در نشست مشاوران امور زنان و خانواده دستگاههای اجرایی مطرح شد
پیشگیری از سرطانهای شایع زنان، در دستورکار دولت
سمیه افشین فر
گروه اجتماعی
بسیاری از سرطانهای زنان در مراحل اولیه با تشخیص بهموقع قابل درمان هستند، اما آمارها نشان میدهد که بیتوجهی به غربالگریهای ساده، همچنان عامل اصلی پیشروی این بیماریها در میان زنان ایرانی است. کارشناسان سلامت معتقدند با تغییر سبک زندگی و انجام آزمایشهای دورهای، میتوان سد مستحکمی در برابر این «قاتل خاموش» ایجاد کرد. سرطانهای زنان، از دهانه رحم تا پستان، سالانه جان هزاران زن را در سراسر جهان و ایران تهدید میکند. به گفته علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سالانه بیش از 140 هزار مورد جدید سرطان در کشور شناسایی میشود و به طور میانگین روزانه 389 مورد جدید سرطان در کشور تشخیص داده میشود که از این تعداد، 193 مورد مربوط به زنان است. علیرغم پیشرفتهای چشمگیر در علم پزشکی که بقای بیماران را نسبت به دهههای گذشته بشدت افزایش داده است، تداوم نرخ ابتلا، زنگ خطری است که ضرورت بازنگری در برنامههای ملی سلامت و آگاهیبخشی به زنان را بیش از پیش نمایان کرده است.
روز گذشته نشست دورهای مشاوران امور زنان و خانواده دستگاههای اجرایی با موضوع پیشگیری از سرطان، با حضور معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، وزیر بهداشت و معاونان بهداشت و درمان این وزارتخانه، مشاوران امور بانوان دستگاههای اجرایی و متخصصان این حوزه به میزبانی وزارت بهداشت برگزار شد. زهرا بهروزآذر، معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده با قدردانی از تلاشهای کادر سلامت در روزهای دشوار اخیر، پویش ملی پیشگیری از سرطان را فراتر از یک برنامه درمانی دانست و گفت: «این پویش یک تعهد و دعوت ملی برای حفظ جان مردم، ارتقای کیفیت زندگی و استحکام خانوادههاست و همه دستگاههای اجرایی باید برای تحقق اهداف آن در کنار وزارت بهداشت قرار بگیرند.»
معاون رئیسجمهور با اشاره به اهمیت موضوع سرطان در دولت چهاردهم، گفت: «پیشگیری، درمان و تسکین بیماران مبتلا به سرطان از اولویتهای جدی دولت است و این توجه، ناشی از نگاه ویژه رئیسجمهوری و وزیر بهداشت به حوزه سلامت و پیشگیری است.» بهروزآذر با اشاره به دو پیشنهاد مهم وزارت بهداشت که به راهبردهای ملی دولت تبدیل شد، تأکید کرد: «یکی از این پیشنهادها، پویش ملی کاهش تصادفات بود. همه ما دغدغه وضعیت جمعیت کشور را داریم؛ اما در کنار افزایش موالید، حفظ جان شهروندان نیز اهمیت اساسی دارد. وزیر بهداشت اعلام کرد سالانه حدود 20 هزار نفر در تصادفات جان خود را از دست میدهند که بخش قابلتوجهی از آنان جوانان هستند، به همین دلیل ضرورت اجرای این پویش بیش از پیش آشکار شد و همه دستگاهها برای اجرای آن پای کار آمدند.»
به گفته معاون رئیسجمهور، دومین پیشنهاد مهم وزارت بهداشت، کاهش آلایندههای محیطی بود. او گفت: «امروز یکی از مهمترین عوامل خطر در بروز سرطانها، آلودگی هوا و عوامل محیطی است و میتوان با توسعه انرژیهای پاک، بسیاری از این مخاطرات را کاهش داد. خوشبختانه با همکاری دستگاههای مختلف، اقدامات ارزشمندی در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر آغاز شده است، اما این مسیر تازه آغاز راه است.» بهروزآذر با اشاره به جلسات مشترک با وزارت بهداشت و سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه سرطان، گفت: «از همان ماههای ابتدایی فعالیت دولت چهاردهم، موضوع پیشگیری از سرطان پستان و برخی سرطانهای شایع در دستورکار قرار گرفت. در این مسیر از ظرفیت سمنهای پیشرو استفاده شد، اما از همان ابتدا تأکید داشتیم که آگاهیبخشی بهتنهایی کافی نیست و اگر زنجیرهای شامل آموزش، غربالگری، تشخیص زودهنگام، ارجاع، درمان، حمایت بیمهای و مراقبت شکل نگیرد، فقط موجب افزایش نگرانی و سردرگمی مردم خواهد شد.»
او گفت: «در این حوزه با چالشهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، بیمهای و حتی برخی تابوهای اجتماعی روبهرو بودیم، اما همکاران وزارت بهداشت بدون هیاهو و با تکیه بر دانش و تخصص، برای رفع این موانع و طراحی یک برنامه جامع تلاش کردند.» به گفته معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، «پویش ملی پیشگیری از سرطان، صرفاً یک برنامه درمانی نیست، بلکه یک تعهد ملی و دعوتی عمومی برای همه مردم ایران است تا با مشارکت در آن، به حفظ سلامت جامعه کمک کنند.» بهروزآذر تأکید کرد: «وقتی از سرطان سخن میگوییم، فقط درباره ابتلای یک فرد صحبت نمیکنیم؛ بلکه یک خانواده، آینده فرزندان، اقتصاد خانواده و حتی گاهی یک نسل تحت تأثیر این بیماری قرار میگیرد.»
او گفت: «انتظار داریم در همه دستگاهها، مرجعیت علمی وزارت بهداشت در حوزه سلامت به رسمیت شناخته شود.»
بهروزآذر، آموزش سبک زندگی سالم، کاهش عوامل خطر، ارتقای سواد سلامت و توسعه غربالگری و تشخیص زودهنگام را از مهمترین محورهای همکاری دستگاهها با وزارت بهداشت برشمرد و از مشاوران امور زنان خواست این موضوع را به عنوان یک اولویت در دستگاههای اجرایی، نهادهای حاکمیتی، نیروهای مسلح، کمیته امداد و سایر مجموعهها دنبال کنند.
سلامت، زیربنای توسعه کشور است
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در این نشست با تأکید بر اینکه سلامت، زیربنای توسعه هر جامعهای است، گفت: «نگاه به سلامت باید به عنوان یک راهبرد توسعهای مورد توجه قرار گیرد، باور ما این است که سلامت، زیرساخت و پایه توسعه کشور است. هیچ کشوری بدون برخورداری از انسانهای سالم نمیتواند به توسعه واقعی دست پیدا کند و سرمایه اصلی هر جامعه، نیروی انسانی سالم و توانمند آن است.»
وزیر بهداشت با بیان اینکه تحقق سلامت جامعه نیازمند مشارکت همه نهادهاست، تأکید کرد: «باید مسیری را انتخاب کنیم که نتیجه آن ارتقای سلامت مردم در همه ابعاد باشد؛ چرا که سلامت تنها وظیفه وزارت بهداشت نیست و تحقق آن بدون همراهی سایر دستگاهها امکانپذیر نخواهد بود.» ظفرقندی همچنین از تلاشهای معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده در پیگیری مسائل مرتبط با زنان و خانواده قدردانی کرد و با تأکید بر ضرورت همکاری بینبخشی برای اجرای برنامههای پیشگیری و کنترل سرطان، گفت: «برای تحقق این هدف، لازم است میان وزارت بهداشت و دستگاههای اجرایی تفاهمنامههای همکاری منعقد شود. موضوع این همکاریها صرفاً مسائل مالی نیست، بلکه مهمتر از آن، دیده شدن سلامت کارکنان در تمامی دستگاهها و ایجاد احساس توجه و حمایت از آنان است. زمانی که کارکنان دستگاههای مختلف احساس کنند سلامت آنها مورد توجه قرار گرفته است، سرمایه اجتماعی که یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار به شمار میرود، تقویت خواهد شد. بدون شکلگیری این اعتماد و سرمایه اجتماعی، اجرای موفق برنامههای پیشگیری و کنترل بیماریها نیز با دشواری روبهرو خواهد شد.» به گفته وزیر بهداشت، در حوزه سرطان پستان نیز آموزش خودمراقبتی، خودآزمایی پستان، انجام غربالگریهای منظم و مراجعه دورهای بر اساس سن و سابقه خانوادگی از اهمیت بالایی برخوردار است. زنان بالای 40 سال باید به طور منظم برای انجام غربالگری مراجعه کنند و در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، این مراقبتها باید با دقت بیشتری انجام شود.
ظفرقندی با تأکید بر اینکه آموزش بهتنهایی کافی نیست، گفت: «ارتقای سواد سلامت باید با نظام خودمراقبتی، پیگیری مستمر و یک ساختار سازمانیافته همراه باشد. تنها با توصیه و اطلاعرسانی نمیتوان به نتایج مطلوب دست یافت، بلکه لازم است شبکهای منسجم برای آموزش، شناسایی، پیگیری و ارجاع افراد در سراسر کشور شکل بگیرد. وزارت بهداشت در تلاش است تا میان آموزش، افزایش سواد سلامت، خودمراقبتی و نظام مراقبت و پیگیری، یک زنجیره منسجم ایجاد کند تا هیچ فردی پس از شناسایی، بدون دریافت خدمات رها نشود.»
ظفرقندی با اشاره به تجربههای موفق گذشته در حوزه پیشگیری از سرطان، گفت: «سالها پیش با اجرای برنامههای آموزش عمومی، توسعه مراکز غربالگری و همکاری دستگاههای مختلف، توانستیم شمار زیادی از زنان را تحت پوشش برنامههای تشخیص زودهنگام قرار دهیم. تجربه نشان داده است که بسیاری از سرطانها، از جمله سرطان پستان، دهانه رحم و پروستات، با تشخیص بهموقع، قابل درمان یا کنترل هستند.»
وزیر بهداشت در پایان خواستار دستیابی به برنامهای عملیاتی در پایان این نشست شد و گفت: «با همکاری معاونت امور زنان و دستگاههای اجرایی، میتوان شبکهای از مراکز بهداشتی و درمانی را برای آموزش، غربالگری، مراقبت و ارجاع سازماندهی کرد تا در نهایت سلامت زنان که نقش اساسی در سلامت خانواده و جامعه دارند، ارتقا یابد و این اقدامات به افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی کشور منجر شود.»
لزوم ایجاد شبکه ملی
مراقبت سرطان در کشور
سید سجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت ایجاد مدیریت واحد سرطان در کشور گفت: «با راهاندازی شبکه ملی مراقبت سرطان، اطلاعات و خدمات این حوزه یکپارچه میشود.» او با تأکید بر ضرورت ایجاد مدیریت واحد در حوزه سرطان گفت: «پراکندگی اقدامات در بخشهای مختلف درمانی، خیریهها، سازمانهای مردمنهاد، بخش دولتی و خصوصی باید ساماندهی شود و کشور به سمت ایجاد یک شبکه ملی مراقبت سرطان حرکت کند.» رضوی با بیان اینکه در حوزه درمان سرطان با چالشها و بحثهای بسیار جدی مواجه هستیم، گفت: «سرطان دیگر مانند گذشته مساوی با مرگ نیست. حدود سه دهه پیش، وقتی گفته میشد فردی به سرطان مبتلا شده است، این بیماری در ذهن بسیاری از مردم برابر با مرگ بود، اما امروز اولین پرسش مردم این است که بیماری در چه مرحلهای قرار دارد.» او با اشاره به افزایش امید به زندگی و کیفیت زندگی بیماران گفت: «هرچه در حوزه پیشگیری بیشتر کار کنیم، هزینههای درمان کاهش خواهد یافت. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، درمان آسانتر و کمهزینهتر خواهد بود.»
معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به تشخیص دیرهنگام برخی سرطانها در کشور گفت: «متأسفانه هنوز سرطانهای پستان و دهانه رحم در زنان در مراحل پیشرفته شناسایی میشوند و این موضوع میتواند بنیان خانوادهها را تحت تأثیر قرار دهد.» رضوی با اشاره به نظام ارجاع گفت: «موضوع دیگر، نظام ارجاع است که در برنامه پزشک خانواده نیز مورد توجه قرار دارد. در حوزه سرطان نیز باید به سمت نظام ارجاع حرکت کنیم تا مشخص باشد در هر مرحله، بیمار باید به کجا مراجعه کند و هر بخش چه وظیفهای بر عهده دارد. باید بتوانیم بیمار را به طور کامل در مسیر درمان تحت نظر داشته باشیم تا از نظر نظارتی و درمانی از چرخه خارج نشود، فراموش نشود و مراقبتهای لازم درباره او ادامه پیدا کند.»
معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به نبود اطلاعات یکپارچه در حوزه سرطان به دلیل نبود پرونده الکترونیک گفت: «اطلاعات ما در این حوزه یکپارچه نیست و نبود پرونده الکترونیک کامل بیماران باعث شده است اقدامات انجام شده در برخی موارد پراکنده باشد، این مشکل بهویژه در مناطق محروم بیشتر دیده میشود. البته سازمانهای خیریه و مردمنهاد معمولاً برای ارائه خدمات به این مناطق مراجعه میکنند، اما نبود یک نظام یکپارچه اطلاعاتی و مدیریتی همچنان یک چالش مهم است.»
معاون درمان وزارت بهداشت گفت: «در حوزه درمان به دنبال ایجاد یک شبکه هستیم که با حوزه بهداشت و سایر واحدهای وزارت بهداشت در ارتباط باشد و همه اقدامات مربوط به سرطان زیر یک چتر به نام شبکه ملی مراقبت سرطان دیده شود. اینکه این شبکه در یک یا دو معاونت قرار داشته باشد، موضوع اصلی نیست. مهم این است که اقدامات مربوط به سرطان زیر یک چتر واحد دیده شود، اطلاعات جمعآوری و یکپارچه شود و تصمیم گیریها بر اساس اطلاعات دقیق انجام گیرد.» رضوی با اشاره به برنامههای کشور تا سال 2030 در حوزه سرطان دهانه رحم گفت: «برای سال 2030، برنامه مراقبت سلامت 90-70-90 را در حوزه سرطان دهانه رحم دنبال میکنیم.» او توضیح داد: «بر اساس این برنامه، 90 درصد افراد باید تا 15 سالگی در زمینه واکسیناسیون تحت پوشش قرار گیرند، 70 درصد موارد بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود و 90 درصد افرادی که بیماری آنها تشخیص داده میشود، درمان مناسب دریافت کنند.» معاون درمان وزارت بهداشت گفت: «هدف نهایی این برنامه این است که تا پایان قرن، حدود 97 درصد موارد سرطان دهانه رحم حذف شود. باید بررسی کنیم که آیا در مسیر دستیابی به این اهداف قرار داریم یا نه. اگر برای تحقق این برنامهها اقدام نکنیم و برنامهریزی و مداخلات لازم انجام نشود، در آینده با چالشهای بیشتری روبه رو خواهیم شد.»
برش
بررسی واکسیناسیون برای پیشگیری از سرطان
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت در این نشست با اشاره به برخی از شایعترین سرطانها در زنان گفت: «سرطانهای تیروئید، پستان و دستگاه گوارش از جمله سرطانهایی هستند که در کشور مورد توجه قرار دارند و لازم است موضوع پیشگیری و تشخیص زودهنگام آنها با جدیت دنبال شود.» رئیسی با اشاره به تفاوت میزان بروز سرطان در مناطق مختلف کشور توضیح داد: «با بررسی وضعیت سرطان در سراسر کشور میتوان مشاهده کرد که میزان بروز این بیماری در مناطق مختلف یکسان نیست و تفاوتهایی وجود دارد که باید علت آنها به دقت بررسی شود.» به گفته رئیسی عوامل مختلفی میتوانند در بروز و افزایش موارد سرطان نقش داشته باشند و در بررسی این موضوع باید به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، آلودگیهای محیطی و هوا و همچنین سبک زندگی توجه داشت.»
رئیسی گفت: «عوامل محیطی و ساختاری و همچنین ساختارهای موجود در کشور نیز در بروز سرطان مؤثر هستند و باید همه این عوامل را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار داد. حدود 40 درصد سرطانها در مردان ایرانی و 21 درصد سرطانها در زنان ایرانی به دلایل شناختهشدهای مربوط است؛ بنابراین بخش قابل توجهی از سرطانها قابل پیشگیری هستند.»
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به امکان پیشگیری از برخی سرطانها از طریق واکسیناسیون گفت: «برخی سرطانها قابل پیشگیری هستند و برای بعضی از آنها واکسن وجود دارد؛ بنابراین میتوان با واکسیناسیون از بروز برخی انواع سرطان جلوگیری کرد. در برخی کشورها واکسیناسیون برای پیشگیری از این سرطانها انجام میشود و کمیته ملی واکسیناسیون کشور نیز در حال بررسی این موضوع است.» به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، موضوع واکسیناسیون برای پیشگیری از سرطان در کمیته ملی واکسیناسیون کشور در حال بررسی است و باید مشخص شود در چه مواردی و با چه هدفی میتوان از واکسن برای پیشگیری از سرطان استفاده کرد. رئیسی با اشاره به برنامههای غربالگری سرطان در زنان گفت: «در کشور حدود 23 میلیون زن در گروه سنی 30 تا 69 سال داریم که کاندیدای غربالگری هستند. همچنین حدود نیم میلیون نفر در گروه سنی 30 تا 59 سال قرار دارند که موضوع غربالگری مرتبط با سرطان دهانه رحم درباره آنها مطرح است. روزانه ۳۹۰ سرطان جدید در کشور تشخیص داده میشود که نصف آن مربوط به خانمهاست و به نوعی روزانه حدود ۱۹۰ سرطان در خانمها رخ میدهد. هر سه تا ۴ دقیقه یک سرطان در کشور رخ میدهد. همچنین در هر ساعت ۱۶ خانواده باخبر میشوند که ابتلا به سرطان دارند.»
