درباره اهمیت دوبله در توفیق انیمیشنهای سینمایی به بهانه اکران «نبرد با خرچنگ»
صداهایی که «قهرمان» میسازند
مهرداد پارسایی
منتقد سینما
صنعت انیمیشنسازی ایران طی دو دهه گذشته سیر صعودی معناداری را به نام خود ثبت کرده که اصلیترین بروز و نمود آن را میتوان در توفیق نمایندگان این جریان در فتح گیشه بویژه طی یک دهه اخیر دانست. حالا دیگر ورود هر انیمیشن سینمایی به چرخه اکران، نه فقط از منظر پیشنهادی تازه برای گروه سنی کودک و نوجوان و مهمتر از آن خانوادهها حائز اهمیت است که امیدی تازه برای سینماداران هم محسوب میشود. انیمیشنهای سینمایی حالا به آلترناتیوی برای کمدیها در امید به فتح گیشه تبدیل شدهاند و دلیل اصلی آن هم اعتماد مخاطب هدف، به این تولیدات است.
فارغ از جنبههای مختلف فنی و هنری که منجر به غنای فرم و محتوای انیمیشنهای سینمایی طی این سالها شده، یکی از مهمترین پشتوانههای این آثار، بهرهگیری درست از ظرفیت صداپیشههایی است که تأثیری مستقیم بر جانبخشی به قهرمانان و تبدیل آنها به بخشی از خاطرات جمعی مخاطبان هدف، داشتهاند. شمار صداهای ماندگار در تاریخ دوبله ایران البته فراتر از دنیای کودکانه انیمیشنهای سینمایی است اما در همین سالهای اخیر نمونههای موفقی از حضور صداهای خاطرهساز در پروژههای انیمیشنی به ثبت رسیده است که در این گزارش مروری کوتاه بر بخشی از آنها داشتهایم.
بچه زرنگ
شیطنت و طنازی هومن
«بچه زرنگ» یکی از نمونههای موفق صنعت انیمیشن ایران در گیشه به شمار میرود که توانست رکوردهای مرتبط با فروش فیلمهای کودکانه سینمای ایران را در مقطع اکران عمومی جابهجا کند؛ انیمیشنی به کارگردانی بهنود نکویی و محمدجواد جنتی که یکی از اصلیترین برگبرندهها، حضور هومن حاجیعبداللهی در ترکیب صداپیشههای اصلی بود. حاجیعبداللهی که پس از سالها خاطرهسازی با عروسک پنگول در قاب تلویزیون بهواسطه حضور در سریال «پایتخت» به چهرهای آشنا برای مخاطبان سیما هم تبدیل شد، در «بچه زرنگ» صداپیشه کاراکتر ببری بود که استفاده از لهجه شمالی و نیز بدهبستانهای کلامیاش با شخصیت اصلی، بهشدت به جذابیتهای انیمیشن افزود و مورد توجه مخاطبان هم قرار گرفت. حاجیعبداللهی البته از نسل صداپیشههای خاطرهساز در انیمیشنهای خارجی هم به شمار میرود و تجربه حضورش در نمونههای داخلی را میتوان در ادامه توفیقهای قبلیاش در این عرصه تحلیل کرد.
شنگول و منگول
معجزه هوتن شکیبا
کیانوش دالوند و فرزاد دالوند از جوانان مستعدی به شمار میروند که در زمینه توسعه ظرفیتهای انیمیشنسازی در سینمای ایران، پیشگام بودهاند. برادران دالوند در یکی از موفقترین تجربههای مشترک خود «شنگول و منگول» را در سال 1400 به تولید رساندند که پس از چند حضور موفق بینالمللی بالاخره در سال 1403 به اکران عمومی در ایران درآمد و قریب به 18 میلیارد تومان در گیشه فروخت. ترکیب صداپیشههای این انیمیشن، چهرههای شاخصی همچون محمدرضا علیمردانی، شوکت حجت، آشا محرابی، حامد آهنگی و هومن حاجیعبداللهی را در دل خود داشت اما شاخصترین چهره در این ترکیب، هوتن شکیبا بود؛ هنرمندی که هر چند از سالهای قبل در صحنه تئاتر و عرصه دوبله خوش درخشیده بود اما با ورود به میدان بازیگری در تلویزیون به شهرت رسید و توانمندی ویژهاش در صداسازی او را به یکی از نوادر دوبله ایران تبدیل کرد. او که پیشتر با صداپیشگی عروسک «بچه» در مجموعه «مهمونی» همراهی جذابی با ایرج طهماسب را تجربه کرده بود، در انیمیشن «شنگول و منگول» جای کاراکتر جذاب «تکشاخ» گویندگی کرده است که به وضوح میتوان ردپای خلاقیتها و شیطنتهای خاص او را در این تجربه رصد کرد.
پسر دلفینی
شیرینی نادر و گوهر
در میان انیمیشنهای سینمایی موفق یک دهه اخیر، «پسر دلفینی» موقعیتی خاص دارد؛ چرا که پیش از ورود به چرخه رسمی اکران در داخل کشور، رکورد ویژهای را در گیشه کشور روسیه به ثبت رساند و تبدیل به پدیدهای در اکران خارج از کشور شد. این انیمیشن که بعدتر با سرمایهگذاری ویژه یکی از کمپانیهای کشور ترکیه به قسمت دوم هم رسید، در زمینه به خدمت گرفتن صداپیشههای مطرح، ترجیح داد سراغ چهرههای محبوب دنیای بازیگری برود و اینگونه حضور موفق نادر سلیمانی و گوهر خیراندیش به یکی از برگبرندههای این اثر در ارتباط با مخاطب ایرانی تبدیل شد. محمد خیراندیش در مقام کارگردان، برای شخصیتهای اصلی روایت خود، روی صداهای آشنا و در عین حال خاطرهسازی سرمایهگذاری کرد که بهخوبی در مرحله ارتباط با مخاطب جواب داد و به امضایی خاص پای شخصیتپردازی این اثر تبدیل شد.
یوز
کاربلدی به نام حامد عزیزی
انیمیشن «یوز» که حالا عنوان پرفروشترین فیلم پویانمایی تاریخ سینمای ایران را به نام خود ثبت کرده است، بیشک تجربهای شاخص برای قدرتنمایی انیمیشنهای سینمایی در گیشه به شمار میرود؛ اثری که رضا ارژنگی آن را کارگردانی کرد و توانست یکی از بامزهترین و بهیادماندنیترین شخصیتهای کارتونی را به حافظه جمعی مخاطبان سینمای ایران معرفی کند. شخصیت «یوز» اما سوای از جذابیت بصری، لحن و بیانی فراموشنشدنی هم داشت که حاصل هنرنمایی حامد عزیزی بود. عزیزی در مقام مدیر دوبله این انیمیشن، از حضور پیشکسوتانی همچون نصرالله مدقالچی و ناصر ممدوح در تیم صداپیشگان این اثر استفاده کرد اما نمیتوان کتمان کرد که هنرنمایی خودش در جانبخشی به شخصیتــــی جذاب، شیــــرین
و پر از شیطنتهای دوستداشتنی، فراموشنشدنی است.
بــــرش
نبرد با خرچنگ/ نوستالژی تورج
اگر در انیمیشنهای موفق سالهای اخیر بخش عمدهای از جذابیت به دوش استعدادهای جوانتر بوده، اما «نبرد با خرچنگ» که این روزها در حال اکران در سینماهای کشور است، سراغ یکی از پیشکسوتان خاطرهساز رفته است. تورج نصر، از نمایندگان نسل طلایی دوبله در ایران محسوب میشود که پس از دههها خاطرهسازی، همچنان حضورش میتواند تبدیل به ارزش افزوده یک اثر شود. این گوینده و صداپیشه 80 ساله، چنان خلاقیت و نبوغی در صداسازی دارد که از «تنسی تاکسیدو»، «باگز بانی» و «گربه سگ» تا «دارکوب زبله» و «یوگی» را در کارنامه پربار خود ثبت کرده و حالا در «نبرد با خرچنگ» یکی از گویندههای اصلی است. انیمیشنی که مازیار محمدینژاد در مقام کارگردان، بر خلاف جریان اصلی انیمیشنسازی سینمایی، آن را در فرمت دوبعدی به تصویر درآورده و به پشتوانه دنیای رنگارنگ و رویاگون خود، جذابیت ویژهای برای مخاطبان کودک و خردسال پیدا کرده است. تورج نصر، جزو پیشکسوتانی است که همراهیاش با جوانترها نه فقط جنبه حمایت و اعتباربخشی دارد که هنوز هم به حکم «دود و کنده» میتواند خاطرهساز شود.
