بررسی میدانی و روایت تولیدکنندگان نشان میدهد
ردپای افت جوجهریزی در التهاب بازار مرغ
بازار از شوک اولیه عبور کرده و قیمتها به تدریج در حال تعدیل است
حدیث حدادی
گروه اقتصادی
بازار مرغ و تخممرغ در یک ماه گذشته روزهای پرنوسانی را پشت سر گذاشت؛ نوسانی که در برخی فروشگاهها و خردهفروشیها، قیمت هر کیلو مرغ را به حدود ۳۲۰ تا ۴۵۰ هزار تومان رساند.
در حالی که برخی مسئولان این افزایش را فراگیر نمیدانند، فعالان صنعت مرغداری میگویند که ریشه اصلی جهش اخیر را باید در افت جوجهریزی در ماههای گذشته جستوجو کرد؛ افتی که به دنبال نگرانی از قطعی برق و شرایط ایجاد شده از جنگ تحمیلی رخ داد و با یک فاصله زمانی، خود را در بازار مصرف نشان داد. اکنون اما با عبور از آن مقطع و بهبود عرضه، تولیدکنندگان و مقامهای بخش کشاورزی از آغاز روند کاهشی قیمتها سخن میگویند.
از روایت میدان
تا توضیح تولیدکنندگان
بررسیهای میدانی از بازار نشان میدهد قیمت مرغ و تخممرغ در هفتههای اخیر در برخی نقاط با افزایش همراه بوده است. این در حالی است که مدیران وزارت جهاد کشاورزی تأکید دارند این رشد قیمت را نباید به کل بازار تعمیم داد و معتقدند شرایط بهتدریج در حال بازگشت به حالت عادی است. با این حال، تولیدکنندگان و فعالان زنجیره مرغ گوشتی، علت اصلی نوسان اخیر را نه کمبود نهاده، بلکه کاهش جوجهریزی در مقطع تنشهای اخیر میدانند؛ موضوعی که به گفته آنها با وقفهای چندهفتهای، به کاهش عرضه و رشد قیمت در بازار منجر شد.
در صنعت مرغداری، فاصله زمانی بین جوجهریزی و عرضه مرغ به بازار حدود ۴۵ تا ۵۰ روز است. به همین دلیل، هر اختلالی در روند جوجهریزی، اثر خود را بلافاصله نشان نمیدهد، بلکه با تأخیر به بازار مصرف منتقل میشود. به گفته فعالان این بخش، آنچه در هفتههای اخیر در قیمتها دیده شد، در واقع نتیجه تصمیمها و احتیاطهایی بود که مرغداران در دوره جنگ تحمیلی اتخاذ کردند.
افت جوجهریزی؛
حلقه اصلی افزایش قیمت
براساس آمار اعلامشده از سوی فعالان این صنعت، میزان جوجهریزی که در آذرماه حدود ۱۷۳ میلیون قطعه بود، در فروردینماه به حدود ۹۵ میلیون قطعه کاهش یافت. این افت قابل توجه، به گفته تولیدکنندگان، تحت تأثیر برخی نگرانی های مرغداران رخ داد. در چنین شرایطی بخشی از مرغداران ترجیح دادند با احتیاط بیشتری وارد دوره جدید تولید شوند؛ تصمیمی که در ادامه، به کاهش حجم عرضه در بازار منجر شد.
رضا مبصری، دبیر انجمن تولیدکنندگان زنجیرهای گوشت مرغ، در گفتوگو با خبرنگار «ایران» با اشاره به همین مسأله میگوید: «در ماههای اخیر با افت جدی جوجهریزی روبهرو بودیم و همین موضوع باعث شد در یک بازه زمانی مشخص، عرضه مرغ در بازار کاهش پیدا کند. به گفته او، وقتی جوجهریزی در یک مقطع به کمتر از نصف کاهش مییابد، طبیعی است که چند هفته بعد بازار با کمبود نسبی عرضه و افزایش قیمت مواجه شود.»
این توضیح از آن جهت اهمیت دارد که در روزهای اخیر، برخی گمانهها علت گرانی مرغ را به کمبود نهادههای دامی نسبت میدادند اما روایت فعالان صنعت، جهت دیگری را نشان میدهد: مشکل اصلی در این مقطع، کمبود فیزیکی نهاده نبوده، بلکه افت تولید ناشی از کاهش جوجهریزی بوده است.
نهاده هست
اما هزینه تولید بالا رفته است
اگرچه فعالان صنعت مرغداری کمبود نهاده را عامل اصلی گرانی اخیر نمیدانند، اما بر این نکته تأکید دارند که هزینه تولید به شکل محسوسی افزایش یافته است. به گفته مبصری، بیش از
۶۰ درصد هزینه تولید گوشت مرغ به نهادهها اختصاص دارد و با حذف ارز ترجیحی، قیمت این نهادهها رشد
۴ تا ۵ برابری را تجربه کرده است. به عنوان نمونه، قیمت ذرت از حدود ۱۰ هزار تومان به بیش از ۴۴ هزار تومان رسیده و همین مسأله فشار سنگینی بر قیمت تمام شده وارد کرده است.
او میگوید «نهاده به اندازه کافی در کشور وجود دارد و حتی در دوره جنگ تحمیلی اخیر نیز با وجود تغییر برخی مبادی وارداتی و استفاده از مسیرهای جایگزین، کمبود جدی در تأمین کالا ایجاد نشده است. از نگاه تولیدکنندگان، کاهش مصرف نهاده در ماههای اخیر نه به دلیل کمبود، بلکه به دلیل افت تولید و کاهش جوجهریزی بوده است.»
این تفکیک برای تحلیل بازار مهم است، زیرا یک چیز افزایش هزینه تمامشده تولید است و چیز دیگر بروز شوک کوتاهمدت در عرضه.
به نظر میرسد بازار مرغ در هفتههای اخیر با هر دو عامل درگیر بوده، اما آنچه جهش مقطعی قیمت را توضیح میدهد، بیشتر به اختلال در عرضه مربوط میشود تا کمبود نهاده.
تخممرغ هم زیر فشار تولید
نوسان بازار تنها به مرغ محدود نمانده و بازار تخممرغ نیز از فشار هزینههای تولید بینصیب نبوده است. اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، در گفتوگو با خبرنگار «ایران» با اشاره به شرایط تولیدکنندگان این بخش میگوید: «در حال حاضر قیمت هر کیلو تخممرغ حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تومان است، در حالی که قیمت تمامشده آن برای تولیدکننده به حدود ۲۱۰ هزار تومان میرسد.»
او با اشاره به شرایطی که در ایام جنگ تحمیلی سوم بر صنعت مرغداری حاکم شد، توضیح میدهد: «نگرانی از قطعی برق و شرایط حاکم بر آن دوره، بر رفتار تولیدکنندگان اثر گذاشت و در مقطعی باعث ایجاد خلأ در جوجهریزی شد.» فتحی معتقد است همین وقفه تولید، بازار را برای مدتی کوتاه با کاهش عرضه روبهرو کرد، اما از چند روز گذشته نشانههای بازگشت به شرایط عادی دیده میشود.»
آغاز روند کاهشی قیمتها
هم مقامهای وزارت جهاد کشاورزی و هم فعالان صنعت مرغداری در یک نکته اشتراک نظر دارند: بازار از شوک اولیه عبور کرده و قیمتها بهتدریج در حال تعدیل است. به گفته فتحی، روند افزایشی اخیر از چند روز گذشته متوقف شده و انتظار میرود قیمت مرغ در روزهای آینده کاهش بیشتری را تجربه کند.
مبصری نیز با تأکید بر اینکه شوک اخیر بیشتر ناشی از افت عرضه در یک بازه خاص بوده، میگوید: «اکنون با متعادلشدن عرضه و تقاضا، قیمتها وارد مسیر نزولی شدهاند و اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، این روند در روزهای آینده نیز تداوم خواهد داشت.»
واقعیت این است که بازار مرغ، به دلیل ماهیت تولید، بهشدت به زمانبندی و ثبات در چرخه جوجهریزی وابسته است. هرگونه اختلال در این چرخه، حتی اگر کوتاهمدت باشد، با فاصلهای چند هفتهای خود را در بازار مصرف نشان میدهد. از همین رو، درک نوسانات این بازار بدون توجه به تقویم تولید، میتواند به برداشتهای اشتباه درباره علت گرانی منجر شود.
شرط ثبات بازار چیست؟
با وجود سیگنالهای مثبت از بازگشت آرامش به بازار، پایداری روند کاهشی قیمتها به چند عامل بستگی دارد: تداوم جوجهریزی در سطوح عادی، نبود اختلال در تأمین برق و انرژی، استمرار تأمین نهادهها و کاهش نااطمینانی در فضای تولید. اگر این متغیرها در وضعیت باثبات باقی بمانند، میتوان انتظار داشت بازار مرغ و تخممرغ از نوسانات اخیر فاصله بگیرد.
به بیان دیگر، آنچه در یک ماه گذشته در بازار مرغ و تخممرغ رخ داد، بیش از آنکه ناشی از کمبود نهاده باشد، نتیجه یک وقفه در تولید و کاهش عرضه بود؛ وقفهای که در بستر شرایط خاص اخیر شکل گرفت و حالا به گفته مسئولان و تولیدکنندگان، در حال جبران شدن است.
اگر این ارزیابی درست باشد، بازار در روزهای آینده باید بیش از هر چیز نشانههای تعدیل قیمت را بروز دهد، نه جهش دوباره را.
