مهرداد پارسایی
منتقد سینما

دلاور دوستانیان کارگردان مستند پس از تحمل یک دوره بیماری درگذشت. این مستندساز در طول سال‌های فعالیت حرفه‌ای خود، مجموعه‌ای از آثار مستند را خلق کرد که می‌توان آنها را در امتداد یک دغدغه مشترک دید: توجه به زندگی روزمره انسان‌ها، روایت‌های کمتر دیده‌شده اجتماعی و تلاش برای ثبت واقعیت‌هایی که معمولاً در حاشیه تصویر رسمی قرار می‌گیرند. کارنامه او نشان می‌دهد که بیش از آن‌که به دنبال ساخت روایت‌های صرفاً نمایشی باشد، به مستند به عنوان ابزاری برای مشاهده، تحلیل و ثبت تجربه زیسته انسان معاصر نگاه می‌کرد. در میان آثار او، مستند «مورچه‌ها» یکی از نمونه‌هایی است که نگاه دقیق و جزئی‌نگر او را به خوبی نشان می‌دهد. این اثر با تمرکز بر یک موضوع به ظاهر ساده، تلاش می‌کند از دل جزئیات کوچک، به مفاهیم بزرگ‌تری مانند نظم اجتماعی، تلاش جمعی و زیست پنهان موجودات یا انسان‌ها برسد. در «جاده»، او به سراغ مفهوم حرکت و گذر رفته و جاده را نه فقط به عنوان یک مسیر فیزیکی، بلکه به عنوان بستری برای روایت زندگی‌ها، مهاجرت‌ها و تغییرات اجتماعی به تصویر می‌کشد.
مستند «زندگی پنهان» از جمله آثاری است که بیشترین توجه را به لایه‌های نامرئی زندگی انسان‌ها دارد؛ جایی که کارگردان تلاش می‌کند به پشت صحنه زندگی روزمره نفوذ کند و آن بخش‌هایی را نشان دهد که معمولاً در قاب‌های رسمی رسانه‌ای دیده نمی‌شوند. این نگاه در «دورافتاده» نیز ادامه پیدا می‌کند؛ فیلمی که به زندگی در مناطق کمتر دیده‌شده و دور از مرکز می‌پردازد و سعی دارد فاصله جغرافیایی را به فاصله‌ای انسانی و قابل درک تبدیل کند. در مستند «هینی‌مینی»، او بار دیگر به سراغ تجربه‌ای متفاوت می‌رود و با نگاهی پژوهش‌محور، تلاش می‌کند از خلال یک سوژه خاص، به لایه‌های فرهنگی و اجتماعی عمیق‌تری دست پیدا کند. همچنین در «از شمال تا جنوب»، مسیر جغرافیایی به عنوان یک محور روایی عمل می‌کند و فیلمساز با عبور از اقلیم‌ها و فرهنگ‌های مختلف، تنوع زیست انسانی در یک کشور را به تصویر می‌کشد. رویکردی که نشان‌دهنده علاقه او به مستندسازی میدانی و سفرمحور است.از دیگر آثار او، «داستان فیکا و فیدان» و «آهسته و آرام» نیز جایگاه ویژه‌ای دارند. این آثاربیش از آن‌که صرفاً بر روایت خطی تکیه کنند، به تجربه‌های حسی و درک تدریجی از موضوعات متکی هستند. در این فیلم‌ها، ریتم آرام، توجه به جزئیات و پرهیز از اغراق تصویری، از ویژگی‌های مهم زبان سینمایی او به شمار می‌رود. همین سبک باعث شده آثارش بیشتر برای مخاطبانی جذاب باشد که به مستندهای پژوهشی و تأمل‌برانگیز علاقه دارند.
 در مجموع، کارنامه این مستندساز نشان‌دهنده مسیری است که در آن پژوهش، مشاهده دقیق و وفاداری به واقعیت نقش اصلی را ایفا می‌کند. او در آثار خود تلاش کرده است تا به جای روایت‌های سطحی، به سراغ لایه‌های عمیق‌تر اجتماعی و انسانی برود و تصویری چندبعدی از زیست انسان معاصر ارائه دهد. جوایزی که آثار او در بخش‌های مختلف از جمله بهترین مستند، فیلمبرداری و پژوهش کسب کرده‌اند، تأییدی بر همین نگاه دقیق و رویکرد حرفه‌ای اوست. این موفقیت‌ها نه تنها حاصل توانایی در کارگردانی، بلکه نتیجه توجه جدی او به تحقیق، انتخاب سوژه و همکاری با عوامل حرفه‌ای در حوزه تصویر بوده است.در نهایت، فقدان این مستندساز به معنای از دست رفتن یکی از صداهای آرام اما دقیق در سینمای مستند است؛ صدایی که تلاش می‌کرد جهان پیرامون را نه با شتاب، بلکه با دقت، صبر و نگاهی انسانی روایت کند.