نیروگاه پنج مگاواتی «زمین گرمایی» مشگینشهر به شبکه سراسری متصل شد
برق پایدار از دل سنگهای آتشفشانی سبلان
حدیث حدادی
گروه اقتصادی
نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر در دامنه سبلان با ظرفیت پنج مگاوات و سرمایهگذاری ۱۰ میلیون یورویی به شبکه سراسری برق متصل و وارد مدار تولید شده است. این نیروگاه از نظر ظرفیت، سهم محدودی در جبران ناترازی برق کشور دارد، اما به دلیل تولید پایدار، بینیازی از سوختهای فسیلی و وابسته نبودن به تابش خورشید، وزش باد و میزان بارندگی، گامی مهم برای تنوعبخشی به سبد انرژی ایران به شمار میرود.
بهنام خائفینژاد، مجری طرحهای نیروگاهی بخار شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی، در گفتوگو با خبرنگار «ایران»، با اشاره به نقش نیروگاه پنج مگاواتی مشگینشهر در کاهش ناترازی برق کشور، گفت: «با توجه به اینکه حداکثر ظرفیت مورد نیاز برق کشور در پیک تابستان به حدود ۷۷ هزار و ۵۰۰ مگاوات میرسد، این نیروگاه سهم کوچکی در تأمین برق شبکه دارد. اما اهمیت اصلی به ثمر رسیدن این پروژه، فراهم شدن امکان استفاده از ظرفیتهای بالاتر و افزایش سهم انرژی زمینگرمایی در برق تولیدی کشور است.»
وی افزود: «انرژی زمینگرمایی، منبعی پاک و بدون نیاز به مصرف سوخت است و میتواند در تنوعبخشی به سبد انرژی کشور نقش مهمی داشته باشد. این منبع برخلاف انرژی خورشیدی، بادی و برقآبی، به عوامل جوی مانند تابش آفتاب، سرعت و جهت وزش باد یا میزان بارندگی وابستگی ندارد و میتواند بهصورت پایدار و با بار پایه ثابت در شبکه فعالیت کند.»
خائفینژاد ادامه داد: «با موفقیت این پروژه آزمایشی، استفاده از ظرفیتهای بزرگتر در مقیاس صنعتی در کشور امکانپذیر خواهد شد. یکی از مزیتهای اصلی نیروگاههای زمینگرمایی این است که شرایط جوی محیط تأثیر مستقیمی بر میزان تولید آنها ندارد. در این نیروگاهها، به جای مصرف سوخت فسیلی، از گرمای ذخیرهشده در سنگها و سیالات داغ زیرسطحی، بویژه در مناطق آتشفشانی، استفاده میشود.»
ظرفیت توسعه در سبلان و دیگر مناطق کشور
مجری طرحهای نیروگاهی بخار شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی با اشاره به ظرفیت بالقوه منطقه سبلان
اظهار کرد: «برآوردهای مطالعاتی، ظرفیت منطقه سبلان را حدود ۲۵۰ مگاوات نشان میدهد. این میزان برای یک سایت زمینگرمایی، ظرفیت قابلتوجهی محسوب میشود؛ زیرا در سایر کشورها نیز نیروگاههای زمینگرمایی معمولاً مانند نیروگاههای حرارتی در یک سایت به ظرفیتهای چند هزار مگاواتی نمیرسند.»
به گفته او، ظرفیت بالقوه انرژی زمینگرمایی در سراسر کشور نیز حدود دو هزار مگاوات برآورد شده است. البته این رقم باید بهعنوان ظرفیت مطالعاتی و بالقوه در نظر گرفته شود و میزان ظرفیت قابل استحصال اقتصادی، پس از تکمیل مطالعات فنی، زیستمحیطی و اقتصادی هر منطقه مشخص خواهد شد.
خائفینژاد گفت: «براساس برنامهریزیهای صورتگرفته، قصد داریم از سرمایهگذاری داخلی و مشارکت بخش خصوصی استفاده کنیم. وزارت نیرو نیز در این زمینه بستههای حمایتی مناسبی را در نظر گرفته است. از جمله این حمایتها میتوان به تدوین آییننامه خرید تضمینی برق زمینگرمایی اشاره کرد که در آستانه ابلاغ قرار دارد. همچنین امکان فروش این برق در تابلوی سبز بورس انرژی نیز پیشبینی شده است.»
وی افزود: «در اصلاحیه قانون تأمین مالی زیرساختها نیز مشوقهای مناسبی برای حضور بخش خصوصی در نظر گرفته شده است. بهمنظور ادامه این مسیر، مشارکت بخش خصوصی ضروری است؛ زیرا دولت برنامهای برای طی کردن این مسیر بهتنهایی ندارد. از اینرو، طرحهای توسعهای در قالب مدلهای ترکیبی مانند بیاوتی (BOT) یا بیالتی (BLT) دنبال خواهد شد.»
فناوری نیروگاه زمینگرمایی
خائفینژاد در توضیح ساختار فنی نیروگاه زمینگرمایی گفت: «فناوری این نیروگاه تلفیقی از نیروگاههای بخار متعارف و مهندسی مخازن زمینگرمایی است. در این فرآیند، مخازن زیرزمینی حاوی آب و بخار شناسایی میشوند؛ مخازنی که در مجاورت سنگهای داغ آذرین و آتشفشانی قرار دارند و بر اثر گرمای این سنگها گرم شدهاند.»
او ادامه داد: «پس از شناسایی مخزن، چاههایی در عمق مناسب حفر میشود. در مشگینشهر، عمق چاهها به حدود سه کیلومتر و در برخی موارد به بیش از سهونیم کیلومتر رسیده است. سپس سیال دوفازی شامل آب و بخار از مخزن استخراج میشود. بخار پس از جداسازی و آمادهسازی، وارد توربین شده و با به حرکت درآوردن ژنراتور، برق تولید میکند. آب جداشده نیز باید براساس الزامات فنی و زیستمحیطی مدیریت و در صورت امکان به مخزن بازگردانده شود تا پایداری مخزن حفظ شود.»
به گفته مجری طرح، اجرای پروژه مشگینشهر علاوه بر تولید برق، تجربه مهمی در زمینه شناسایی مخازن، حفاری چاهها، بهرهبرداری از سیال زمینگرمایی و اتصال این نوع نیروگاهها به شبکه برق کشور ایجاد کرده است. به همین دلیل، اهمیت پروژه فقط به ظرفیت پنج مگاواتی آن محدود نمیشود و میتواند زمینهساز توسعه نیروگاههای بزرگتر در مناطق مستعد باشد.
مناطق مستعد زمینگرمایی
خائفینژاد با اشاره به مناطق مستعد کشور گفت: «مناطقی که دارای چشمههای آب گرم هستند، معمولاً از پتانسیل زمینگرمایی برخوردارند. در مناطقی مانند سبلان، سهند، تفتان، دماوند، خوی، لار و گلپایگان مطالعات اولیه انجام شده است.»
وی افزود: «با بومیسازی این دانش در اولین پروژه ملی، امیدواریم فازهای توسعه مشگینشهر با سرعت بیشتری دنبال شود و پس از تکمیل مطالعات در سایر نقاط مستعد، پروژههای جدید وارد مرحله اجرایی شوند. توسعه این منبع میتواند به کاهش وابستگی تولید برق به سوخت گاز و کاهش آلایندگیهای ناشی از مصرف سوختهای فسیلی کمک کند.»
نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر در شرایطی وارد مدار شده است که بخش برق کشور با ناترازی تولید و مصرف و وابستگی قابلتوجهی به نیروگاههای گازسوز و حرارتی مواجه است. این نیروگاه بهتنهایی نمیتواند تأثیر محسوسی بر تراز برق کشور بگذارد، اما ویژگی مهم آن تولید مستمر و مستقل از شرایط جوی است؛ ویژگیای که انرژی زمینگرمایی را از بسیاری از منابع تجدیدپذیر متمایز میکند.
بر همین اساس، توسعه این فناوری نیازمند ادامه مطالعات اکتشافی، کاهش هزینه حفاری، ایجاد سازوکار روشن برای خرید برق و حضور سرمایهگذاران بخش خصوصی است. در صورت فراهم شدن این الزامات، ظرفیتهای زمینگرمایی سبلان و دیگر مناطق مستعد کشور میتوانند بهتدریج به بخشی از سبد تولید برق ایران تبدیل شوند.
