تهران و دوشنبه در گام تازه‌ای برای گسترش همکاری‌های اقتصادی، تشکیل کارگروه مشترک نفت و انرژی را در دستور کار قرار دادند؛ کارگروهی که قرار است راه‌های افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی ایران به تاجیکستان، تأمین نفت خام مورد نیاز پالایشگاه‌های این کشور و مهم‌تر از همه، ظرفیت‌های حمل‌ونقل و انتقال محموله‌ها را بررسی کند.
در دیدار محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، با دلیر جمعه، وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان و عظیم ابراهیم، وزیر حمل‌ونقل این کشور، دو طرف بر این نکته توافق داشتند که ظرفیت تجارت انرژی میان دو کشور، بیش از حجم فعلی مبادلات است؛ با این حال، افزایش این تجارت به طراحی مسیرهای مطمئن انتقال و تقویت زیرساخت‌های لجستیکی وابسته است.
بر اساس توافق انجام‌شده، کارگروه مشترک کارشناسی وظیفه خواهد داشت جزئیات اجرایی همکاری‌ها را بررسی و چارچوبی برای قراردادهای بلندمدت در حوزه تأمین فرآورده و نفت خام تدوین کند. این اقدام می‌تواند تجارت انرژی میان ایران و تاجیکستان را از سطح توافق‌های موردی، به همکاری‌هایی با افق روشن‌تر و پایدارتر نزدیک کند.

فرآورده‌های مازاد ایران
در مسیر بازار تاجیکستان
محسن پاک‌نژاد پس از این نشست، صادرات فرآورده‌های نفتی مازاد ایران را یکی از محورهای اصلی مذاکرات اعلام کرد. به گفته او، ایران می‌تواند بخشی از نیاز انرژی تاجیکستان را از طریق عرضه فرآورده‌های نفتی تأمین کند و هم‌زمان، امکان تأمین نفت خام مورد نیاز پالایشگاه‌های این کشور نیز در حال بررسی است.
وزیر نفت با اشاره به تداوم گفت‌وگوهای دو کشور در سال‌های اخیر گفت این سومین دیدار او با وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان طی دو سال گذشته در تهران است؛ دیدارهایی که به گفته او، مسیر همکاری‌ها را از مرحله طرح موضوع به سمت بررسی سازوکارهای عملیاتی هدایت کرده است.
پاک‌نژاد تأکید کرد حجم مبادلات آینده متناسب با امکانات حمل‌ونقلی و ظرفیت مسیرهای انتقال تعیین خواهد شد. به این ترتیب، مذاکرات نفتی تهران و دوشنبه تنها به عرضه و تقاضای فرآورده محدود نیست و بخش مهمی از آن به امکان رساندن پایدار محموله‌ها به مقصد بازمی‌گردد.

دوشنبه به‌دنبال
افزایش واردات از ایران
دلیر جمعه، وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان نیز افزایش واردات فرآورده‌های نفتی از ایران را از محورهای اصلی سفر هیأت این کشور به تهران دانست. در مذاکرات انجام‌شده، نوع فرآورده‌های مورد نیاز تاجیکستان و میزان تقاضای این کشور بررسی شد و قرار است جزئیات آن در قالب کارگروه مشترک پیگیری شود.
وزیر انرژی تاجیکستان معتقد است توسعه همکاری در بخش نفت و فرآورده می‌تواند به یکی از پایه‌های مهم روابط اقتصادی دو کشور تبدیل شود. او با اشاره به نقش تعیین‌کننده لجستیک در حجم مبادلات، ابراز امیدواری کرد افزایش تجارت انرژی، به گسترش مبادلات بازرگانی و تقویت پیوندهای اقتصادی تهران و دوشنبه منجر شود.
لجستیک
حلقه تعیین‌کننده تجارت انرژی
تاجیکستان به دریاهای آزاد دسترسی ندارد و به همین دلیل، انتقال نفت خام و فرآورده‌های نفتی به این کشور نیازمند برنامه‌ریزی دقیق در حوزه حمل‌ونقل و هماهنگی با مسیرهای منطقه‌ای است. همین موضوع باعث شده است وزیر حمل‌ونقل تاجیکستان نیز در مذاکرات تهران حضور داشته باشد.
عظیم ابراهیم، وزیر حمل‌ونقل تاجیکستان، اعلام کرد اکنون حدود ۸۰۰ هزار تن فرآورده نفتی میان دو کشور جابه‌جا می‌شود، اما با آغاز فعالیت کارگروه مشترک و بررسی مسیرهای انتقال، زمینه برای افزایش این رقم فراهم خواهد شد.
او گفت تاجیکستان هم‌زمان با گفت‌وگو با ایران، رایزنی با کشورهای همسایه را نیز برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها و مسیرهای مورد نیاز دنبال می‌کند. هدف این است که در صورت افزایش واردات نفت خام و فرآورده از ایران، توان جابه‌جایی و انتقال محموله‌ها نیز متناسب با نیاز جدید توسعه یابد.

از گفت‌وگو تا قرارداد بلندمدت
توافق برای تشکیل کارگروه مشترک، در عمل مرحله‌ای برای تبدیل ظرفیت‌های موجود به یک برنامه اجرایی است. این کارگروه باید درباره نوع فرآورده‌های قابل صادرات، حجم مبادلات، شیوه تأمین نفت خام، مسیرهای حمل و سازوکارهای قراردادی به جمع‌بندی برسد.
در صورت نهایی شدن این بررسی‌ها، قرارداد بلندمدت انرژی میان دو کشور می‌تواند هم بازار تازه‌ای برای فرآورده‌های نفتی ایران فراهم کند و هم به تاجیکستان امکان دهد نیاز خود به سوخت و خوراک پالایشگاهی را با برنامه‌ریزی مطمئن‌تری تأمین کند؛ همکاری‌ای که با تکمیل حلقه حمل‌ونقل، ظرفیت آن را دارد تا به یکی از محورهای پایدار روابط اقتصادی ایران و تاجیکستان تبدیل شود.