سعیده احسانی‌راد 
گروه فرهنگی

بیست‌وپنجمین حراج تهران با ارائه حدود ۱۰۰ اثر از برجسته‌ترین هنرمندان مدرن، کلاسیک و سنتی ایران، بار دیگر تلاش کرده است تصویری جامع از سیر تحول هنر ایرانی را پیش روی مخاطبان و مجموعه‌داران قرار دهد. این دوره از حراج که بخش نمایشگاهی آن در هتل پارسیان آزادی آغاز شده، پس از سه روز نمایش عمومی، روز جمعه با برگزاری مزایده آثار به کار خود ادامه خواهد داد.
حراج تهران در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین رویدادهای بازار هنر ایران تبدیل شده است؛ رویدادی که علاوه بر نقش اقتصادی، بستری برای معرفی جریان‌های مهم هنر ایران و ایجاد ارتباط میان هنرمندان، مجموعه‌داران و علاقه‌مندان به هنر به شمار می‌رود. در این دوره نیز آثاری از هنرمندان شاخص مدرنیسم ایران در کنار نمونه‌هایی از هنر کلاسیک، نگارگری، خوشنویسی و صنایع‌دستی به نمایش درآمده است. علیرضا سمیع‌آذر، مدیر حراج تهران، درباره رویکرد این دوره از حراج در تیرماه می‌گوید: «بیست‌وپنجمین دوره حراج تهران با هدف معرفی سه جریان مهم هنر ایران، یعنی هنر مدرن، هنر کلاسیک و هنر سنتی برگزار شده است. آثار مدرن متعلق به هنرمندانی است که اغلب تحصیلات آکادمیک داشتند، بسیاری از آنان در دانشگاه‌های اروپایی آموزش دیدند و پس از بازگشت به ایران، علاوه بر خلق آثار شاخص، در دانشگاه‌های هنر نیز تدریس کردند و نسل‌های بعدی هنرمندان مدرن ایران را پرورش دادند.» به گفته او، در کنار این جریان، بخشی از آثار به هنر کلاسیک ایران اختصاص دارد؛ هنری که ریشه در مکتب کمال‌الملک دارد و از اواخر دوره قاجار تاکنون ادامه یافته است. سمیع‌آذر توضیح می‌دهد: «کمال‌الملک و شاگردانش با تأسیس هنرستان هنرهای زیبا، بنیان هنر آکادمیک ایران را شکل دادند و مکتبی را پایه‌گذاری کردند که بیش از یک قرن سابقه ‌دارد. آثاری از این جریان نیز در حراج امسال ارائه شده است.» مدیر حراج تهران بخش دیگری از این رویداد را به هنر سنتی ایران اختصاص می‌دهد؛ هنری که به گفته او حاصل قرن‌ها خلاقیت هنرمندان ایرانی است و در قالب‌هایی مانند نگارگری، خوشنویسی، فرش و هنرهای کاربردی جلوه یافته است. او می‌گوید: «نمونه‌های ارائه‌شده در این حراج متعلق به حدود یک قرن اخیر هستند، اما همگی ادامه همان سنت‌های ریشه‌دار هنر ایرانی محسوب می‌شوند. آثار استاد محمود فرشچیان، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های نگارگری معاصر، از جمله آثار شاخص این بخش است.» سمیع‌آذر همچنین به حضور آثار خوشنویسی و نقاشی‌خط اشاره می‌کند و می‌گوید: «خط در فرهنگ ایرانی همواره جایگاهی ویژه داشته و در دوره معاصر نیز هنرمندان بسیاری با بهره‌گیری از خوشنویسی، سیاه‌مشق و نقاشی‌خط، آثار ارزشمندی خلق کرده‌اند. بخشی از این آثار نیز در بیست‌وپنجمین حراج تهران عرضه می‌شود.»
به گفته او، ویژگی مهم این دوره، کنار هم قرار گرفتن جریان‌های مختلف هنر ایران است؛ رویکردی که امکان مقایسه و شناخت بهتر این جریان‌ها را برای مخاطبان فراهم می‌کند. وی می‌افزاید: «تمرکز این دوره بیشتر بر مرور تاریخ هنر ایران است. در مقابل، حراج بعدی که در مهرماه برگزار خواهد شد، بیشتر به آثار هنرمندان معاصر و نسل‌های جوان اختصاص خواهد داشت.»
سمیع‌آذر درباره حضور آثار سنتی در حراج تهران نیز تأکید می‌کند که این اتفاق برای اولین‌بار رخ نمی‌دهد. به گفته او، حراج تهران طی چند دوره اخیر به معرفی هنرهای سنتی پرداخته و سال گذشته نیز آثاری از دوره صفوی، قرآن‌های نفیس، نسخه‌های خطی، فرش و آثار دوره قاجار را در قالب پیش‌حراج ارائه کرده است. او معتقد است این رویکرد باعث می‌شود علاقه‌مندان به هنر مدرن با میراث هنری ایران آشنا شوند و در مقابل، دوستداران هنر سنتی نیز با جریان‌های مدرن ارتباط بیشتری برقرار کنند.
در بخش قیمت‌گذاری آثار، مدیر حراج تهران می‌گوید :« بیشترین برآورد قیمت به آثار پیشگامان مدرنیسم ایران اختصاص دارد.» به گفته او، همان‌گونه که در حراج‌های معتبر جهان نیز آثار مدرنیست‌ها معمولاً ارزش بیشتری نسبت به آثار کلاسیک پیدا می‌کنند، در ایران نیز این روند دیده می‌شود. بر همین اساس، آثار سهراب سپهری همچنان رکورددار حراج تهران هستند و در کنار او، آثاری از ابوالقاسم سعیدی و محمد احصایی نیز در شمار آثار شاخص این دوره قرار دارند. در میان هنرمندان سنتی نیز گران‌ترین اثر متعلق به استاد محمود فرشچیان است.
 او درباره مضامین آثار حاضر دراین دوره می‌گوید: «در میان آثار مدرنیسم، طبیعت یکی از مهم‌ترین موضوعات است؛ موضوعی که در آثار سهراب سپهری و ابوالقاسم سعیدی به شکلی برجسته دیده می‌شود. هنرمندان ایرانی همواره نگاه ویژه‌ای به طبیعت داشته‌اند و این ویژگی در نقاشی مدرن ایران نیز بازتاب یافته است.»
در بخش هنر سنتی، نگارگری با روایت‌های شاعرانه، اسطوره‌ها و داستان‌های کهن ایرانی حضوری پررنگ دارد. همچنین آثار خوشنویسی و نقاشی‌خط با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بصری خط فارسی، بخش دیگری از مجموعه را تشکیل می‌دهند. در کنار این آثار، نمونه‌هایی از نقاشی انتزاعی، مجسمه‌های مدرن و تعدادی از آثار صنایع‌دستی نیز در حراج امسال عرضه شده است. مدیر حراج تهران درباره شرایط بازار هنر در وضعیت اقتصادی کنونی نیز معتقد است برای قضاوت درباره میزان استقبال خریداران هنوز زود است. به گفته او، ارزیابی دقیق پس از پایان نمایشگاه و برگزاری مزایده امکان‌پذیر خواهد بود، هرچند انتظار می‌رود با وجود دشواری‌های اقتصادی، علاقه‌مندان و مجموعه‌داران همچنان از این رویداد استقبال کنند.
سمیع‌آذر در پاسخ به پرسشی درباره اصالت آثار نیز تأکید می‌کند: «تمام آثاری که در حراج تهران عرضه می‌شوند اصل هستند و هیچ اثر کپی در این رویداد ارائه نمی‌شود. اصالت آثار یکی از مهم‌ترین اصول حراج تهران است.»
او در پایان، حراج تهران را از نظر شیوه برگزاری همسو با استانداردهای حراج‌های معتبر بین‌المللی می‌داند و می‌گوید: «نمایشگاه، کاتالوگ، پژوهش درباره آثار، نحوه ارائه و فرآیند فروش بر اساس الگوهای حراج‌هایی مانند کریستیز و ساتبیز طراحی شده است، هرچند از نظر حجم معاملات و قیمت آثار هنوز فاصله قابل توجهی با بازارهای بزرگ جهانی وجود دارد. با این حال، حراج تهران در میان حراج‌های منطقه جایگاه قابل توجهی پیدا کرده و حتی در برخی دوره‌ها از نظر ارزش کل فروش، عملکردی بالاتر از حراج کریستیز دوبی داشته است.»