مجید موافق قدیری
عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران

آمارهای جدید سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نشان می‌دهد که الگوی مصرف مواد غذایی در جهان طی شش دهه گذشته دستخوش تغییرات چشمگیری شده است. یکی از مهم‌ترین این تغییرات افزایش قابل توجه مصرف گوشت در سطح جهان است.
بر اساس این گزارش، سرانه مصرف گوشت در جهان از ۲۵ کیلوگرم در سال ۱۹۶۱ به ۴۷ کیلوگرم در سال ۲۰۲۲ رسیده است؛ رشدی نزدیک به دو برابر که نشان‌دهنده افزایش تقاضا برای پروتئین‌های حیوانی در سراسر جهان است.
 
مرغ؛ پیشتاز انقلاب پروتئین
بزرگ‌ترین تحول در این میان مربوط به صنعت طیور است. سرانه مصرف گوشت مرغ از حدود ۳ کیلوگرم به ۱۷ کیلوگرم در سال افزایش یافته که تقریباً شش برابر رشد را نشان می‌دهد. در مقابل مصرف گوشت گاو در حدود ۹ کیلوگرم به ازای هر نفر نسبتاً ثابت باقی مانده است.
این تغییرات باعث شده تولید جهانی گوشت در شش دهه گذشته حدود چهار برابر شود و پیش‌بینی می‌شود این روند در سال‌های آینده نیز ادامه یابد.
 
چرا مرغ محبوب‌ترین پروتئین جهان شده است؟
موفقیت صنعت مرغداری در پاسخگویی به تقاضای جهانی دلایل متعددی دارد:
• قیمت مناسب و دسترسی آسان برای مصرف‌کنندگان
• بهره‌وری بالای تبدیل خوراک طیور به گوشت
• ارزش غذایی مطلوب
• سهولت مصرف و تنوع کاربرد در رژیم غذایی
• اثرات زیست‌محیطی کمتر نسبت به بسیاری از منابع دیگر پروتئین حیوانی
 
امروزه این روند را می‌توان در نقاط مختلف جهان مشاهده کرد؛ از توسعه سریع صنعت طیور در چین و افزایش صادرات برزیل گرفته تا سرمایه‌گذاری‌های گسترده کشورهای اروپایی در تولید گوشت مرغ.
 
نقش کلیدی صنعت خوراک دام و طیور
بی شک در پشت هر کیلوگرم افزایش تولید گوشت مرغ، صنعت خوراک دام قرار دارد. رشد صنعت طیور به‌طور مستقیم موجب افزایش تقاضا برای نهاده‌ها و خدمات مرتبط می‌شود، از جمله:
• افزایش مصرف کنجاله سویا، ذرت و جو دامی
• توسعه ظرفیت کارخانه‌های تولید خوراک طیور
• نوآوری در حوزه تغذیه، ژنتیک و بهداشت دام و طیور
به همین دلیل صنعت طیور همچنان مهم‌ترین محرک رشد تقاضای جهانی برای خوراک دام و طیور محسوب می‌شود.
 
چالش‌های زیست‌محیطی و اتلاف مواد غذایی
با وجود مزایای اقتصادی و تغذیه‌ای، توسعه تولید گوشت با چالش‌هایی نیز همراه است.
بر اساس برآوردها:
• بخش دامپروری حدود ۱۲ تا ۲۰ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان را به خود اختصاص می‌دهد.
• حدود ۱۴ درصد از محصولات گوشتی و لبنی پیش از رسیدن به دست مصرف‌کننده از بین می‌روند یا هدر می‌روند.
• پیش‌بینی می‌شود انتشار گازهای ناشی از فعالیت‌های کشاورزی در دهه آینده نیز افزایش یابد.
این موضوع باعث شده بحث‌های گسترده‌ای درباره الگوی مصرف گوشت، به‌ویژه در کشورهای توسعه‌یافته شکل بگیرد.
 
آینده صنعت پروتئین حیوانی
شیر، گوشت و تخم مرغ همچنان نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی جهان دارند؛ به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد که دسترسی به منابع پروتئینی باکیفیت هنوز محدود است.
از این رو پرسش اصلی، دیگر این نیست که آیا تقاضای جهانی برای پروتئین حیوانی افزایش خواهد یافت یا خیر؛ بلکه چالش اساسی آن است که این پروتئین چگونه با بهره‌وری بیشتر، پایداری بالاتر و اتلاف کمتر تولید شود.
افزایش شش برابری مصرف گوشت مرغ طی 60 سال گذشته یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد: مصرف‌کنندگان در سراسر جهان به محصولاتی گرایش دارند که قیمت مناسب، سهولت مصرف، ارزش غذایی بالا و کارایی تولید را به‌طور همزمان ارائه دهند.
برای صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان، آینده متعلق به مجموعه‌هایی خواهد بود که بتوانند این چهار عامل را به بهترین شکل در کنار یکدیگر فراهم کنند.