جنگ جهانی اول و پایان نظم عثمانی

ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند، ولیعهد اتریش در سارایوو در روز ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴، جرقه‌ای بود که آتش حمله اتریش به صربستان را روشن ساخت. این حمله، نظام پیچیده ائتلاف‌های اروپایی را به حرکت درآورد و تا اوایل آگوست، سراسر قاره اروپا را درگیر جنگی فراگیر کرد. در این میان، ائتلاف سه‌گانه شامل بریتانیا، فرانسه و روسیه در برابر قدرت‌های مرکزی، یعنی آلمان و اتریش-مجارستان، صف‌آرایی نمود. در حالی که اروپا خود را برای جنگ آماده می‌کرد، کابینه عثمانی در برابر پرسشی سرنوشت‌ساز قرار داشت: چه موضعی اتخاذ کند؟ گرچه اکثریت اعضای کمیته اتحاد و ترقی خواستار بی‌طرفی بودند، شماری در دولت تمایل داشتند از این منازعه اروپا بهره‌برداری کنند و علیه روسیه، دشمن دیرینه عثمانی، دست به اقدام بزنند. سرانجام، تصمیمی تعیین‌کننده توسط گروه کوچکی از رهبران کمیته اتحاد و ترقی، به رهبری انور پاشا که دل در گرو آلمان داشت، اتخاذ شد. در دوم اوت ۱۹۱۴، انور پاشا پیمان مخفی عثمانی-آلمانی علیه روسیه را امضا کرد و این پیمان در ۲۹ اکتبر همان سال، زمانی که نیروی دریایی عثمانی بندرگاه‌های روسیه در دریای سیاه را بمباران کرد، عملی شد. بدین ترتیب، امپراطوری عثمانی وارد آخرین جنگ خود گردید.
اگرچه امپراطوری عثمانی در جنگ جهانی اول شکست خورد و پس از آن توسط معاهدات صلح تجزیه شد، تاب‌آوری آن در تحمل چهار سال جنگ تمام‌عیار، نمایانگر استقامت مدنی و نظامی‌اش در دفاع از نظم عثمانی بود. دولت عثمانی بیش از یک میلیون سرباز را بسیج کرد و ارتش‌هایش در جبهه‌های گوناگون به موفقیت‌های چشمگیری دست یافتند. در عرصه داخلی، کمیته اتحاد و ترقی برنامه‌هایی را معرفی کرد که نه تنها اثرات فوری و تحول‌آفرین داشتند، بلکه بنیادهای توسعه بلندمدت جمهوری ترکیه در آینده را نیز شکل دادند. تلاش کمیته اتحاد و ترقی برای کاهش وابستگی اقتصادی امپراطوری به بیگانگان، نمونه‌ای روشن از این تحولات بود. سیاست‌های اقتصادی دوران جنگ، جزئی از همین فرآیند تغییرات محسوب می‌شدند؛ زیرا بخش اعظم تجارت و سرمایه‌گذاری امپراطوری در دست شرکت‌های متعلق به کشورهای ائتلاف بود که اکنون در حال جنگ با عثمانی‌ها بودند. بدین ترتیب، در سال ۱۹۱۴، کمیته اتحاد و ترقی قراردادهای خارجی را رد کرد، تعرفه‌های حمایت‌گرایانه وضع نمود و اقداماتی برای قرار دادن شرکت‌های خارجی تحت نظارت عثمانی و مشمول مالیات‌های داخلی انجام داد. این تأکید بر استقلال اقتصادی با سیاست اعطای قراردادهای دولتی به کارآفرینان مسلمان ترک که برخی از آنان در دوران جنگ سودهای عظیمی از تجارت و حمل و نقل کسب کردند، ادامه یافت. این اقدامات نه تنها فرصت‌های سرمایه‌گذاری بیشتری برای تاجران مسلمان فراهم ساخت، بلکه سهم موجود اروپاییان و همکاران محلی آنان را کاهش داد.
صفحات
  • صفحه اول
  • سیاسی
  • دیپلماسی
  • جهان
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • انرژی
  • گفت و گو
  • خودرو
  • حوادث
  • ورزشی
  • علم و فناوری
  • ایران زمین
  • صفحه آخر
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و پنجاه و پنج
 - شماره نه هزار و پنجاه و پنج - ۰۱ تیر ۱۴۰۵