ریلی، امکان تداوم انتقال کالا، مواد اولیه و اقلام ضروری را فراهم کرد. اهمیت این ظرفیتها نیز صرفاً به ترانزیت و عبور کالا محدود نبود؛ بلکه توانمندیهای استان در حوزه انبارش، توزیع، حملونقل ترکیبی، پشتیبانی از تولید و تأمین کالاهای اساسی، نقش آن را در تابآوری اقتصادی کشور برجستهتر کرد. تجربه این دوره نشان داد که موقعیت مرزی زمانی به یک مزیت راهبردی تبدیل میشود که با زیرساختهای لجستیکی، تولیدی، حملونقلی و مدیریت یکپارچه زنجیره تأمین پیوند بخورد؛ ظرفیتی که میتواند آذربایجان شرقی را از یک «مسیر عبوری» به «مرکز مدیریت جریان کالا» و یکی از هابهای راهبردی پشتیبانی و لجستیک کشور ارتقا دهد.
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
«بهرام سرمست» استاندار آذربایجان شرقی در گفتوگو با «ایران» اظهار کرد: «هدف راهبردی مدیریت استان، تبدیل آذربایجان شرقی از یک «مسیر عبوری» به «مرکز مدیریت جریان کالا» با استفاده از ظرفیتهای مرزی و لجستیکی موجود است. مسئولان استان آذربایجان شرقی با هدف حفظ پایداری اقتصادی و بازاری، تمام تلاش خود را برای جلوگیری از هرگونه اختلال در معیشت مردم، فعالیت بازار، روند تولید و ارائه خدمات به کار گرفتهاند و با هماهنگی مستمر با وزارت جهاد کشاورزی و وزارت کشور، تمامی اقلام ضروری و زیرساختهای لازم فراتر از ظرفیت استان تأمین شده است.» استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به تجربه جنگهای تحمیلی دوم و سوم، اظهار کرد: «این تجربه بیش از گذشته اهمیت و ظرفیتهای لجستیکی و پشتیبانی استان را آشکار کرد. علاوه بر آن، محدودیتهای ایجادشده در برخی مناطق کشور، ضرورت فعالسازی مسیرهای جایگزین و افزایش اتکای شبکه تأمین به ظرفیتهای شمالغرب را برجسته ساخت».
مدیریت مرکز لجستیکی کارآمد
«بهرام سرمست» استاندار آذربایجان شرقی ظرفیت لجستیکی استان را یکی از مهمترین مؤلفههای این جایگاه دانست و تصریح کرد: «تصویب ایجاد مراکز لجستیک مرزی جلفا و مرند در شرایطی که کشور به مسیرهای متنوعتر برای تأمین کالا و مواد اولیه نیاز دارد، نشاندهنده اهمیت این محور است. مرکز لجستیک مرند به دلیل قرار گرفتن در محور تبریز ـ بازرگان و نزدیکی به مرزهای بازرگان و جلفا، موقعیتی ویژه دارد و جلفا نیز با قرار گرفتن در منطقه آزاد ارس و اتصال به شبکههای ارتباطی منطقهای، میتواند در سازماندهی جریان کالا، ترانزیت و پشتیبانی زنجیره تأمین نقش مؤثری ایفا کند».
وی با تأکید بر اینکه اهمیت مراکز لجستیکی صرفاً به جابهجایی کالا محدود نمیشود، گفت: «یک مرکز لجستیکی کارآمد باید بتواند در شرایط عادی و بحرانی، دریافت، انبارش، پردازش، تفکیک، انتقال و توزیع کالا را بهصورت یکپارچه مدیریت کند. چنین ساختاری با کاهش فشار بر مسیرهای سنتی تأمین، امکان فعالسازی سریع مسیرهای جایگزین را فراهم میکند و آسیبپذیری شبکه ملی تأمین در برابر اختلالات را کاهش میدهد».
وی توسعه مراکز لجستیکی آذربایجان شرقی را بخشی از سیاست تابآوری اقتصادی و پدافندی کشور عنوان کرد و ادامه داد: «مزیت مهم دیگر استان، قرار گرفتن در مفصل چند کریدور منطقهای و بینالمللی است. ارتباط با ترکیه، عراق، قفقاز و ماورای قفقاز، آذربایجان شرقی را در موقعیتی قرار داده که میتواند حلقه اتصال بازارهای مختلف باشد. وجود دو مبدأ ورودی و خروجی رسمی مرتبط با نخجوان و ارمنستان در محدوده منطقه آزاد ارس نیز ظرفیت مرزی استان را تکمیل میکند». استاندار آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: «در شرایط خاص، تنوع مسیرهای تأمین یک مزیت حیاتی است؛ زیرا اختلال در یک مسیر نباید به اختلال در کل زنجیره تأمین منجر شود. این موقعیت، ظرفیت استان برای توسعه تجارت جایگزین را نیز افزایش میدهد و بازارهایی همچون ترکیه، روسیه، اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا و عراق میتوانند در توسعه مبادلات نقش داشته باشند.»
ارتقای تابآوری لجستیکی
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به سابقه تجاری آذربایجان شرقی با کشورهای شمالی و قرار گرفتن استان در مسیر کریدورهای منطقهای، اظهار کرد: «با تکمیل زیرساختها، این امکان وجود دارد که بخشی از جریانهای تجاری کشور در زمان اختلال در سایر مسیرها از طریق شمالغرب پشتیبانی شود». سرمست، حملونقل ریلی را حلقهای تعیینکننده در زنجیره لجستیکی دانست و گفت: «اتصال ریلی ایران به روسیه از مسیر جمهوری آذربایجان و توسعه زیرساختهای ریلی منطقه میتواند ظرفیت جابهجایی کالا و مبادلات را افزایش دهد. برای آذربایجان شرقی، توسعه حملونقل ترکیبی جادهای، ریلی و مرزی دیگر صرفاً یک انتخاب اقتصادی نیست؛ بلکه یکی از پایههای ارتقای تابآوری لجستیکی محسوب میشود. هرچه سهم حملونقل ترکیبی افزایش یابد، امکان انتقال سریعتر، ارزانتر و انعطافپذیرتر کالا در شرایط بحران نیز بیشتر خواهد شد». وی با بیان اینکه نقش استان در دوران جنگ به ترانزیت محدود نمیشود، افزود: «امنیت غذایی یکی دیگر از ارکان پشتیبانی راهبردی کشور است و آذربایجان شرقی با ظرفیت تولیدی خود میتواند بخشی از نیازهای کشور را تأمین کند. در دوره جنگ تحمیلی، مشکل عمدهای در تأمین کالاهای اساسی استان گزارش نشد و در حوزه تولید مرغ و جوجهریزی نیز شرایط مطلوب اعلام شد.»
استاندار آذربایجان شرقی تصریح کرد: «اهمیت این ظرفیت زمانی بیشتر آشکار میشود که برخی مناطق کشور به دلیل محدودیت تولید، شرایط اقلیمی یا افزایش مصرف با دشواری بیشتری در تأمین کالاهای اساسی مواجه شوند.»
سرمست با تأکید بر پیوند میان تولید و لجستیک گفت: «تولید و لجستیک دو حلقه تفکیکناپذیر یک زنجیره پشتیبانی هستند و ضعف هر یک میتواند عملکرد دیگری را تحت تأثیر قرار دهد. تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و رمضان پس از آن، مفهوم تابآوری سرزمینی را نیز برجسته کرد؛ یعنی توان یک منطقه برای حفظ فعالیتهای حیاتی در شرایط فشار و بازگشت سریع به وضعیت پایدار».
وی ادامه داد: «در آذربایجان شرقی این تابآوری بر مجموعهای از ظرفیتها شامل موقعیت جغرافیایی، مرزهای رسمی، مراکز لجستیکی، شبکه جادهای و ریلی، توان تولید، بازارهای پیرامونی و نیروی انسانی متخصص استوار است. جمعیت استان حدود چهار میلیون و دویست هزار نفر و معادل پنج درصد جمعیت کشور است و ظرفیت بالقوه استان در ترانزیت و لجستیک نیز فراتر از سهم فعلی ارزیابی میشود.»
تدوین سند بالادستی لجستیک
«بهرام سرمست» اظهار کرد: «استان آذربایجان شرقی با اتکا به موقعیت جغرافیایی خود میتواند بیش از ۲۰ درصد سهم ترانزیت و لجستیک کشور را به خود اختصاص دهد و برای منطقه آزاد ارس نیز سهم ۳۵ درصدی از ظرفیت لجستیکی استان مطرح شده است. تحقق این ظرفیت به تکمیل زیرساختها، رفع گلوگاهها و ایجاد هماهنگی میان اجزای زنجیره وابسته است، اما در صورت تحقق، آذربایجان شرقی میتواند به یکی از هابهای مهم لجستیکی کشور تبدیل شود».
سرمست، مسأله هزینه لجستیک را نیز دارای اهمیت ویژه دانست و گفت: «هزینه لجستیک در کشورهای پیشرفته کمتر از ۹ درصد و در ایران بیش از ۳۰ درصد عنوان شده است. کاهش این فاصله همزمان دو هدف را دنبال میکند؛ افزایش تابآوری اقتصاد در شرایط بحران و ارتقای رقابتپذیری در شرایط عادی.» وی تصریح کرد: «توسعه لجستیک استان نباید به ساخت چند مرکز فیزیکی محدود شود، بلکه نیازمند شکلگیری یک اکوسیستم لجستیکی است که در آن مراکز لجستیک، گمرک، حملونقل جادهای و ریلی، مناطق آزاد، انبارها، شرکتهای حملونقل، تولیدکنندگان، صادرکنندگان و سامانههای اطلاعاتی در قالب شبکهای هماهنگ فعالیت کنند».
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به اهمیت لجستیک الکترونیک و شرکتهای تخصصی زنجیره تأمین اظهار کرد: «شرکتهای 3PL تا 5PL میتوانند جریان کالا را از تأمین مواد اولیه تا تحویل محصول مدیریت کنند. بهرهگیری از فناوریهای نوین نیز امکان رصد موجودی، ظرفیت حمل، مسیر و مقصد را افزایش میدهد و در شرایط بحران، زمان واکنش زنجیره تأمین را کاهش میدهد. بنابراین هوشمندسازی لجستیک باید همپای توسعه زیرساختهای فیزیکی پیش برود». وی تجربه جنگ را عاملی برای ضرورت عبور از مدیریت بخشی و جزیرهای دانست و افزود: «حملونقل، کشاورزی، صنعت، تجارت، گمرک، مناطق آزاد و مدیریت بحران نمیتوانند در شرایط خاص مثل جنگ تحمیلی 12 روزه و رمضان مستقل از یکدیگر عمل کنند. تدوین سند بالادستی لجستیک، شناسایی کریدورهای منطقهای، تعیین مأموریت دستگاهها، ایجاد سازوکار هماهنگ و استفاده حداکثری از هابهای استان میتواند این خلأ را کاهش دهد.»
پایداری اقتصادی
استاندار آذربایجان شرقی بیان کرد: «هدف راهبردی باید تبدیل آذربایجان شرقی از یک «مسیر عبوری» به «مرکز مدیریت جریان کالا» باشد. در مدل مسیر عبوری، کالا صرفاً از استان عبور میکند؛ اما در مدل مرکز مدیریت جریان کالا، بخشی از ارزش افزوده، انبارش، پردازش، بستهبندی، توزیع، خدمات حملونقل و مدیریت زنجیره تأمین در خود استان شکل میگیرد. این تحول، هم سهم آذربایجان شرقی از تجارت و ترانزیت را افزایش میدهد و هم ظرفیت آن را برای پشتیبانی از اقتصاد کشور در شرایط بحرانی ارتقا میبخشد.»
استاندار آذربایجان شرقی در جمعبندی نهایی گفت: «تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و ۴۰ روزه یک واقعیت روشن را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد؛ پایداری اقتصادی بدون پایداری لجستیکی امکانپذیر نیست. تأمین کالا، استمرار تولید، امنیت غذایی، حفظ بازارها و تداوم تجارت خارجی همگی به شبکهای وابستهاند که باید در شرایط عادی ساخته و در زمان بحران فعال شود.» وی تأکید کرد: «آذربایجان شرقی به دلیل جایگاه جغرافیایی، مرزی و مواصلاتی خود ظرفیت آن را دارد که یکی از اجزای مهم این شبکه ملی باشد. آینده لجستیکی استان به تکمیل زیرساختهای جادهای و ریلی، فعالسازی مراکز لجستیکی جلفا و مرند، تقویت منطقه آزاد ارس، کاهش هزینههای حمل ونقل، توسعه فناوریهای مدیریت زنجیره تأمین و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اقتصادی و اجرایی وابسته است». سرمست تصریح کرد: «در صورت توسعه یکپارچه این زنجیره، آذربایجان شرقی میتواند مزیت جغرافیایی خود را به یک مزیت راهبردی تبدیل کند؛ مزیتی که در زمان صلح موتور رشد اقتصادی و در زمان بحران، یکی از ستونهای پشتیبانی و تابآوری ملی باشد.»
