از افزایش کمک های ناتو به کی یف تا عملیات پهپادی در رومانی و تهدیدات مدودف؛ تنش روسیه و اروپا بیشتر می شود؟
قـاره سبز در مـرز جنـگ
جنگ روسیه و اوکراین روز جمعه به رومانی، یکی از اعضای ناتو، سرایت کرد؛ زمانی که مقامهای رومانی ادعا کردند یک پهپاد روسی به یک ساختمان آپارتمانی در یک شهر بندری بزرگ اصابت و دو نفر را زخمی کرده است. نیکوشور دان، رئیسجمهوری رومانی گفت احتمالاً این پهپاد در جریان حمله پدافند هوایی اوکراین به کییف منحرف شده و مسیرش تغییر کرده است. این نخستین مورد شناختهشده است که یک پهپاد باعث خسارت و جراحت در یک منطقه شهری بزرگ در قلمرو ناتو شده است. پهپادهای روسی از سال ۲۰۲۳ بارها در امتداد مرز رود دانوب میان رومانی و اوکراین سقوط کردهاند، بدون آنکه تلفات انسانی داشته باشند. اما سقوط پهپاد روز جمعه روی سقف یک مجتمع مسکونی در شهر بندری گالاتسی، تنشها میان ناتو و مسکو را بهطور چشمگیری افزایش داد و آن را وارد مرحلهای حساستر کرد.
در واکنش به این رویداد، مقامات و نهادهای اروپایی بر پیامدهای امنیتی آن تأکید کردند. به گزارش «بیبیسی» مارک روته، دبیرکل ناتو، پس از تماس تلفنی با رئیسجمهوری رومانی در شبکه ایکس نوشت: «رومانی عضو ناتو و اتحادیه اروپا است. ما به تقویت آمادگی خود برای بازدارندگی و دفاع در برابر هر تهدیدی، از جمله پهپادها ادامه خواهیم داد.» اورسولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در شبکه ایکس نوشت: «همزمان با تقویت امنیت و بازدارندگی خود، بهویژه در مرزهای شرقی، فشار بر روسیه را افزایش خواهیم داد.»
در ادامه این موج واکنشها، کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا، این برخورد را «نقض جدی حریم هوایی ناتو» توصیف کرد و بر حمایت کامل لندن از اوکراین، رومانی و دیگر متحدان ناتو تأکید کرد. دیگر مقامهای اروپایی و غربی، از جمله وزیر خارجه فرانسه، سفیر آمریکا در ناتو و صدراعظم آلمان نیز این حادثه را محکوم کردند و آن را نشانهای از خطر گسترش جنگ دانستند.
در سوی دیگر ماجرا ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، مسئولیت حادثه را رد کرد و گفت ممکن است این پهپاد یک پهپاد سرگردان اوکراینی بوده باشد. او در یک کنفرانس خبری در قزاقستان گفت: «تا زمانی که این وسیله هوایی بهطور کامل بررسی نشود، هیچکس نمیتواند درباره منشأ آن اظهار نظر کند.» او افزود که روسیه در صورت تحویل بقایای پهپاد از سوی رومانی، تحقیقات خود را انجام خواهد داد.
با این حال دمیتری مدودف، مشاور ارشد امنیتی کرملین، لحن تندتری اتخاذ کرد و هشدار داد که «برای شهروندان کشورهای اتحادیه اروپا خواب آرام تمام شده است»، زیرا به گفته او رهبرانشان «بهطور یکجانبه وارد جنگ با روسیه شدهاند»، موضعی که بر افزایش تنشهای لفظی و سیاسی میان روسیه و غرب افزود.
گسترش جنگ
در چندین هفته گذشته، تنشها میان روسیه و اوکراین بهطور قابل توجهی افزایش یافته و درگیریها شدت بیشتری پیدا کرده است؛ بهگونهای که دو طرف با حملات متقابل، دامنه جنگ را به زیرساختهای حیاتی یکدیگر گسترش دادهاند. در همین چارچوب، دو شب پیش اوکراین مجموعهای از حملات هماهنگ پهپادی را علیه زیرساختهای انرژی روسیه در چندین منطقه انجام داد که به گفته خبرگزاری دولتی روسیه «ریا نووستی»، مهمترین آن در تاگانروگ در استان روستوف رخ داد؛ جایی که برخورد پهپادها به یک نفتکش، مخزن سوخت و یک ساختمان اداری، آتشسوزی گستردهای در بندر ایجاد کرد.
روسیه نیز هفته گذشته یکی از سنگینترین حملات خود در سالهای اخیر را علیه اوکراین انجام داد. در جریان این حمله، روسیه جدیدترین موشک هایپرسونیک خود را به همراه صدها پهپاد و موشک دیگر به سمت شهری در منطقه کییف پرتاب کرد. این سومینبار است که روسیه موشک اورشنیک را بر ضد اهداف اوکراینی به کار میگرفت و نخستین باری بود که آن را به سوی منطقه کییف پرتاب میکرد.
این حمله در پاسخ به اقدام مرگبار ارتش اوکراین در لوهانسک صورت گرفت؛ جایی که روسیه اعلام کرد حمله پهپادی اوکراین به یک خوابگاه دانشگاهی ۲۱ کشته و ۴۲ زخمی بر جای گذاشته است. یش از این نیز نیروهای اوکراینی دو کشتی متعلق به ناوگان نفتی سایه روسیه را در دریای سیاه در نزدیکی بندر نووروسیسک هدف قرار دادند. این تحولات نشان میدهد که درگیری میان دو کشور وارد مرحلهای متقابل و تصاعدی شده است که در آن هر حمله، زمینهساز پاسخ شدیدتر طرف مقابل میشود و جنگ را به حوزههای گستردهتری از زیرساختهای انرژی و حملونقل کشانده است.
پشت پرده
اما چه عواملی منجر به افزایش تنش شده است؟ پایگاه تحلیلی مدرن دیپلماسی مینویسد در هفتههای اخیر مجموعهای از تحولات نظامی و سیاسی، سطح درگیری میان روسیه و اوکراین و همچنین متحدان منطقهای آنها را افزایش داده است. از جمله این تحولات، ورود پهپادهای اوکراینی به حریم هوایی کشورهای بالتیک بوده که باعث سردرگمی و تشدید تنشها با روسیه شده است. این حوادث در چارچوب راهبرد اوکراین برای هدف قرار دادن بنادر روسیه در منطقه بالتیک رخ میدهد؛ بنادری که نقش مهمی در صادرات نفت و گاز روسیه دارند. در حالی که کییف و کشورهای بالتیک تأیید میکنند این پهپادها متعلق به اوکراین هستند، روسیه را به ایجاد اختلال الکترونیکی و منحرف کردن مسیر آنها متهم میکنند، اما مسکو در مقابل میگوید که اوکراین و کشورهای بالتیک برای صحنهسازی این حملات همکاری دارند. برخی کارشناسان نیز بر این باورند که اوکراین از فضای مرزی بالتیک بهعنوان سپری برای کاهش خطر پاسخ مستقیم روسیه استفاده میکند.
در ادامه این تحولات، همکاریهای دفاعی اوکراین با کشورهای اروپایی نیز تقویت شده است. چندی پیش اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، در دیدار با ولودیمیر زلنسکی در شهر اوپسالا اعلام کرد که دو کشور سندی برای توسعه همکاریهای نظامی امضا کردهاند. او این همکاری را نشانهای از حمایت پایدار از اوکراین دانست، در حالی که زلنسکی این روز را «تاریخی» توصیف کرد و گفت این بسته کمک نظامی بهطور قابل توجهی توان پدافند هوایی اوکراین و حفاظت از غیرنظامیان را تقویت خواهد کرد. به گفته او، بیش از ۲ میلیارد دلار از این بسته به جنگندهها و سامانههای تسلیحاتی اختصاص یافته و حدود ۴۰۰ میلیون دلار نیز برای تولید پهپاد در نظر گرفته شده است؛ همچنین او انتظار دارد نخستین جنگندهها ظرف ۱۰ ماه آینده تحویل داده شوند. در همین راستا، شرکت «ساب» نیز اعلام کرده است که اوکراین علاوه بر ۱۶ فروند جنگنده اهدایی، قصد دارد در مرحله نخست تا ۲۰ فروند از مدلهای جدیدتر گریپن را خریداری کند، هرچند هنوز قرارداد رسمی در این زمینه امضا نشده است.
علاوه بر این، زلنسکی در نامهای فوری به دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا، هشدار داده است که اوکراین با کمبود شدید موشکهای دفاع هوایی، بهویژه رهگیرهای پاتریوت 3-PAC، مواجه است؛ در حالی که روسیه حملات موشکی و پهپادی گستردهتری را علیه کییف ادامه میدهد. این زنجیره تحولات نشان میدهد که جنگ نهتنها در میدان نبرد، بلکه در سطح حمایتهای بینالمللی و توازن تسلیحاتی نیز وارد مرحلهای حساستر شده است و کارشناسان هشدار می دهند دامنه این حملات تشدید شده می تواند از مرزهای اوکراین خارج شده و اروپا را مستقیماً به درگیری نظامی با روسیه سوق دهد.

