رها منفرد
گروه علم و فناوری

نسخه‌های خطی کهن، قرن‌هاست به‌عنوان حافظان خاموش تاریخ شناخته می‌شوند؛ صفحاتی از پوست حیوانات که روایتگر قوانین، باورها، نقشه‌ها و مناسبات تمدن‌های گذشته بوده‌اند.اما حالا گروهی از پژوهشگران نشان داده‌اند که این دست‌نوشته‌های باستانی، حامل اطلاعات ژنتیکی نیز هستند و می‌توانند رازهای مسیرهای تجاری، شیوه‌ کشاورزی، ‌نژاد دام‌ها و حتی بیماری‌های رایج در ۱۳۰۰ سال پیش را آشکار کنند.
محققان با ارائه روشی نوین و غیرتهاجمی موفق شدند اطلاعات ژنتیکی را از نسخه‌های خطی پوستی استخراج کنند، بدون‌آن‌که آسیبی به این آثار ارزشمند فرهنگی وارد شود.
از هزاران سال پیش در اروپا، خاورمیانه و بخش‌هایی از آفریقا از پوست حیوانات برای نگارش اسناد مهم، متون حقوقی، مذهبی، نقشه‌ها و اسناد حکومتی استفاده می‌شد؛ پوست‌هایی که هنوز بقایایی از DNA حیوانات را در خود حفظ کرده‌اند و به گفته پژوهشگران، اطلاعات ژنتیکی موجود در آنها می‌تواند به بسیاری از سؤالات درباره زمان و مکان تولید نسخه‌های خطی پاسخ دهد و حتی برخی، این پوست‌ها را آرشیوی زنده از تاریخ زیستی و کشاورزی بشر می‌دانند. به اعتقاد آنان، DNA موجود در این پوست‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تکامل گونه‌های اهلی، شکل‌گیری نژادهای دامی در طول زمان و حتی بیماری‌هایی ارائه دهد که دام‌ها در گذشته با آن مواجه بوده‌اند.
یکی از بزرگ‌ترین موانع پژوهش در این حوزه، نگرانی درباره آسیب رسیدن به نسخه‌های خطی است.
اما این پژوهشگران با کمک «سیتولوژی براش» که برای نمونه برداری‌های بسیار ظریف از آن استفاده می‌شود، نشان دادند می‌توان بدون هیچ‌گونه تخریب، اطلاعات فراوانی از دست‌نوشته‌های باستانی به دست آورد. در این روش، یک برس بسیار ظریف و ویژه بدون آسیب به بافت نسخه خطی، بر سطح آن کشیده و نمونه‌برداری می‌شود.
دانشمندان این شیوه را روی ۹۱ نسخه خطی موجود در کتابخانه روبنشتاین دانشگاه شیکاگوآمریکا آزمایش کردند؛ آثاری که از مناطق مختلف از انگلستان تا اتیوپی گردآوری شده و قدمت آنها از اواخر قرن هشتم میلادی تا اوایل قرن بیستم می‌رسد.