تهران پس از آغاز محاصره دریایی از سوی آمریکا اعلام کرد دیگر تعهدی برای اجرای تفاهم احساس نمیکند
ضربه نهایی واشنگتن به تفاهم اسلامآباد
در حالی که روند تحولات میدانی و سیاسی در روابط تهران و واشنگتن با سرعتی بیسابقه در حال عبور از مرز تنشهای متعارف است، برداشت مقامهای کشور از اقدامات اخیر ایالات متحده مبتنی بر این واقعیت است که نمیتوان رفتار ایالات متحده را صرفاً نقض تعهدات تفاهم مشترک توصیف کرد؛ چه آمریکا با زیر پا گذاشتن مهمترین مفاد تفاهمش با ایران در عمل آن را از حیز انتفاع خارج کرده و مسیر تقابل مستقیم را برگزیده است. در چنین فضایی حملات نظامی آمریکا از اواخر هفته گذشته به بهانه هدف قرار گرفتن یک نفتکش در تنگه هرمز که با حمله به اهداف نظامی در جنوب ایران و سپس صدور فرمان بازگشت محاصره دریایی همراه شد، بخشی از راهبرد شکست خورده گذشته را تشکیل می دهد.
در مقابل، تهران نیز با اعلام آمادگی برای تحمیل هزینهای بیسابقه به هرگونه اقدام تجاوزکارانه آمریکا، بر این نکته تأکید کرده است که هرگونه ماجراجویی بزرگ نظامی با پاسخی متناسب و فراتر از محاسبات واشنگتن همراه خواهد شد.
سرنوشت عملی تفاهمنامه
به این ترتیب با افزایش دوباره تنشها، اختلاف بر سر سرنوشت یادداشت تفاهم اسلامآباد وارد مرحله تازهای شده است. مقامهای کشورمان معتقدند اقدامات اخیر آمریکا دیگربه معنای نقض برخی تعهدات این تفاهم نیست که اساس حقوقی و اجرایی آن را به طور کامل از میان برده است. به همین دلیل، دو مقام ارشد کشورمان یکی در تهران و دیگری در سازمان ملل از پایان عملی این تفاهم گفته و مسئولیت آن را متوجه واشنگتن
دانستهاند.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و امور بینالملل وزارت خارجه سهشنبه شب در یک برنامه تلویزیونی با اشاره به ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، این اقدام را مهمترین دلیل فروپاشی تفاهم اسلامآباد توصیف کرد. به گفته او حتی اگر آمریکا سایر تعهدات خود را نیز اجرا میکرد، صرف آغاز دوباره حملات نظامی برای آنکه کل چارچوب توافق از بین برود، کافی بود؛ زیرا مهمترین پایه این تفاهم خودداری از اقدام نظامی و ایجاد فضای لازم برای پیشبرد تعهدات متقابل بود.غریبآبادی در ادامه تأکید کرد که اکنون دیگر بحث بر سر اجرای بندهای مختلف تفاهم موضوعیت ندارد؛ زیرا از نگاه ایران، واشنگتن تمامی تعهدات خود را کنار گذاشته و همزمان اقدامات نظامی و تجاوزکارانه را از سر گرفته است. او افزود که «در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران هیچ تعهدی را احساس نمیکند؛ زیرا اساساً دیگر تفاهمی وجود ندارد که بتوان درباره اجرای تعهدات آن سخن گفت.»
واشنگتن به عنوان متجاوز
نه قربانی
همزمان با این موضعگیری، پرونده تجاوز نظامی آمریکا بار دیگر به شورای امنیت سازمان ملل کشیده شد. امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در نامهای رسمی به شورای امنیت، آمریکا را به کارشکنی هدفمند در اجرای تفاهم اسلامآباد متهم کرد. این نامه پس از حمله نظامی آمریکا به یک کارخانه تولید آب معدنی در استان ایلام ارسال شد که در آن تصریح شد که واشنگتن به عنوان «متجاوز، نه قربانی» مطرح است. ایروانی همچنین نماینده آمریکا در شورای امنیت را متهم کرد که از تریبون این شورا برای طرح ادعاهای سیاسی و انتشار اطلاعات گمراه کننده استفاده میکند. او در بخش دیگری از نامه خود اعلام کرد ایران تاکنون ۴۲ مورد نقض آشکار و اساسی یادداشت تفاهم از سوی آمریکا را ثبت و مستند کرده است. به گفته وی، این مستندات نشان میدهد ادعای پایبندی واشنگتن به تعهدات خود فاقد پشتوانه و اعتبار است. پیشتر نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه با تصریح اینکه اجرای تفاهمنامه وارد بحران شده است، تأکید کرد که ایران بر اصل «تعهد در برابر تعهد» پایبند است و تا زمانی که طرف مقابل به تعهدات خود عمل کند، به تعهداتش پایبند خواهد ماند اما در برابر ادامه نقض تعهدات از سوی آمریکا، اجرای تعهدات خود را نیز متوقف خواهد کرد. مجموع این مواضع نشان میدهد با از میان رفتن پایههای اصلی تفاهم اسلامآباد این چارچوب در عمل کارکرد خود را از دست داده و مسئولیت این وضعیت نیز مستقیماً متوجه ایالات متحده
است.
