محدثه جعفری
گروه اجتماعی

اسفندماه سال گذشته، کشور درگیر جنگ تحمیلی دیگری شد. موضوعی که روی بسیاری از کسب و کارها و شاغلین آنها تأثیر مستقیم گذاشت و بخشی از بنگاه‌ها با تعطیلی و کاهش فعالیت مواجه شدند، در نهایت هم تعدادی کارشان را از دست دادند. بیکاری ناگهانی و دغدغه تأمین هزینه‌های سنگین زندگی، همواره یکی از نگرانی‌های کارگران است. در این شرایط مقرری بیمه بیکاری تنها نقطه اتکای موقت برای گذران معیشت خانواده‌هاست. براساس آخرین آمارهای سازمان تأمین اجتماعی، حدود 261 هزار نفر متأثر از جنگ تحمیلی برای دریافت بیمه بیکاری ثبت‌نام کرده‌اند که با طی مراحل قانونی و ارجاع به سازمان، مقرری حدود نیمی از این افراد برقرار شده است و برقراری مقرری سایرین هم در حال انجام است. هرچند ممکن است با گذر زمان این درخواست‌ها بیشتر شود، با این حال میزان فعلی هم بار اضافی را بر دوش صندوق‌های تأمین اجتماعی وارد می‌کند. این سازمان بیمه‎گر تا قبل از شروع جنگ 40 روزه به حدود 138 هزار نفر مقرری بیمه بیکاری پرداخت می‎کرد به طوری که طی 9 ماه اول سال 1404 حدود 23‌هزار میلیارد تومان فقط بابت مقرری این تعداد هزینه کرده است. البته مسئولان وزارت کار اعلام کرده‌اند با در نظر گرفتن سیاست‌های فعال بازار کار از طریق ایجاد مشوق‌هایی برای بنگاه‌ها، به دنبال کنترل میزان تعدیل نیرو هستند.
بیمه بیکاری به تمام مشمولین قانون تأمین اجتماعی که تابع قانون کار باشند به استثنای بازنشستگان، ازکارافتادگان کلی، صاحبان حرف و مشاغل آزاد، بیمه‌شدگان اختیاری و اتباع خارجی، تعلق می‎گیرد. مالک قاسم‎لو، معاون بیمه بیکاری و مدیرکل روابط کار جبران خدمت و بیمه بیکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه همه مشمولین قانون تأمین اجتماعی که تابع قانون کار باشند می‎توانند از مزایای بیمه بیکاری سازمان تأمین اجتماعی برخوردار شوند، به «ایران» می‎گوید: «افرادی که بدون میل و اراده بیکار شده و آماده کار باشند اعم از مجرد و متأهل می‎توانند از مزایای قانون بیمه بیکاری بهره‎مند شوند. مدت این بیمه طبق ماده 7 قانون بیمه بیکاری، براساس سابقه پرداخت حق بیمه برای افراد مجرد از 6 ماه تا 36‌ماه و برای متأهلین و متکفلین از 12 ماه تا 50 ماه قابل پرداخت است. البته برای ارائه درخواست دریافت بیمه بیکاری مدت زمان مشخصی تعیین شده است. متقاضیان برای درخواست بیمه بیکاری طبق قانون 30 روز از زمان بیکاری فرصت دارند تا از طریق سامانه درخواست‎ خود را ثبت کنند، اما در این دوره به دلیل شرایط خاصی که کشور پشت سرگذاشت و با توجه به شرایط جنگی، متقاضیان بیمه بیکاری 90‌روز فرصت یافتند تا برای ثبت درخواست اقدام کنند.»
او با بیان اینکه درخواست بیمه بیکاری کاملاً به صورت الکترونیکی و در بستر وب به شکل برخط انجام می‎شود، می‎گوید: «نیازی نیست افراد برای ثبت درخواست به شعب تأمین اجتماعی مراجعه کنند. کافی است، از طریق سامانه بیمه بیکاری به نشانی ​​ https://srk.mcls.gov.ir مراجعه و درخواست خود را ثبت کنند. در شرایط عادی برای درخواست بیمه بیکاری با توجه به علت بیکاری، مدارک مورد نیاز قابل مشاهده است. به عنوان مثال کارگران اتمام قرارداد کار باید قرارداد آخر را با مستندات بیمه بیکاری بارگذاری کنند.»

دریافت مقرری بیمه بیکاری
 40روز زمان می‎برد
معاون بیمه بیکاری مدیرکل روابط کار جبران خدمت و بیمه بیکاری وزارت کار با بیان اینکه براساس ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری، برقراری مستمری بیمه بیکاری حدود 40 روز زمان می‎برد، توضیح می‎دهد: «متقاضیانی که مدارک‎شان نقص داشته باشد، بی‌شک برقراری بیمه بیکاری برای آنها طولانی‌تر خواهد شد. اما در نهایت با رفع نواقص واریز مقرری بیمه بیکاری توسط سازمان تأمین اجتماعی انجام می‌شود. مهم‌ترین موضوعی که برای افراد بیکار شده اهمیت دارد، میزان دریافتی مبلغ بیمه بیکاری است. با این اوصاف، معیار و ملاک برای محاسبه مقرری بیمه بیکاری بر اساس لیست ارسالی کارفرما به شعب تأمین اجتماعی است و میزان مقرری روزانه بیمه شده بیکار، معادل 55 درصد متوسط مزد یا حقوق  یا کارمزد روزانه بیمه شده است. به مقرری افراد متأهل یا متکفل، تا حداکثر 4 نفر از افراد تحت تکفل به ازای هریک از آنها به میزان 10 درصد حداقل دستمزد افزوده خواهد شد. در هر حال مجموع دریافتی مقرری بگیر نباید از حداقل دستمزد کمتر و از 80 درصد متوسط مزد یا حقوق او بیشتر باشد.»
قاسم لو با اشاره به اینکه عیدی به بیمه بیکاری تعلق نمی‎گیرد، می‎گوید: «بیمه بیکاری به عنوان یکی از حمایت‎های تأمین اجتماعی است و به افرادی که به صورت غیر ارادی بیکار می‎شوند صرفاً مقرری بیمه بیکاری پرداخت می‌شود و عیدی برای این افراد لحاظ نخواهد شد.»

درچه مواردی بیمه بیکاری 
قطع می‎شود؟
زمانی که بیمه شده دوباره شغل پیدا کند، بیمه بیکاری قطع خواهد شد. او با بیان این موضوع به دیگر دلایل قطع مقرری بیمه بیکاری اشاره می‎کند و می‎گوید: «اگر فرد بیکار شده بدون عذر موجه از شرکت در دوره‎های کارآموزی یا سوادآموزی خودداری کند هم می‌تواند منجر به قطع بیمه بیکاری شود. همچنین اگر از قبول شغل تخصصی خود  یا شغل مشابه پیشنهادی خودداری کند یا اینکه به هر دلیلی مشمول استفاده از مستمری بازنشستگی  یا از کارافتادگی کلی باشد، پرداخت بیمه بیکاری قطع می‌شود.»

برش

هزینه‎های مهارت‌آموزی به مقرری بگیران رایگان است
معاون بیمه بیکاری مدیرکل روابط کار جبران خدمت و بیمه بیکاری وزارت کار درمورد مهارت‌آموزی افراد بیکار شده توضیح می‎دهد: «مقرری بگیران بیمه بیکاری مکلف هستند در دوره‎های آموزشی که به منظور آموزش مهارت‎های مورد نیاز بازار کار و نیز بازآموزی و تجدید مهارت کارگران که توسط واحد تعاون، کار و رفاه اجتماعی  یا سایر واحدهای ذیربط با تأیید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تعیین می‎شود، شرکت و هر دو ماه یکبار گواهی لازم در این مورد را به شعب تأمین اجتماعی تسلیم کنند. توانمندسازی مقرری بگیران از طریق آموزش، در پیدا کردن شغل جدید بسیار مؤثر خواهد بود. در ضمن هزینه‎های مهارتی برای آموزش مقرری بگیران بیمه بیکاری رایگان است. همچنین برای حمایت از جامعه بیکاران و تسهیل فرآیند اشتغال مجدد و شناسایی فرصت‎های شغلی جدید اقداماتی در دست انجام است. به عنوان مثال، معرفی مقرری بگیران به اشتغال مجدد از طریق سامانه جست‌و‌جوی شغل به صورت الکترونیکی با سایر واحدهای ذیربط در حال تدوین و راه‌اندازی است.»