مهرداد پارسایی
منتقد سینما

گفت‌وگوی ایسنا با علیرضا مهران درباره تجربه ایفای نقش رهبر شهید، صرفاً روایت یک بازیگر از حضور در دو پروژه تاریخی نبود، بلکه پنجره‌ای به یکی از دشوارترین گونه‌های بازیگری در سینما و تلویزیون ایران می‌گشاید، جایی که بازیگر باید شخصیتی زنده، شناخته‌ شده و دارای جایگاهی ویژه در حافظه جمعی جامعه را بازآفرینی کند. واقعیت این است که بازی در نقش یک شخصیت برجسته و معاصر، به‌ویژه یک رهبر سیاسی که در مرکز توجه عمومی و تاریخی قرار دارد، برای هر بازیگری ذاتاً دشوار و پرریسک است، زیرا او همزمان با قضاوت مخاطب، حساسیت‌های رسانه‌ای و وزن تاریخی نقش، مواجه می‌شود.
آنچه در این گفت‌وگو بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، تأکید مهران بر دو معیار «شباهت ظاهری» و «تجربه بازیگری» است. در آثار زندگینامه‌ای، شباهت چهره همواره اولین عامل جلب توجه مخاطب است، اما تجربه نشان داده موفقیت چنین نقش‌هایی بیش از آنکه به گریم وابسته باشد، به توانایی بازیگر در بازنمایی لحن، سکوت، زبان بدن و جهان ذهنی شخصیت بستگی دارد. مخاطب تنها به دنبال دیدن یک چهره مشابه نیست، او انتظار دارد روح شخصیت را نیز در قاب تصویر احساس کند .
«مهران» در این گفت‌وگو از دشواری ایفای نقش شخصیتی سخن می‌گوید که میلیون‌ها نفر بارها تصویر، صدا و شیوه سخن گفتن او را دیده‌اند. این ویژگی، فاصله میان یک نقش تاریخی معمولی و یک شخصیت معاصر را مشخص می‌کند. اگر در بازآفرینی شخصیت‌های دور از زمان معاصر، بخشی از خلأها با تخیل بازیگر پر می‌شود، درباره شخصیت‌های زنده، کوچک‌ترین تفاوت در نگاه، لحن یا حرکت می‌تواند به چشم مخاطب بیاید و محل نقد قرار گیرد. نکته قابل تأمل دیگر، اشاره او به فرآیند تحقیق و استفاده از مستندات، کتاب‌ها، تصاویر آرشیوی و مشورت با کارگردان و مشاوران پروژه است. این بخش از گفت‌وگو یادآور آن است که بازی در نقش شخصیت‌های واقعی، بیش از هر چیز یک فرآیند پژوهشی است.
بازیگر پیش از آنکه مقابل دوربین قرار گیرد، باید به شناخت نسبی از شخصیت، موقعیت تاریخی و فضای اجتماعی دوران روایت برسد. در عین حال، روایت مهران از بازخورد مخاطبان نشان می‌دهد موفقیت چنین نقش‌هایی تنها در اتاق گریم رقم نمی‌خورد؛ پذیرش عمومی زمانی شکل می‌گیرد که مخاطب احساس کند بازیگر از مرحله تقلید عبور کرده و به بازآفرینی شخصیت رسیده است. همین مسأله سبب می‌شود بازی در نقش شخصیت‌های شناخته‌ شده، همواره یکی از پرریسک‌ترین انتخاب‌های حرفه‌ای برای هر بازیگر باشد. اشاره او به شنیده‌هایی درباره رضایت دفتر رهبری نیز از منظر رسانه‌ای قابل توجه است. حالا پس از شهادت رهبر، شاید سینما و سینماگران به سراغ ساخت فیلم‌هایی از زندگی او بروند و تجربه علیرضا مهران می‌تواند برای هر بازیگری که بخواهد نقش آیت‌الله خامنه‌ای را بازی کند، راهگشاه باشد.