پایان امپراطوری عثمانی

فصل‌های آینده به بررسی تأثیر تسویه‌حساب‌های صلح بر کشورهای مختلف خاورمیانه اختصاص خواهد یافت. در اینجا، روندهایی مرور می‌شوند که به تقسیم و اشغال گسترده‌تر سرزمین‌های سابق عثمانی منجر شد. در ژانویه ۱۹۱۹، نمایندگان ۲۷ کشور در پاریس گرد هم آمدند تا تسویه‌حساب صلحی را تدوین کنند که امید می‌رفت از بروز جنگ‌های آتی جلوگیری کند. برای بسیاری از نمایندگان، مسائل اروپایی اولویت بالاتری داشت و در همان سال، چهار قرارداد جداگانه با آلمان، اتریش، مجارستان و بلغارستان تهیه و امضا شد.
با این حال، تدوین یک تسویه‌نامه برای خاورمیانه پس از جنگ، نیازمند مذاکرات طولانی‌تر و پیچیده بود و متفقین در این زمینه بارها با یکدیگر دچار اختلاف شدند. سرانجام، شرایط تسویه‌نامه عثمانی در کنفرانس سن رمو (آوریل ۱۹۲۰) به توافق رسید و در معاهده سور که دولت عثمانی با اکراه در ۱۰ اوت ۱۹۲۰ امضا کرد، گنجانده شد. بخش‌هایی از این معاهده که به آناتولی مربوط می‌شد، بسیار سختگیرانه بود و عملاً به تقسیم هسته اصلی امپراطوری عثمانی انجامید. اگرچه پیروزان قصد داشتند یک دولت و حکومت عثمانی باقی بماند، اما قلمروهایی که دولت عثمانی می‌توانست بر آنها حاکمیت داشته باشد، به شدت محدود شد.
تقسیم سرزمین‌های سابق عثمانی بر اساس معاهده سور، ۱۹۲۰. شرایط سخت این معاهده موجب شکل‌گیری حرکت مقاومت در ترکیه شد که در نهایت معاهده را بی‌اثر کرد و منجر به تأسیس یک دولت مستقل ترکیه شد که تراکیه، تنگه‌ها و تمامی آناتولی را دربر می‌گرفت.
تنگه‌های میان دریای سیاه و دریای مدیترانه از سلطه استانبول خارج شد و تحت اداره‌ یک کمیسیون بین‌المللی قرار گرفت. این معاهده علاوه بر آن، مناطق نفوذ در جنوب آناتولی را به فرانسه و ایتالیا اختصاص داد. یونان که تا سال ۱۹۱۷ به ائتلاف جهانی نپیوسته بود، استان‌های باقیمانده از امپراطوری عثمانی در اروپا، یعنی تراکیه را به دست آورد و همچنین اجازه یافت حضور نظامی و اداری خود را در شهر بندری مهم آناتولی، ازمیر، برقرار کند. در تدوین این توافق‌نامه، مذاکره‌کنندگان متفقین ناگزیر بودند اصل نوین «حق تعیین سرنوشت ملی» را مد نظر قرار دهند، اما تصمیم گرفتند این اصل را تنها زمانی به کار برند که منافع آنان را تأمین می‌کرد یا با همدلی‌های سیاسی‌شان همسو بود. بدون تردید، به همین دلیل بود که پیمان سور، استقلال یک دولت ارمنی در آناتولی شرقی و قفقاز روسیه را به رسمیت شناخت. متفقین همچنین توافق کردند که مناطق کردنشین در آناتولی شرقی باید از وضعیت نیمه‌مستقل برخوردار باشند. با این حال، در حالی که برای ارامنه حق تعیین سرنوشت و برای کردها حق نیمه‌استقلال به رسمیت شناخته شد، متفقین صریحاً اعلام کردند که هیچ گونه کمک نظامی یا مالی به این دو ملت نوپا نخواهند کرد؛ بنابراین، بقای این کشورها دوام چندانی نیافت.
 
صفحات
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و نود و پنج
 - شماره نه هزار و نود و پنج - ۱۹ مرداد ۱۴۰۵