بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

لکه‌های نفتی در آب‌های پیرامونی قشم، هرچند نگرانی‌هایی را در میان ساکنان و فعالان ساحلی ایجاد کرده، اما با ورود سریع دستگاه‌های مسئول، در همان محدوده‌های اولیه تحت کنترل قرار گرفته است. آلودگی‌ای که منشأ آن نشت مواد نفتی از یک شناور اعلام شده و با وجود نگرانی‌های اولیه، تاکنون دامنه‌ای محدود داشته و به زیرساخت‌های حیاتی و زیست‌بوم‌های حساس جزیره آسیبی وارد نکرده است. همزمان با عملیات پاکسازی سطح دریا، شناور تخصصی مقابله با آلودگی‌های نفتی در آب‌های پیرامونی قشم و هنگام به‌صورت مستمر در حال رصد و جمع‌آوری لکه‌هاست و تجهیزات پیشگیرانه نیز در مراکز حساس مستقر شده است. طبق گفته فرماندار قشم به «ایران»، فعالیت آب‌شیرین‌کن‌ها، مراکز پرورش ماهی و میگو و فعالیت‌های صیادی بدون اختلال ادامه دارد و در بیشتر سواحل، از جمله سواحل سهیلی، سلخ، کورزین، شیب‌دراز و طبل، اثری از آلودگی مشاهده نشده است. تنها در بخش‌هایی از سوزا و نقاشه آثار محدودی گزارش شده و پاکسازی آنها ادامه دارد؛ در حالی که پایش شبانه‌روزی برای جلوگیری از گسترش آلودگی همچنان در جریان است.
حسین امیرتیموری فرماندار قشم در گفت‌وگو با «ایران» و با اشاره به روند مدیریت این آلودگی نفتی در سواحل منطقه اظهار کرد: «19 مردادماه لکه‌های نفتی در سطح دریا مشاهده شد و بلافاصله پس از اطلاع، اداره بنادر و دریانوردی و محیط زیست وارد عمل شدند و پایش میدانی وضعیت آب‌های پیرامونی و سواحل جزیره را آغاز کردند.» طبق گفته این مقام مسئول، از همان ساعات اول، پاکسازی سطح دریا در اولویت قرار گرفت؛ چرا که تا زمانی که لکه‌های نفتی روی آب مهار نشوند، امکان پاکسازی کامل سواحل وجود ندارد. در همین راستا، شناور تخصصی پاکسازی لکه‌های نفتی که مجهز به تجهیزات پاشش مواد مورد استفاده برای کنترل و پاکسازی آلودگی‌های نفتی است، طی روزهای اخیر عملیات خود را آغاز کرده است.
امیرتیموری افزود: «این شناور طی دو روز گذشته در آب‌های پیرامونی جزیره فعالیت کرده و روز گذشته یک دور کامل اطراف قشم را پیموده است. در هر نقطه‌ای که لکه نفتی مشاهده شده، عملیات پاکسازی انجام گرفته و این روند همچنان ادامه دارد. شناور مذکور همچنین محدوده پیرامون جزیره هنگام را رصد می‌کند تا در صورت مشاهده هرگونه لکه جدید، عملیات مهار و پاکسازی بلافاصله انجام شود.»

عملیات چندمرحله‌ای در مهار لکه‌های نفتی
«حسین امیرتیموری» فرماندار قشم، با اشاره به استفاده از مواد تخصصی برای کنترل لکه‌های نفتی گفت: «این مواد با هدف جمع‌آوری، کنترل و جلوگیری از گسترش آلودگی در سطح آب مورد استفاده قرار می‌گیرند و عملیات پاکسازی در چند مرحله انجام شده است. همزمان، پایش سطح آب ادامه دارد تا لکه‌های احتمالی جدید شناسایی و پیش از رسیدن به ساحل مهار شوند.» طبق گفته این مقام مسئول، به موازات عملیات دریایی، اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از تأسیسات حساس جزیره نیز در دستور کار قرار گرفته است. فرماندار قشم تصریح کرد: «اداره بنادر و دریانوردی برای بهره‌برداران حوزه ماهی و میگو نشست‌های آموزشی برگزار کرده و تجهیزات لازم برای مقابله با ورود احتمالی مواد نفتی به مراکز حساس در اختیار آنها قرار داده است. پدها و بوم‌های جاذب مواد نفتی نیز در اختیار مراکز مربوط، دهیاری‌ها و جوامع محلی قرار گرفته تا در صورت مشاهده آلودگی بتوانند واکنش اولیه و سریع داشته باشند.» وی با اشاره به بازدیدهای میدانی مسئولان شهرستان از مناطق مختلف قشم گفت: «صبح روز گذشته به همراه مدیران و مسئولان محیط زیست، بنادر و دریانوردی، منطقه آزاد، دهیاری، بخشداری و معاونت مربوطه فرمانداری از چند منطقه بازدید کردیم تا وضعیت آلودگی از نزدیک بررسی شود. اولین مقصد این بازدید، سوزا بود؛ منطقه‌ای که به گفته فرماندار، بخش قابل‌توجهی از عملیات پاکسازی در آن انجام شده است.» طبق گفته این مقام مسئول، در زمان بازدید، هم سطح دریا و هم بخش عمده ساحل پاکسازی شده بود و تنها قسمت کوچکی از ساحل نیازمند تکمیل عملیات بود. مقرر شد شهرداری، شورای شهر و سایر دستگاه‌های مرتبط نسبت به لایه‌برداری و پاکسازی بخش باقی‌مانده اقدام کنند.

لکه‌های نفتی 
در حال پاکسازی کامل است
فرماندار قشم با اشاره به مشاهده برخی لکه‌ها در زمان بازدید از سوزا ادامه داد: «هنوز مقدار محدودی از مواد نفتی روی آب مشاهده می‌شود و مقرر است پس از پاکسازی کامل این لکه‌ها، عملیات پاکسازی ساحل نیز تکمیل شود. این روند به‌صورت همزمان و مرحله‌ای دنبال می‌شود تا آثار آلودگی به‌طور کامل از محیط حذف شود.» فرماندار قشم
اظهار‌کرد: «در ساحل نقاشه نیز بررسی‌های میدانی انجام شده که بر اساس مشاهدات مسئولان، وضعیت منطقه مناسب بوده و در زمان بازدید لکه نفتی قابل‌توجهی روی آب مشاهده نشده است. با این حال، پایش دستگاه‌های مسئول در این منطقه و سایر نقاط جزیره همچنان ادامه دارد.» امیرتیموری، درباره وضعیت جنگل‌های حرا و برخی اخبار منتشرشده در این زمینه نیز توضیح داد: «در جریان بازدیدهای میدانی، تعداد محدودی از درختان حرا در ساحل نقاشه که پیش‌تر توسط منابع طبیعی کاشته شده بودند، تا حدودی تحت تأثیر آلودگی قرار گرفته‌اند، اما سایر سواحل و محدوده‌های جنگل‌های حرا با مشکل خاصی مواجه نیستند.» وی تأکید کرد: «بر اساس بازدیدها و پایش‌های انجام‌شده، سواحل سهیلی، بندر سلخ، کورزین، شیب‌دراز و طبل عاری از مواد نفتی هستند و در این مناطق آثار قابل‌توجهی از آلودگی مشاهده نشده است. یکی از مهم‌ترین محورهای مدیریت این حادثه، جلوگیری از ورود احتمالی آلودگی به آب‌شیرین‌کن‌ها و مراکز شیلاتی بوده است.» امیرتیموری با تأکید بر اینکه آلودگی ایجادشده در حدی نبوده که تأسیسات حیاتی جزیره را تحت تأثیر قرار دهد، گفت: «هیچ‌یک از آب‌شیرین‌کن‌های قشم با اختلال مواجه نشده و حتی یک مورد گزارش از آسیب یا توقف فعالیت آنها وجود نداشته است. فعالیت مراکز پرورش ماهی و میگو و همچنین صیادی نیز بدون محدودیت ادامه داشته است.»

برش

مشارکت جوامع محلی در مهار آلودگی
«حسین امیرتیموری» فرماندار قشم در گفت وگو با «ایران»اظهار کرد: «برای پیشگیری از هرگونه آسیب احتمالی، پیش از رسیدن آلودگی به مناطق حساس، تجهیزات جاذب در اختیار مراکز مرتبط قرار گرفت و آموزش‌های لازم نیز به بهره‌برداران و نیروهای محلی ارائه شد. دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی روستاهای ساحلی نیز به‌عنوان اولین سطوح مدیریت محلی، در پایش و واکنش اولیه مشارکت کردند.» طبق گفته این مقام مسئول، این همکاری از آن جهت اهمیت دارد که بخش قابل‌توجهی از اقتصاد جوامع ساحلی قشم به صیادی، فعالیت‌های دریایی و گردشگری وابسته است. به همین دلیل حساسیت مردم محلی نسبت به سلامت دریا و سواحل بالا بوده و در جریان این حادثه نیز دهیاری‌ها، شوراها و ساکنان مناطق ساحلی در شناسایی و گزارش لکه‌های نفتی همکاری داشته‌اند. فرماندار قشم با قدردانی از همکاری دستگاه‌های اجرایی و مردم محلی، تأکید کرد که محیط زیست، بنادر و دریانوردی، شیلات، منطقه آزاد، فرمانداری، دهیاری‌ها و سایر مجموعه‌های مرتبط از اولین ساعات وقوع حادثه درگیر پایش و کنترل وضعیت بوده‌اند و عملیات پاکسازی با هماهنگی میان این دستگاه‌ها دنبال شده است. امیرتیموری با اشاره به اینکه پایش دریا و سواحل همچنان ادامه دارد، گفت: «نیروها و دستگاه‌های مسئول به‌صورت شبانه‌روزی وضعیت را رصد می‌کنند و در صورت مشاهده هرگونه لکه جدید، بلافاصله عملیات مهار و پاکسازی انجام خواهد شد. در حال حاضر شرایط جزیره عادی و نرمال است و موضوع تحت کنترل قرار دارد.» وی از مردم نیز خواست اخبار مربوط به آلودگی نفتی را از منابع معتبر دنبال کنند و برای ارزیابی وضعیت سواحل، به گزارش‌های دقیق و مشاهدات میدانی توجه داشته باشند. بر اساس توضیحات فرماندار قشم، عملیات مدیریت آلودگی در دو سطح دریایی و ساحلی در حال انجام است؛ ابتدا لکه‌های نفتی در سطح آب شناسایی و مهار می‌شوند و پس از آن پاکسازی سواحل و نقاطی که احتمال باقی‌ماندن آثار آلودگی در آنها وجود دارد، دنبال می‌شود. با توجه به محدود بودن دامنه آلودگی و واکنش سریع دستگاه‌های مسئول، این رخداد تاکنون به یک بحران زیست‌محیطی گسترده تبدیل نشده و فعالیت‌های صیادی، شیلاتی، گردشگری و تأمین آب جزیره بدون محدودیت ادامه دارد.