عملیات بازسازی ۱۶ هزار واحد مسکونی و تجاری آغاز شد
برخاستن اصفهان از آوار جنگ
صدای انفجارها که خاموش شد، اصفهان تازه با صدایی دیگر بیدار شد؛ صدای خرد شدن شیشهها زیر پای مردمی که هراسان از خانه بیرون آمده بودند، آژیر ممتد خودروهای امدادی، درهایی که دیگر بسته نمیشدند و خانوادههایی که نیمهشب، با دستهایی لرزان و چشمهایی نگران، خانههایشان را ترک میکردند. در اولین ساعات پس از حملات «جنگ رمضان»، اصفهان دیگر شباهتی به شهری آرام و تاریخی نداشت؛ شهری بود گرفتار میان شوک، اضطراب و آوار؛ شهری که ساکنانش ناگهان خود را در میانه بحرانی ناخواسته دیدند و امنیت روزمره زندگیشان را از دست رفته یافتند. در روزهایی که موج انفجار، شیشه پنجرهها را فرو میریخت و خیابانها هنوز در التهاب ساعات پس از حمله بود، ابعاد خسارتها بهتدریج آشکار شد؛ خسارتهایی که بنا بر برآوردهای اولیه، اصفهان را پس از تهران به دومین استان خسارتدیده کشور در جریان جنگ تبدیل کرد. برآوردها نشان میدهد حجم خسارات وارد شده به استان، بدون احتساب آسیبهای سنگین وارده به فولاد مبارکه، از مرز ۹۰ همت فراتر رفته؛ رقمی که تنها بخشی از واقعیت روزهای دشوار پس از جنگ را روایت میکند.
حالا هفتهها پس از پایان حملات، اصفهان وارد یکی از گستردهترین عملیات بازسازی و جبران خسارت در سالهای اخیر شده است؛ بازسازیای که فقط به ترمیم دیوارها، نصب شیشهها و پنجرههای شکسته محدود نمیشود، بلکه تلاشی گسترده برای بازگرداندن آرامش، امنیت روانی و حس ثبات به خانههایی است که ناگهان در معرض ترس و ناامنی قرار گرفتند؛ شهری که این روزها همزمان با جمعآوری آوارها، در حال ترمیم زخمهای پنهانتری نیز هست؛ زخمهایی که در حافظه خانوادهها و فضای اجتماعی شهر باقی مانده است.
بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۱۶ هزار واحد مسکونی و تجاری در جریان حملات آسیب دیدهاند؛ خساراتی که دامنه آن بسیار فراتر از خانههای مردم رفته و مدارس، مراکز فرهنگی، بناهای تاریخی، واحدهای صنعتی، مزارع کشاورزی و حتی ناوگان حملونقل را نیز درگیر کرده است. همین گستردگی خسارات باعث شده عملیات بازسازی، تنها یک پروژه عمرانی نباشد، بلکه به یکی از پیچیدهترین برنامههای مدیریت بحران پس از جنگ در استان تبدیل شود.
اکنون ستاد بازسازی استان اصفهان به اتاق فرمان مدیریت شهری پس از جنگ تبدیل شده است؛ مرکزی که باید همزمان چندین مأموریت سنگین را پیش ببرد؛ از جمعآوری آوار و ارزیابی دقیق خسارتها گرفته تا اسکان خانوادههای آسیبدیده، بازگرداندن خدمات شهری و فراهم کردن شرایطی که چرخ زندگی دوباره در شهر به حرکت درآید. در کوچههایی که هنوز آثار موج انفجار بر دیوارهایشان باقی مانده، کارگران مشغول نصب شیشهاند، گروههای امدادی و جهادی رفتوآمد میکنند و خانوادهها تلاش دارند زندگی را بار دیگر از میان اضطراب روزهای جنگ، از نو مرتب کنند.
وقتی آمار، روایت زندگی مردم میشود
«منصور شیشهفروش»، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در گفتوگو با «ایران» در این زمینه میگوید:«براساس آخرین ارزیابیهای انجام شده توسط شهرداری اصفهان و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، در مجموع ۱۶ هزار و ۱۱۱ واحد مسکونی و تجاری در ۳۱ شهر و ۱۲ روستای استان آسیب دیدهاند.»
شیشهفروش با تأکید بر اینکه ۸۵ درصد خسارات مربوط به واحدهای مسکونی و ۱۵ درصد مربوط به واحدهای تجاری است، میافزاید:«از این تعداد، ۱۰۰ واحد نیازمند احداث کامل، یکهزار و ۱۱۵ واحد نیازمند تعمیرات اساسی و سایر واحدها نیازمند تعمیرات جزئی هستند.»
وی ادامه میدهد:«همین نسبت نشان میدهد فشار اصلی حملات، مستقیماً متوجه زندگی روزمره مردم بوده است؛ خانههایی که پنجرههایشان فرو ریخت، دیوارهایشان ترک برداشت و ساکنانشان ناگهان خود را در میانه بحرانی ناخواسته دیدند.»
اصفهان؛ کانون اصلی خسارتها
مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان با تأکید بر اینکه بیشترین حجم خسارات ناشی از حملات در شهر اصفهان ثبت شده است، میگوید:«این موضوع باعث شده بار اصلی عملیات بازسازی متوجه مرکز استان باشد. دراین زمینه از مجموع ۱۶ هزار و ۱۱۱ واحد آسیبدیده، ۱۰ هزار و ۵۱۷ واحد مربوط به شهر اصفهان و ۵ هزار و ۵۹۴ واحد مربوط به سایر شهرها و مناطق استان است.»
به گفته وی، بخش قابلتوجهی از آسیبها ناشی از موج انفجار بوده؛ موجی که بدون تخریب کامل ساختمانها، خسارتهای گستردهای به واحدهای مسکونی وارد کرده است. شکستگی شیشهها، تخریب در و پنجرهها، آسیب به دیوارها و تأسیسات داخلی ساختمانها بیشترین حجم مراجعات مردمی را تشکیل داده؛ خساراتی که اگرچه در ظاهر جزئی به نظر میرسند، اما زندگی هزاران خانواده را مختل کردهاند.»
شیشهفروش خاطرنشان میکند:«همزمان با پایان حملات، نیروهای امدادی، خدمات شهری و گروههای جهادی نیز وارد مناطق آسیبدیده شدند تا علاوه بر ایمنسازی محیط، روند بازگشت شهر به شرایط عادی را تسریع کنند. در واقع عملیات بازسازی همزمان با پایان امدادرسانی آغاز شد تا علاوه بر جلوگیری از تشدید بحران، خانوادهها بتوانند سریعتر به خانههایشان برگردند.» وی میگوید:«با همکاری شهرداری اصفهان، بنیاد مسکن و بیش از ۲۰۰ گروه جهادی، تاکنون تعمیرات جزئی ۶ هزار و ۲۰۵ واحد مسکونی انجام شده است. این تعمیرات شامل نصب شیشه و پنجره، تعمیر درها، کناف، دیوارها و رفع آسیبهای اولیه بوده؛ اقداماتی که با هدف بازگرداندن حداقل شرایط سکونت برای خانوادهها انجام شده است.» به گفته این مقام مسئول، در شهر اصفهان، شهرداری و گروههای جهادی موفق به تعمیر ۵ هزار و ۸۲ واحد شدهاند و در سایر شهرها و روستاها نیز بنیاد مسکن با همکاری نیروهای مردمی، خسارات یکهزار و ۱۲۳ واحد را تعیینتکلیف و پرداخت کرده است.» اما بازسازی در بحرانهای ناشی از جنگ، فقط یک عملیات عمرانی نیست. کارشناسان مدیریت بحران معتقدند بازگرداندن «احساس امنیت» به خانوادهها، گاه دشوارتر از بازسازی فیزیکی ساختمانهاست؛ زیرا مردم باید دوباره به خانههایی بازگردند که خاطره انفجار هنوز در آنها زنده است.
۵۸۰ خانواده دور از خانه
مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان یکی از مهمترین چالشهای روزهای پس از حملات را اسکان خانوادههایی که امکان بازگشت به خانههایشان را نداشتند عنوان کرده و میافزاید:«از ابتدای حملات تاکنون ۵۸۰ خانواده در مراکز پیشبینیشده اسکان داده شدهاند و در حال حاضر ۱۴۴ خانواده همچنان در اسکان موقت بهسر میبرند.»
وی در این زمینه توضیح میدهد:«در شهر اصفهان، مسئولیت اسکان اضطراری و موقت برعهده شهرداری و در سایر شهرها و روستاها برعهده بنیاد مسکن بوده است. همچنین دستگاههایی مانند هلالاحمر، دهیاریها، راه و شهرسازی و گروههای مردمی نیز در فرآیند اسکان مشارکت داشتهاند.»
با این حال، اسکان موقت فقط تأمین سرپناه نیست. بسیاری از خانوادهها علاوه بر خسارت مالی، با فشارهای روحی و نگرانیهای معیشتی نیز مواجه بودهاند؛ موضوعی که مدیریت بحران را وارد مرحلهای فراتر از امدادرسانی فوری کرده است.
جنگی که به مدرسه، کارخانه
و میراث تاریخی رسید
ابعاد خسارات «جنگ رمضان» تنها به خانههای مردم محدود نمانده و بخش مهمی از زیرساختهای آموزشی، اقتصادی و فرهنگی استان را نیز درگیر کرده است.
شیشهفروش دراین خصوص میگوید:«۱۴۹ واحد آموزشی، ۲۱ مجموعه ورزشی، ۸ مرکز فرهنگی، ۶۵ شعبه بانک و ۲۸ بنای تاریخی در جریان حملات آسیب دیدهاند.»
وی همچنین از خسارت به ۵۲ واحد بخش کشاورزی و ایلراههای عشایری شامل دامداریها، مرغداریها، گلخانهها، مزارع و مراکز پرورش ماهی خبر میدهد و میگوید:«در بخش اقتصادی نیز خسارات، قابلتوجه بوده است. یکهزار و ۹۷۳ واحد تولیدی، صنعتی، معدنی و صنفی در ۱۴ شهرستان، ۹ شهرک صنعتی و ۳ منطقه صنعتی آسیب دیدهاند.»
این آمار نشان میدهد جنگ، تنها ساختمانها را هدف قرار نداده، بلکه زنجیره تولید، اشتغال و اقتصاد محلی را نیز تحتتأثیر قرار داده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند بازسازی واحدهای صنعتی و بازگشت چرخه تولید، به مراتب پیچیدهتر و زمانبرتر از بازسازی واحدهای مسکونی خواهد بود.
خودروهای آسیبدیده با موج انفجار
مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان با اشاره به اینکه در کنار خانهها و واحدهای تجاری، هزاران وسیله نقلیه نیز از موج انفجارها آسیب دیدهاند، میگوید:«ارزیابی خسارات برای ۳ هزار و ۵۵ خودروی سبک، ۱۳۲ خودروی سنگین و ۵۰ دستگاه موتورسیکلت انجام شده است.»
به گفته وی، تاکنون خسارت یکهزار و ۳۰۰ خودروی آسیبدیده توسط بیمه ایران پرداخت شده است. در بسیاری از مناطق، خودروها اولین قربانیان موج انفجار بودند؛ شیشههایی که فرو ریخت، سقفهایی که جمع شد و بدنههایی که ترکش، آنها را از شکل انداخت.
تقسیم کار برای مدیریت بحران
شیشهفروش یکی از مهمترین چالشهای روزهای پس از حملات را جلوگیری از موازیکاری و تسریع در روند ارزیابی خسارات عنوان میکند و میافزاید:«برای مدیریت بهتر فرآیند بازسازی، مسئولیت هر بخش میان دستگاههای تخصصی تقسیم شده است. براساس این تقسیمبندی، شهرداری اصفهان و بنیاد مسکن مسئول ارزیابی واحدهای مسکونی، اداره صمت مسئول ارزیابی واحدهای صنعتی و سازمان جهاد کشاورزی مسئول بررسی خسارات بخش کشاورزی شدهاند.»
وی با تأکید بر اینکه تمام دستگاهها موظف شدهاند با تشکیل تیمهای تخصصی، روند ارزیابی و جبران خسارات را با سرعت بیشتری دنبال کنند، میگوید:«همچنین دستگاههای اجرایی موظف شدهاند گزارش خسارات بخشهای دولتی و زیرساختی را به اداره کل راه و شهرسازی ارائه کنند تا جمعبندی نهایی و پیگیری اعتبارات جبران خسارت انجام شود.»
ورود بیمهها به پوشش «خطر جنگ»
یکی از مهمترین تصمیمات پس از حملات اخیر، ورود شرکتهای بیمه به پوشش «خطر جنگ» در بیمهنامههاست؛ اقدامی که میتواند الگوی جدیدی در صنعت بیمه کشور ایجاد کند. مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان در این زمینه میگوید:«طبق هماهنگیهای انجام شده، شرکتهای بیمه «ایران»، «آسیا»، «البرز»، «کارآفرین»، «دی»، «معلم» و «ما» موظف شدهاند پوشش «خطر جنگ» را در بیمهنامههای آتشسوزی منازل، بیمه بدنه خودرو، بیمه حملونقل کالا، بیمههای عمر و بیمههای گروهی واحدهای صنعتی ارائه کنند.» وی تأکید میکند:«تمامی شعب و نمایندگیهای بیمه موظف شدهاند با ارائه مشاوره، نسبت به اضافه کردن پوشش «خطر جنگ» به بیمهنامهها اقدام کنند.»
بــــرش
بازسازی، فراتر از آوار
اگرچه امروز آمارها از هزاران واحد آسیبدیده، صدها خانواده اسکانیافته و میلیاردها تومان خسارت سخن میگویند، اما واقعیت این است که بازسازی اصفهان فقط بازسازی ساختمانها نیست. شهر اکنون وارد مرحلهای فراتر از ترمیم کالبدی شده؛ مرحلهای که در آن، اعتماد عمومی، احساس امنیت روانی و آرامش اجتماعی نیز باید دوباره بازسازی شود. در کوچههایی که هنوز آثار موج انفجار بر دیوارهایشان باقی مانده، کارگران مشغول نصب شیشهاند، گروههای جهادی آوار جمع میکنند و خانوادهها تلاش دارند زندگی را دوباره مرتب کنند. شاید مهمترین تصویر این روزهای اصفهان، نه ساختمانهای آسیبدیده، بلکه شهری باشد که میکوشد میان خاطره جنگ و ضرورت ادامه زندگی، دوباره تعادل پیدا کند.
