بازگشایی اینترنت، زمینهساز ارتقای تابآوری زیرساختها
محبوبه ستارزاده
گروه علم و فناوری
همزمان با تجاوز جنایتکارانه آمریکا به کشورمان، شاهد اعمال محدودیتهای اینترنتی بودیم؛ محدودیتهایی که هرچند مردم در روزهای جنگ با همراهیشان با دولت و حاکمیت، آن را پذیرفته بودند، اما با کمتر شدن تنشها خواستار رفع محدودیتها و بازگشت اینترنت بینالملل شدند؛ اینترنتی که برای بسیاری از مشاغل و کسبوکارها، آموزش عالی و تحقیق و... ضروری بود. مردم و بهویژه فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال، برنامهنویسان و... ادامهدار شدن محدودیتها را مشکلساز میدانستند و معتقد بودند با وجود آتشبس، این روند باید زودتر تغییر کند. دراین میان موضوعی که شاید کمتر مورد توجه قرار میگرفت، تهدید تضعیف امنیت سایبری زیرساختهای کشور در غیاب اینترنت بینالملل بود؛ موضوعی که کارشناسان حوزه امنیت اطلاعات و سایبری بر آن تأکیدی ویژه داشتند و دارند.
یک تصمیم درست در بزنگاه
محمدرضا عباسی از کارشناسان ارشد امنیت اطلاعات و اقتصاد دیجیتال معتقد است در شرایطی که اینترنت در همه بخشهای زندگی رسوخ کرده و به یکی از زیرساختهای حیاتی جوامع مدرن تبدیل شده، هرگونه اختلال یا قطع این فناوری میتواند تهدیدی جدی برای تداوم فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی، آموزش، اقتصاد دیجیتال و... باشد؛ تهدیدی که گاه بسیار خطرناک میشود.
او در توضیح این موضوع به «ایران» میگوید: «هرچند ایجاد محدودیتهای اینترنتی در شرایطی همچون جنگ 40 روزه و تجاوز آمریکا به کشورمان به عنوان تصمیم بالاترین مقامهای امنیتی کشور قابل درک است، اما ادامهدار شدن قطع اینترنت بینالملل، مشکلات بسیاری در حوزههای مختلف ایجاد کرد؛ مشکلاتی که حتی با ادلههایی همچون محافظت از زیرساختها در برابر حملات سایبری دشمن نیز از نگاه جامعهای که اینترنت را همچون برق و آب لازم میداند، قابل قبول نبود.»
عباسی در ادامه میگوید: «بعد از جنگ 40 روزه و اعلام آتشبس، مردم منتظر رفع محدودیتهای اینترنتی بودند که این موضوع با مقاومتهایی مواجه شد. درست در این بزنگاه بود که رئیسجمهوری برای حل مشکل، بهترین تصمیم را گرفت و با ابلاغ تشکیل ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور به ریاست معاون اول رئیسجمهور، مسیر رفع محدودیتهای اینترنتی را کوتاهتر کرد.» او معتقد است: «عملکرد صحیح و بجای این ستاد در بازگشایی اینترنت بینالملل، بر خلاف تصور کسانی که مخالف باز شدن اینترنت بودند، عملاً به افزایش امنیت سایبری زیرساختهای حیاتی کشور کمک کرد، چراکه نبود اینترنت، خود مانع بهروزرسانیهای حیاتی دستگاهها و آسیبپذیرتر شدن آنها میشد.»
توسعه زیرساختهای دفاعی سایبری جایگزین محدودیتهای اینترنتی شود
به اعتقاد این کارشناس ارشد امنیت اطلاعات و اقتصاد دیجیتال، فضای مجازی مانند هر زیرساخت حیاتی دیگری، با تهدیدات و مخاطرات مختلفی مواجه است. او ادامه میدهد: «درواقع حملات سایبری، بدافزارها، سرقت اطلاعات، جاسوسی دیجیتال و سوءاستفاده از فناوریهای نوین، چالشهای جهانی هستند که تقریباً تمام کشورهای جهان با آن دستوپنجه نرم میکنند. اما تجربه جهانی نشان میدهد راهکار اصلی مقابله با این تهدیدات، قطع ارتباطات یا اعمال محدودیتهای دسترسی به اینترنت نیست، بلکه توسعه زیرساختهای دفاعی سایبری، ارتقای دانش امنیتی، آموزش نیروی انسانی و مدیریت هوشمند ریسکهایی است که میتواند به افزایش تابآوری زیرساختها در شرایط بحرانی همچون جنگ کمک کند.»
عباسی در ادامه توضیح میدهد: «در این چارچوب، ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور توانست نقش مهمی در ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مسئول، تدوین سیاستهای کلان، مدیریت ریسکهای فضای دیجیتال و ایجاد تعادل میان امنیت، توسعه فناوری و بهرهمندی جامعه از فرصتهای دیجیتال ایفا کند.» به اعتقاد او، درک درست از موضوع ساماندهی واقعی فضای مجازی به معنای ایجاد یک محیط امن، پایدار و قابل مدیریت، گام اول در این تصمیم بود که به آن توجه جدی شد؛ محیطی که با مقابله با تهدیدات، امکان رشد علمی، اقتصادی و فناورانه کشور را نیز فراهم کند.
آسیب پذیری زیرساختها در غیاب اینترنت پایدار
این کارشناس ارشد امنیت اطلاعات و اقتصاد دیجیتال میگوید: «باید به این موضوع توجه داشت که امنیت پایدار زمانی ایجاد میشود که توان دفاعی افزایش یابد، نه اینکه ارتباطات فناوری حذف شود. آنچه مسلم است زیرساختهای فناوری برای عملکرد صحیح، نیازمند ارتباط مستمر با اکوسیستم جهانی فناوری و دریافت بهروزرسانیها، مدیریت تجهیزات، استفاده از سرویسهای ابری و توسعه نرمافزارهای خود از طریق اینترنت پایدار هستند.» از نگاه عباسی، با دسترسی به اینترنت پایدار، عملاً دریافت پچها و وصلههای امنیتی در کمترین زمان ممکن امکانپذیر و به این ترتیب سدی مناسب مقابل هکرها ایجاد میشود درحالی که در غیاب اینترنت بینالملل، دریافت این پچها امکانپذیر نیست و زیرساختها بسیار آسیبپذیر میشوند، بازگشایی اینترنت عملاً سطح امنیت سایبری زیرساختها را ارتقا بخشید و این مهم با تصمیم درست ستاد ویژه فضای مجازی محقق شد.
به گفته او، با تصمیم برای بازگشایی اینترنت و برقراری مجدد اتصال آن پس از یک دوره محدودیت نسبتاً طولانی، در فضای امنیت سایبری شاهد دریافت اطلاعات Threat Intelligence، به روزرسانی IDS، IPS، EDR و فایروالها، افزایش همکاری با مراکز امنیتی و افزایش توان شناسایی حملات بودیم که درنتیجه، آسیبپذیری سیستمها کاهش یافت.
این کارشناس ارشد امنیت اطلاعات، یکی دیگر از بخشهای مهم امنیت دیجیتال را که گاهی کمتر مورد توجه قرار میگیرد، سیستمهایعامل دستگاههای مورد استفاده کاربران، سازمانها و... میداند و میگوید: «امروزه تقریباً تمام فعالیتهای دیجیتال کاربران و سازمانها از طریق تلفن همراه، رایانه شخصی، سرور، تجهیزات صنعتی و تجهیزات هوشمند انجام میشود که همگی بر پایه سیستمهایعامل مختلف از جمله اندروید، ios، لینوکس و ویندوز فعالیت میکنند و البته امنیت آنها وابسته به دریافت مستمر بهروزرسانیها و اصلاح آسیبپذیریهاست.»
به گفته عباسی، قطع ارتباط پایدار علاوه بر باقی ماندن آسیبپذیریها و عدم دریافت وصلههای امنیتی، باعث میشود کاربران برای دریافت بهروزرسانیهای مورد نیاز خود، به منابع غیررسمی مراجعه کنند که به این ترتیب، احتمال استفاده از Firmware یا نرمافزارهای دستکاریشده افزایش مییابد. بنابراین اینترنت بخشی از زنجیره امنیت سیستمهای عاملو تجهیزات دیجیتال است و حفظ این ارتباط، نقش مهمی در امنیت کاربران و سازمانها دارد. او البته معتقد است ایران نیز باید مانند برخی کشورها سیستم عامل ملی خود را داشته باشد تا از وابستگی به کشورهای متخاصم جلوگیری شود و ریسکهای مربوط به آن، به طرز چشمگیری کاهش یابد.
نقش دولت در نگهداشت متخصصان امنیت اطلاعات
عباسی البته معتقد است که یکی از مهمترین سرمایههای امنیت سایبری هر کشور، نیروی انسانی متخصص است، به گونهای که حتی پیشرفتهترین تجهیزات امنیتی نیز بدون حضور کارشناسان توانمند، آموزشدیده و بهروز، نمیتوانند امنیت پایدار ایجاد کنند.
این کارشناس ارشد امنیت اطلاعات البته تأکید میکند که حفظ متخصصان امنیت اطلاعات و فناوری اطلاعات، بخشی از راهبرد امنیت ملی دیجیتال است، چراکه این نیروهای متخصص به راحتی میتوانند جذب شرکتهای بزرگ در کشورهای دیگر شوند به همین دلیل هم باید برای حفظ این سرمایه انسانی تلاش کرد؛ سرمایهای که در کنار ابزار و تجهیزات مورد نیاز، اینترنت پایدار و... ضامن تأمین امنیت سایبری زیرساختها هستند. عباسی البته برای نگهداشت این نیروی انسانی متخصص، پیشنهادهایی هم دارد و معتقد است دولت برای ماندگاری آنها باید مشوقهای حرفهای و اقتصادی مناسب ارائه دهد و با ایجاد امکان آموزشهای مستمر و بهروز در حوزه فناوری و امنیت و همچنین فراهم کردن امکان حضور آنها در دورهها و استانداردهای بینالمللی کمک کند مسیر رشد شغلی این متخصصان هموارتر شود.
امنیت ملی در عصر دیجیتال نیازمند زیرساخت ارتباطی قوی، متخصصان توانمند و فرآیندهای استاندارد مدیریت امنیت است. ایجاد مسیرهای ارتباطی غیررسمی و خارج از کنترل میتواند خود به یک ریسک امنیتی تبدیل شود. هدف باید ایجاد فضای دیجیتال امن و قابل مدیریت باشد.
