نگاهی به فیلم کفایت مذاکرات
این کمدی نمیخنداند
مهرداد پارسایی
منتقد سینما
فیلم «کفایت مذاکرات» به کارگردانی سهیل موفق، داستان نادر و شوهرخواهرش را روایت میکند که برای جور کردن پول خانه، دست به هر کاری میزنند و افراد دیگری را نیز با خود همراه میکنند. محور اصلی داستان، مسأله رحم اجارهای است، موضوعی اجتماعی و حساس که در سالهای اخیر کمتر در سینمای ایران دستمایه ساخت شده است. انتخاب سوژه رحم اجارهای، در نگاه اول، وعده یک کمدی اجتماعی متفاوت را میدهد؛ موضوعی که ظرفیت طنز تلخ و نقد اجتماعی را توأمان دارد؛ اما آنچه روی پرده میبینیم، به جای پرداختن جدی به این موضوع، آن را دستمایه استهزا قرار میدهد. این فاصله میان پتانسیل سوژه و اجرای نهایی، شاید بزرگترین ضعف فیلم باشد؛ گویی فیلمساز از عمق موضوع خود میترسد و ترجیح میدهد در سطح باقی بماند.
حضور دو بازیگر شناخته شده کمدی، مهران غفوریان و محسن کیایی، در کنار هم میتوانست جذابیت تماشاگرپسند فیلم را تضمین کند، اما نتیجه بیشتر شبیه تکرار تیپهای آشناست تا خلق موقعیتی تازه. از نظر ساختاری نیز فیلم با مشکل مواجه است؛ درگیر شدن بیش از حد با خردهروایتها باعث میشود پیرنگ اصلی در میانه راه گم شود . این پراکندگی روایی، همراه با نبود موقعیتهای کمدی درخور، باعث میشود مخاطب حتی در لحظاتی که قرار است بخندد، احساس بیتفاوتی کند.
نکته قابلتوجه دیگر، وجود صحنههای خشونت نسبتاً پررنگ در دل یک کمدی است؛ صحنههای کتککاری، چاقوکشی و حتی بوکس زیرزمینی در فیلم دیده میشود که با توجه به زیر سؤال رفتن برخی ارزشهای اخلاقی بدون نشانه روشنی از پشیمانی شخصیتها، آن را برای مخاطب نوجوان چندان مناسب نمیکند.
نکتهای که در نقد این فیلم نباید نادیده گرفت، جایگاه آن در کارنامه سهیل موفق است. او پیش از این عمدتاً در حوزه سینمای کودک و نوجوان فعالیت کرده و آثاری مانند «شکلاتی» و «پاستاریونی» را ساخته بود. «کفایت مذاکرات» اولین تجربه او در ساخت فیلمی برای مخاطب بزرگسال و همچنین اولین ورودش به ژانر کمدی محسوب میشود. این پیشینه شاید بخشی از ضعفهای اثر را توضیح دهد. گویی زبان طنز بزرگسالانه هنوز بهطور کامل در دست کارگردان جا نیفتاده و او ناخواسته به سمت شوخیهای ساده و بیآزار سینمای کودک متمایل شده، در حالی که موضوع فیلم به مراتب پیچیدهتر و جدیتر است. از سوی دیگر، حضور تهیهکننده این فیلم است که طی سالهای اخیر به تولید مکرر کمدیهای پرفروش شهرت یافته است، نشان میدهد فیلم از ابتدا با نگاهی گیشهمحور و نه لزوماً هنری ساخته شده است. این رویکرد در انتخاب بازیگران، ریتم صحنهها و حتی شیوه تبلیغات فیلم کاملاً مشهود است. «کفایت مذاکرات»، نمونهای است از فیلمهایی که با سرمایه اسم و رسم بازیگران و یک ایده اولیه جذاب، تلاش میکنند مخاطب را به سینما بکشانند، اما در اجرا از پس وعدههای خود برنمیآیند. حضور چنین اثری در جشنواره معتبری مثل فجر نیز پرسشبرانگیز بوده و برخی منتقدان آن را نشانهای از افت استاندارد بخش کمدی جشنواره دانستهاند. در نهایت، این فیلم برای طرفداران کمدیهای سبک و بیادعا شاید ساعتی سرگرمکننده باشد، اما برای مخاطبی که به دنبال طنزی هوشمندانه یا نقدی اجتماعی درباره موضوع رحم اجارهای است، جای خالی زیادی احساس میشود.
