بهار خسروی
گروه کتاب

تربیت نوجوانان در دنیای پرشتاب امروز یکی از حساس‌ترین دغدغه‌های والدین به حساب می‌آید. خانواده‌ها نه‌تنها با مسئولیت هدایت فرزندان خود در مسیر رشد و موفقیت مواجه هستند، بلکه همزمان باید مراقب سلامت روان، آرامش و تعادل عاطفی آنها هم باشند. آماده‌سازی نوجوانان برای آینده و حفظ امنیت روانی آنها، با وجود نوسانات خلقی دوره نوجوانی، گاهی بسیار سخت و پیچیده می‌شود و متعاقب آن نگرانی‌ والدین را به دنبال دارد. گاهی خانواده‌ها در این مسیر دچار اضطراب می‌شوند و با وجود سردرگمی‌ که به سراغشان می‌آید، به جای آنکه یاریگر نوجوان خود باشند، با رفتار نامناسب یا تصمیم‌های نادرست راه رسیدن به موفقیت نوجوانان را دشوارتر می‌کنند. در چنین شرایطی، آگاهی و یادگیری مستمر می‌تواند یکی از مؤثرترین ابزارهای والدین برای تربیت نوجوانان و مهار اضطراب آنها باشد. شناخت ویژگی‌های دوران نوجوانی، شیوه‌های درست گفت‌وگو، مدیریت تعارض‌ها، تقویت عزت ‌نفس و ایجاد رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد، همگی مهارت‌هایی هستند که باید آنها را آموخت و تقویت کرد. برخی کتاب‌های علمی و تخصصی با زبانی ساده به والدین می‌آموزند چگونه میان حمایتگری و استقلال‌بخشی تعادل برقرار کنند، چگونه به ‌جای کنترل افراطی، همراه و راهنما باشند و چگونه نشانه‌های اضطراب، فشار روانی یا افت عاطفی را در فرزند خود به‌موقع تشخیص دهند. استفاده از این کتاب‌ها نه‌‌تنها دانش والدین را افزایش می‌دهد، بلکه به آنها اطمینان می‌دهد که در مسیر پرچالش فرزندپروری می‌توانند با آگاهی بیشتر، تصمیم‌هایی سنجیده‌تر و مؤثرتر بگیرند.
کتاب «نگرانی‌های مفید» نوشته‌ دانا دورفمن با ترجمه مرجان حمیدی که در انتشارات دُکسا به چاپ رسیده، حاصل بیش از سه دهه تجربه بالینی نویسنده به‌عنوان روان‌درمانگر در مواجهه با خانواده‌هایی است که در «تله اضطراب دستاورد» گرفتار شده‌اند. در واقع دورفمن هنر تبدیل اضطراب به نیرویی سازنده را به والدین آموزش می‌دهد. این اثر همراه با مثال‌های واقعی، تمرین‌های کاربردی و راهبردهایی مبتنی بر پژوهش، به والدین می‌آموزد چگونه فشارهای پنهان موفقیت را مهار کنند، فضایی امن و حمایتی برای فرزندان خویش فراهم آورند و آنها را در مسیر بالندگی و توانمندی همراهی کنند. این اثر فقط کتابی برای مدیریت اضطراب والدین نیست؛ بلکه نقشه راهی است برای ساختن نسلی مقاوم‌تر، سالم‌تر و آماده‌تر برای رویارویی با چالش‌های فردا.
 
راهی به سوی موفقیت
کتاب «نگرانی‌های مفید» با رویکردی روان‌شناسانه و تربیتی قصد دارد به والدین کمک کند تا منشأ اضطراب خود را بشناسند، واکنش‌هایشان را بهتر تنظیم کنند تا بتوانند رابطه‌ای سالم‌تر با نوجوان خود بسازند. نویسنده توضیح می‌دهد که اضطراب‌ و‌ نگرانی‌ همیشه هم منفی و بازدارنده نیستند، اگر به‌ جای سرکوب کردن این احساسات، آنها را مدیریت و هدایت کنیم، می‌توانیم در تربیت فرزندان و هدایت آنها به مسیر موفقیت نقش مهمی داشته باشیم و در نتیجه فرزندی بالنده، مستقل و مسئولیت‌پذیر پرورش دهیم. والدین معمولاً در برابر رشد و استقلال نوجوان نگران می‌شوند، اما این نگرانی اگر درست فهمیده شود، می‌تواند به آگاهی، مراقبت و تربیت بهتر تبدیل شود. نویسنده معتقد است هدف خانواده‌ها نباید حذف کامل اضطراب باشد؛ بلکه مهار و استفاده‌ درست از آن، راه‌حل مناسبی خواهد بود. در واقع این کتاب نقشه راهی را در اختیار والدین قرار می‌دهد تا راه‌هایی را که ممکن است به‌طور ناخواسته باعث تداوم یا تشدید استرس نوجوانان شوند، تشخیص دهند. این اثر به والدین، فرآیندها و ابزارهایی می‌دهد تا اضطراب‌هایشان را بویژه هنگام تصمیم‌گیری‌های مرتبط با موفقیت و دستاورد، مدیریت و مهار کنند و بتوانند نوجوانان خود را با ارزش‌مداری، اثربخشی و اصالتی که به دنبالش هستند، به سوی موفقیت راهنمایی کنند.
دورفمن برای نوشتن این اثر  از تجربه بالینی‌ خود بهره گرفته است، به همین جهت برخلاف برخی از آثار این حوزه، کتاب لحن نصیحت‌گرانه به خود نگرفته و شبیه به یک جلسه‌ مشاوره است. این روان‌درمانگر به والدین اجازه‌ نگران بودن یا داشتن اضطراب را می‌دهد، اما از آنها می‌خواهد این نگرانی را تبدیل به اقدام هوشمندانه کنند و کنترل‌گری افراطی را کنار بگذارند. او در ادامه نشان می‌دهد اضطراب حل ‌نشده‌ والدین چگونه می‌تواند به رفتارهای کنترل‌گرانه منجر شود و نتیجه‌ عکس به دنبال داشته باشد.
بزرگ‌ترین نقطه قوت کتاب این است که اضطراب را به‌عنوان یک هیجان بد و منفی جلوه نمی‌دهد. نویسنده به جای اینکه بگوید اضطراب را از بین ببرید، به مخاطب می‌آموزد آن را چگونه به آگاهی و شهود تبدیل کند. بسیاری از کتاب‌های فرزندپروری روی دوران کودکی تمرکز دارند، اما این کتاب به‌طور خاص چالش‌های دوران نوجوانی از جمله استقلال‌طلبی، حریم خصوصی، تکنولوژی، فشارهای همسالان، نوسانات خلق و خو و... را هدف قرار می‌دهد و به والدین کمک می‌کند بفهمند چرا در این سن، اضطراب نوجوانانشان به اوج می‌رسد. کتاب‌های این حوزه معمولاً روی دستورالعمل‌های مرحله‌ای و گام به گام تمرکز دارند، به‌طور مثال اگر فرزندم این کار را کرد، من به‌عنوان والد دقیقاً باید چکار کنم؟ اما این کتاب بیشتر روی تغییر ذهنیت والدین کار می‌کند و فرمول‌ رفتاری برای مواجهه با نوجوانان ارائه نمی‌دهد، در واقع بیشتر روی تغییر نگرش تمرکز کرده است تا تغییر رفتار تکنیکی. این نکته مهم را هم باید در نظر داشت که تغییر نگرشی که نویسنده در این کتاب به خواننده پیشنهاد می‌دهد، یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد و نیازمند تمرین، تکرار و صبر است.
مقابله با مارپیچ اضطراب موفقیت‌طلبی
کتاب «نگرانی‌های مفید» از سه بخش تشکیل شده است. بخش اول زمینه‌سازی محسوب می‌شود که فصل اول، دوم و سوم را شامل می‌شود. در فصل اول کتاب با عنوان «دغدغه این روزها» چشم‌انداز فرزندپروری مرور می‌شود: زمینه نگرانی‌های والد، رابطه فرهنگی با موفقیت و چگونگی و چرایی اینکه موفقیت به محور تمرکز فرزندپروری تبدیل می‌شود. این فصل خواننده را با مفهوم «اضطراب موفقیت‌طلبی والدانه» آشنا می‌کند.
فصل دوم کتاب با عنوان «نگرانی هم رتبه قند» به بررسی عملکرد درونی اضطراب می‌پردازد و تعریف، هدف و تأثیر آن بر کارکرد روزمره انسان را روشن می‌کند. این فصل علاوه بر محدودیت‌های اضطراب، فواید آن را هم یادآوری می‌کند و آنچه را ناآگاهانه در ما رخ می‌دهد، به سطح آگاهی می‌آورد. با استفاده از نمونه‌های موردی، در این فصل نشان داده می‌شود که اضطراب چگونه بر ذهنیت‌ها و رفتارهای والدین تأثیر می‌گذارد.
فصل سوم کتاب با عنوان «عملکرد نگرانی» تأثیر اضطراب بر تفکر، بویژه نگرانی‌ها را شرح می‌دهد. این فصل برخی از الگوهای رایج افکار اضطرابی، تحریف‌های شناختی (نگرانی‌ها) را شناسایی می‌کند و به نمونه‌هایی از واکنش‌های والدین به این افکار اشاره می‌کند. آشنایی با این الگوهای فکری به خواننده کمک می‌کند تا اضطراب خود را تشخیص دهد. هر یک از این فصل‌ها بر اهمیت آشنا شدن با الگوهای اضطرابی مخاطب تأکید می‌کند تا بتواند کنترل بیشتری بر آنها داشته باشد و از آنها به نفع خویش استفاده کند و به جای اینکه نگرانی‌ها علیه او عمل کنند، در خدمتش باشند.
در بخش دوم کتاب، فصل‌های ۴ تا ۱۱، خواننده به درک عمیق‌تری از نقش‌ اضطراب‌های والدین در مارپیچ اضطراب موفقیت‌طلبی می‌رسد و با استفاده از تجربیات واقعی والدین و نوجوانانی که تحت درمان بوده‌اند، نگاهی نزدیک به نحوه بروز اضطراب موفقیت‌طلبی والدانه در محیط خانواده خواهند داشت. مخاطب از طریق توصیفات و نمونه‌های موردی از ۸ کهن الگوی مختلف، انواع واکنش اضطرابی والدین که به آنها پارت‌ها گفته می‌شود، درکی عمیق‌تر و ظریف‌تر از شیوه‌های بروز اضطراب والدانه به دست می‌آورد و می‌آموزد چگونه می‌توان با آنها کار کرد تا واکنش مؤثرتری نسبت به نوجوانان داشته باشد. هر فصل، محرک‌ها، الگوهای فکری، نقاط قوت و ضعف هر نوع واکنش را نشان می‌دهد و مشخص می‌کند آگاهی از اضطراب چطور می‌تواند به بهبود رابطه با نوجوانان کمک کند. شناخت نوع خاص اضطراب، خواننده را قادر می‌کند فرزندپروری خود را بر پایه ارزش‌ها بنا کند، نه صرفاً بر پایه واکنش به اضطراب. با این کار، هم سلامت روانی مخاطب ارتقا می‌یابد و هم رابطه با فرزندان و در نتیجه آمادگی بیشتری برای هدایت آگاهانه و مطمئن نوجوانان به سوی موفقیت واقعی خواهند داشت.
در بخش سوم کتاب «نگرانی‌های مفید»، فصل ۱۲ همه چیز را به هم پیوند می‌دهد و به مخاطب در شفاف‌سازی ارزش‌ها کمک می‌کند. برای اینکه تصمیماتی بگیرند که حس کنند درست است، باید باورهای عمیق درونی خود را بشناسند. این فرآیند شفاف‌سازی و شناسایی، به خواننده کمک می‌کند فکر کند که چطور می‌خواهد زندگی کند، چه چیزی می‌خواهد در نوجوان نهادینه کند و چه اصول و ارزش‌هایی می‌توانند در لحظات اضطراب و سردرگمی، نقش ستاره قطبی یا لنگر محکم را برایشان ایفا کنند. در پیوست کتاب نیز یک کاربرگ تصمیم‌گیری ارائه شده است که هنگام مواجهه با دوراهی‌های فرزندپروری، مخاطب را در روند یکپارچه‌سازی ارزش‌ها و اضطراب‌ها همراهی کند.

مدافع پرشور سلامت روان
دانا دورفمن، بیش از ۳۰ سال سابقه بالینی در درمان کودکان، نوجوانان، والدین و بزرگسالان دارد. او مدرک کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی و دکترای خود را در رشته مددکاری اجتماعی بالینی از دانشکده مددکاری اجتماعی دانشگاه نیویورک دریافت کرده است. دورفمن به‌عنوان یک مدافع پرشور سلامت روان، سخنران عمومی و برگزارکننده کارگاه است که با مدارس، مراکز فرزندپروری، سازمان‌های بهداشت روان، نیویورک تایمز، سی‌ان‌ان، وال استریت ژورنال، اپرا دیلی و سایر نشریات همکاری داشته است. دورفمن که از آموزش نظری گسترده خود در روان‌پویشی، شناختی‌-‌رفتاری و ذهن‌آگاهی آگاه است، رویکردی انعطاف‌پذیر، التقاطی و منحصربه‌فرد برای درمان به بیماران ارائه می‌دهد. کار او ترکیبی از آموزش گسترده در روان‌پویشی و درمان شناختی-رفتاری با دانش عمیق از نظریه‌های بین‌فردی، روابط ابژه و روانشناسی خود است. او علاوه بر کتاب «نگرانی‌های مفید» مجری مشترک پادکست «دو مادر روی مبل»  است.