محمد علی بک
مدیرکل  خلیج فارس وزارت امور خارجه

در معادلات پیچیده و پرتحول غرب آسیا، کمتر رابطه‌ای را می‌توان یافت که به اندازه مناسبات دو کشور همسایه ایران و عراق از عمق تاریخی، پیوندهای تمدنی و ظرفیت‌های راهبردی برخوردار باشد. روابط دو کشور امروز دیگر صرفاً بر پایه همجواری جغرافیایی تعریف نمی‌شود؛ بلکه بر بستری از اشتراکات سیاسی، فرهنگی، دینی، تاریخی و منافع متقابل استوار است که آن را به یکی از مهم‌ترین ارکان ثبات، امنیت و توسعه منطقه تبدیل کرده است. این دو کشور توانسته‌اند با همکاری و هماهنگی مرزهای خود را به مرزهای دوستی و مراودات اقتصادی و اجتماعی تبدیل نمایند. این واقعیت، زمانی آشکارتر می‌شود که به روند تحولات چند دهه اخیر نگریسته شود. در این سال‌ها، بازیگران مختلف منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، هر یک با انگیزه‌ای خاص کوشیدند میان تهران و بغداد فاصله ایجاد کنند. از دامن زدن به اختلافات سیاسی و مذهبی گرفته تا جنگ روانی و عملیات رسانه‌ای، همه با این هدف دنبال شد که این پیوند راهبردی تضعیف شود. اما حاصل این تلاش‌ها برخلاف خواست طراحان آن بود. هر بحران، دو کشور را به یکدیگر نزدیک‌تر ساخت و هر تهدید، ضرورت همکاری‌های گسترده‌تر را آشکارتر کرد. دلیل این پایداری روشن است؛روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق ریشه‌دار، راهبردی و مبتنی بر پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی، دینی و منافع مشترک دو ملت است. مبارزه مشترک با تروریسم، همکاری‌های امنیتی، توسعه مناسبات اقتصادی، پیوندهای فرهنگی، حضور میلیون‌ها زائر در آیین باشکوه اربعین حسینی و گسترش همکاری‌های علمی، دانشگاهی و زیرساختی، تنها بخشی از جلوه‌های این شراکت راهبردی است. از همین منظر بود که دولت چهاردهم نیز توسعه روابط با عراق را در اولویت سیاست خارجی خود قرار داد. این امر نشان داد که تهران، توسعه روابط با بغداد را نه یک گزینه، بلکه ضرورتی راهبردی برای آینده منطقه می‌داند و بر این باور است که امنیت، توسعه و شکوفایی دو کشور، در گرو همکاری‌های عمیق‌تر و مستمر خواهد بود. نماد دیگر این پیوند عمیق، حضور گسترده مردم و مسئولان عراقی در آیین تشییع و بزرگداشت امام شهید بود؛ حضوری که بازتاب گسترده‌ای در افکار عمومی منطقه یافت و بار دیگر نشان داد سرمایه اصلی روابط ایران و عراق، سرمایه‌ای مردمی و ریشه‌دار است. هنگامی که شخصیت‌های عالی‌رتبه سیاسی، رهبران جریان‌های مختلف و اقشار گوناگون مردم عراق، دوشادوش یکدیگر در این مراسم حضور یافتند، پیام روشنی به جهانیان مخابره شد؛ اینکه روابط دو کشور، فراتر از توافق‌های سیاسی و دولت‌ها، بر پایه احترام متقابل، پیوندهای اعتقادی و همدلی تاریخی استوار است. به تعبیر مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای جلوه‌ای تمام عیار از همدلی، اخوت و هم مرامی بین دوملت ایران و عراق را نشان داد. این حضور پرشکوه، برخاسته از اراده ملت‌هاست و همین پشتوانه مردمی، آن را در برابر فشارها و توطئه‌های خارجی مصون ساخته است. اکنون و در آستانه سفر آقای الزیدی نخست‌وزیر جدید در رأس یک هیأت عالیرتبه سیاسی، اقتصادی و امنیتی به تهران، فرصت تازه‌ای برای گشودن افق‌های جدید همکاری میان دو کشور فراهم آمده است. این سفر می‌تواند حلقه‌ای دیگر در زنجیره تعاملات سازنده تهران و بغداد باشد و مسیر همکاری‌های سیاسی، منطقه‌ای، اقتصادی، سرمایه‌گذاری، تجارت، انرژی، حمل‌ونقل، توسعه زیرساخت‌های مرزی، همکاری‌های فرهنگی و تسهیل تردد زائران را بیش از گذشته هموار سازد. امید است این سفر راهبردی و دیدار نخست‌وزیر عراق با دکتر پزشکیان منجر به توافق دو طرف بر سر یک توافق راهبردی همه جانبه بین دو کشور شود. 
بی‌تردید ظرفیت‌های موجود میان دو کشور بسیار فراتر از سطح کنونی روابط است و تلاش‌های بدخواهان نمی‌تواند این روابط را تحت تأثیر قرار دهد. دو کشور، با تکیه بر جایگاه ژئوپلتیکی، منابع انسانی، ظرفیت‌های اقتصادی و اشتراکات تمدنی، قادرند الگویی موفق از همکاری میان کشورهای منطقه ارائه دهند؛ الگویی که نه بر پایه مداخله قدرت‌های بیرونی، بلکه بر اساس اعتماد متقابل، احترام به حاکمیت ملی و تأمین منافع مشترک شکل گرفته است. 
ایران و عراق، با برخورداری از سرمایه‌ای عظیم از اعتماد متقابل و پیوندهای عمیق مردمی، این ظرفیت را دارند که پرچمدار یک همکاری همه جانبه منطقه‌ای باشند. انتظار می‌رود سفر آقای الزیدی به تهران، در امتداد اولین سفر خارجی دکتر مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری به عراق، فصل تازه‌ای از همکاری‌های راهبردی را رقم زند؛ فصلی که ثمره آن، نه تنها برای دو ملت، بلکه برای امنیت، ثبات و توسعه پایدار سراسر منطقه سودمند و امیدآفرین خواهد بود.