محدثه جعفری
گروه اجتماعی

دانشگاه‎ علوم پزشکی تهران برای اولین بار درکشور شبکه هوشمند آموزش بهداشت (شهاب) را با هدف آموزش یکپارچه و نظام‎مند به سفیران سلامت که شامل مادران، دانش‌آموزان، دانشجویان و طلبه‌ها هستند، راه‎اندازی کرده است و تاکنون حدود 230 هزار نفر به عضویت این شبکه درآمده‌اند. سواد سلامت عاملی در ارتقای دانش و نگرش افراد نسبت به موضوع سلامتی است و نقش مؤثری در خودمراقبتی افراد، بهبود شاخص‎های سلامت و کاهش هزینه‎های بهداشتی درمانی خانوارها و نظام سلامت ایفا می‎کند.
دکترنجمه الملوک امینی رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره «سامانه شهاب» به «ایران» می‎گوید: «متخصصین آموزش بهداشت معتقدند برای توسعه مناسب سواد سلامت و خودمراقبتی که منجر به بهبود وضعیت سلامت و کیفیت زندگی افراد خواهد شد، ضرورت دارد در هر خانه یک نفر از اعضای خانواده، به عنوان «سفیر سلامت» به صورت داوطلبانه مسئولیت یادگیری و سپس انتقال مطالب آموزشی را به اعضای خانواده به عهده گرفته و فعالانه از سلامت خود و عزیزانش مراقبت کند. بحث ارتقای سواد سلامت با هدف خود مراقبتی و بخشیدن مسئولیت آن به خود افراد است. اما موضوع خود مراقبتی باید بر اساس راهنماها و محتواهای صحیح و معتبر انجام شود، به همین دلیل بحث سواد سلامت مطرح می‎شود و اینکه مردم منابع و محتواهای صحیح سلامت را از کجا و چه طریقی دریافت کنند.»

سامانه‎ای برای جلوگیری 
از اشاعه اطلاعات غلط
دکتر امینی معتقد است نظام سلامت که مسئولیت غربالگری و آموزش و ارتقای سلامت در گروه‌های سنی مختلف را برعهده دارد، موظف است راهی برای دسترسی افراد به اطلاعات صحیح سلامت طراحی و اجرا کند. او توضیح می‎دهد: «افراد در همه گروه‎های سنی در موضوعات مختلفی مثل تغذیه، سلامت روان و ناخوشی‎های جزئی باید از مسیری مطمئن اطلاعات درست برای آن مشکل را دریافت کنند. البته این اطلاعات نه تنها باید بر اساس آخرین دستاوردهای علمی به مخاطبان ارائه شود، بلکه باید مورد تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم باشد. براساس اهمیت این موضوع و برای ارتقای سواد سلامت جامعه و جلوگیری از اشاعه اطلاعات غلط در حوزه بهداشت و سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران بر آن شد منابع و محتواهای مورد نیاز مردم را به شکل ساده، کاربردی و در عین حال جذاب در بستری مناسب در اختیار گروه‌های هدف قرار دهد.»
 رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره ایجاد فضای دیجیتال برای ارائه آموزش سواد سلامت به مردم می‎گوید: «تأثیر تلفن همراه در ارتباط با سواد و حفظ سلامت افراد در همه جای دنیا مطرح است به همین دلیل به این فکر افتادیم سامانه آموزشی از راه دور ایجاد کنیم. دوران شیوع بیماری کرونا راه را برای دیجیتالی شدن خدمات باز کرد و مردم به خدمات دیجیتال و اپلیکیشن‎های مختلف روی آوردند، به عبارتی سواد دیجیتال افراد بالا رفت. همین موضوع باعث شد، شبکه‎های مختلفی در بستر مجازی برای دانش‎آموزان و دانشجویان راه‌اندازی شود تا آموزش‎های مختلف درسی را به آنها ارائه بدهد، اما شبکه یا سامانه‎ای که برای عموم مردم باشد، وجود نداشت. مردم برای دسترسی به اطلاعات موثق سلامت باید به سایت دانشگاه‎های علوم پزشکی مراجعه می‎کردند، اما یافتن مطلب مورد نیازشان در بستر سایت‎های دانشگاه‎های علوم پزشکی همواره برای مردم دشوار است، به همین دلیل بیشتر مردم ترجیح می‎دهند با جست‌و‌جو در موتورهای جست‌و‌جوگر به هدفشان نزدیک شوند. با این اوصاف، دنیایی از اطلاعات غلط و درست پیش‎رویشان قرار می‎گیرد و نمی‎توانند برداشت مناسبی داشته باشند. به همین دلیل ما در این دانشگاه با راه‌اندازی سامانه آموزشی روی سرور دانشگاه علوم پزشکی تهران موفق شدیم، شبکه هوشمند آموزش بهداشت یا همان «شهاب» را ایجاد کنیم. استفاده از این سامانه کاملاً رایگان است.»

هر خانواده باید یک سفیر سلامت داشته باشد
رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه این سامانه برای آموزش حداقل یکی از افراد خانواده طراحی شده است، می‎گوید: «وقتی وارد سامانه شهاب می‎شوید نوشته شده، «ویژه سفیران سلامت خانواده» در واقع اعتقاد ما و همچنین برنامه کشوری بر این است که در هر خانواده یک سفیر سلامت وجود داشته باشد که معمولاً این فرد مادر خانواده است، چون مادرخانواده همواره وظیفه مراقبت از سلامت اعضای خانه را برعهده دارد. به همین دلیل این سامانه به مادران کمک می‌کند تا سطح سلامت خانواده‎هایشان را ارتقا بدهند. البته آموزش‎هایی که در این بستر به افراد ارائه می‎شود فقط مخصوص مادران نیست، چون صفحه‎ای هم برای سفیران سلامت دانش‎آموزی، دانشجویی و حتی طلبه‎ها 
داریم.»
امینی با اشاره به اینکه این دانشگاه بیش از 3 میلیون نفر از جمعیت تهران را پوشش می‎دهد، توضیح می‎دهد: «اگر این تعداد را در بعد خانواده حساب کنیم حدود یک میلیون خانواده تحت پوشش علوم پزشکی تهران است. تاکنون حدود 230 هزار نفر به عضویت شبکه شهاب درآمده‌اند و از آموزش‎های آن بهره‎مند می‎شوند. یعنی تقریباً یک چهارم خانواده‌های تحت پوشش این دانشگاه در سامانه شهاب ثبت‌نام کردند.»
سواد سلامت راهی برای خلاصی
از اخبار جعلی سلامت
او در مورد نقش این سامانه برای ارائه صحیح اطلاعات سلامت و جلوگیری از اشاعه اطلاعات غلط در بستر جامعه و خانواده‎ها می‎گوید: «سامانه شهاب تلاش می‎کند، در عین حال که منابع اطلاعاتی درست را به مردم نشان می‎دهد، به آنها آموزش بدهد که چگونه در موتورهای جست‌و‌جوگر به اطلاعات صحیح سلامت دسترسی داشته باشند. در دوران جنگ تحمیلی بحث خود مراقبتی در جنگ را تدوین کردیم و بسیار مورد بازدید قرار گرفت. البته برای ارتقای سواد سلامت جامعه، این مقدار کافی نیست و باید از توان همه رسانه‎ها برای افزایش سواد سلامت مردم استفاده کنیم. شبکه شهاب به عنوان اولین سامانه آموزش از راه دور در حوزه سلامت برای عموم مردم راه‌اندازی شده است و موضوعات مرتبط با سلامت مثل آموزش مادران باردار، شیردهی، فرزندپروری، مراقبت از سالمندان، تغذیه سالم، سلامت روان، ناخوشی‎های جزئی، وضعیت‎های اضطراری و همچنین بیماری‎های مزمن از جمله دیابت و فشارخون را به مردم آموزش می‎دهد.»
دکتر امینی در مورد اطلاعات درست و غلط سلامتی که در فضای مجازی دست به دست می‎شود، می‎گوید: «همیشه بازاریابی تجاری قوی‌تر و جذاب‎تر از بازاریابی در حوزه سلامت و رفتارهای اجتماعی است. اگر سواد رسانه مردم افزایش پیدا کند، حتی جذابیت‎های تبلیغات خوش آب و رنگ، مثلاً در حوزه نمک‎های رنگی برای مردم قابل درک‎تر خواهد بود و توجهی به آنها نمی‎کنند. در دوران جنگ رمضان توانستیم ارتباط خوبی با مخاطبان برقرار کنیم و پیام‌های سلامتی بیشتری را از این طریق میان جامعه هدفمان اشاعه بدهیم. افراد می‎توانند با مراجعه به نشانی
http://shahab.tums.ac.ir پس از ثبت‌نام، در دوره‎های آموزشی که شامل کتابچه، فیلم و اسلایدهای دارای کلام است و پس از آن، در آزمون دوره شرکت کرده و در صورت موفقیت در آزمون، گواهی گذراندن دوره را دریافت کنند.»