در همایش روز ملی جمعیت مطرح شد
جمعیت ایران در ۷۵ سال آینده ۳۱ میلیون نفر میشود
مرضیه وحید دستجردی در همایش روز ملی جمعیت که با حضور سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همزمان با سالروز ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت برگزار شد، با تقدیر از حمایتهای رئیسجمهوری برای اجرای طرحهای حمایتی، به نتایج درخشان طرح «کارت امید مادر» اشاره کرد و درباره طرح «کارت امید مادر» گفت:«این طرح که از فروردین 1405 آغاز شد، با استقبال بسیار خوبی روبهرو شده است. بر اساس آمار تا 15 اردیبهشت، بیش از 75 درصد مادران واجد شرایط از این کارت برای تأمین نیازهای نوزادان و خدمات درمانی استفاده کردهاند.» رئیس ستاد ملی جمعیت با یادآوری سیاستهای کلی ابلاغی در 30 اردیبهشتماه، بر ضرورت ارتقای نرخ باروری به بالای سطح جانشینی، رفع موانع ازدواج و توانمندسازی جمعیت در سن کار تأکید کرد و گفت:«اگرچه این سیاستها نقشه راه را مشخص کردهاند، اما در اجرای قانون همچنان با چالشهای جدی روبهرو هستیم. متأسفانه در قوانین موجود به موضوعاتی نظیر حمایت از مجردان در سن باروری، فاصله میان فرزندان که اکنون به حدود ۵ سال رسیده و پدیده مهاجرت گسترده از روستا به شهر و تبعات سالمندی نیروی کار بهدرستی پرداخته نشده است.» وحید دستجردی به پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به فعالان حوزه جمعیت اشاره کرد و گفت:«معظمله در این پیام با قدردانی از تلاشهای کنشگران، دستگاههای اجرایی و ستادهای استانی، بار دیگر بر مسأله جمعیت بهعنوان محور اصلی اقتدار کشور تأکید کردند. ایشان با بازخوانی سیره امام شهید، یادآور شدند که مسیر تقویت بنیه جمعیتی ایران باید با قدرت ادامه یابد، چراکه اقتدار یک ایرانِ قوی، وابستگی مستقیم به جمعیت بزرگ و جوان آن دارد.»
هشدار در مورد نرخ باروری
به گفته وحید دستجردی، بالاترین میزان ازدواج در کشور مربوط به سال 1389 بود، اما در سال 1404 تعداد ازدواجها به 431 هزار مورد کاهش یافت که نشاندهنده افت 50 درصدی نسبت به دوران اوج است. به اعتقاد دبیر ستاد ملی جمعیت، این کاهش ازدواج، مستقیم بر میزان فرزندآوری اثر گذاشته است؛ بهطوری که در سال 1404 با وجود امیدواریها برای عبور از سایه جنگ، تنها 892 هزار ولادت ثبت شد که روندی نزولی را نشان میدهد.
وحید دستجردی، نرخ باروری فعلی را 1.35 اعلام کرد و هشدار داد:«بر اساس پیشبینیهای بینالمللی، اگر این روند اصلاح نشود، جمعیت ایران در 75 سال آینده به 31 میلیون نفر سقوط خواهد کرد و در عمل بدون هیچ جنگی از صحنه سیاسی جهان حذف خواهیم شد. در مقابل، اگر بتوانیم به نرخ جایگزینی برسیم، ظرفیت عبور از مرز 100 میلیون جمعیت را داریم.»
دیرازدواجی
ریشه اصلی معضلات
دبیر ستاد ملی جمعیت، پدیده «دیرازدواجی» را یکی از ریشههای اصلی این معضل دانست و گفت:«در سال 1404 میانگین سن ازدواج زنان به 24.1 و مردان به 28.2 سال رسیده است که این تأخیر، فرصت فرزندآوری را بهشدت محدود میکند.» وحید دستجردی با تحلیل آمار ولادتها بر حسب مرتبه فرزند گفت:«در سال 1404 سهم فرزندان اول با کاهش بیش از 28 هزار موردی نسبت به سال قبل مواجه شد، همچنین در فرزندان سوم و چهارم نیز شاهد کاهش چشمگیر آمار بودهایم؛ این در حالی است که 72 درصد ولادتها مربوط به فرزند اول و دوم است و تجربه جهانی نشان میدهد این دو مرتبه، نقش کلیدی در نرخ باروری کلی ایفا میکنند.»
کمترین فرزندآوری در گیلان، مازندران و مرکزی
دبیر ستاد ملی جمعیت در تشریح وضعیت استانی نرخ باروری، استان سیستان و بلوچستان را با نرخ 2.6 پیشتاز کشور معرفی کرد، هرچند اشاره کرد این رقم نسبت به سال گذشته (2.8) دچار افت شده است. در نقطه مقابل، وحید دستجردی وضعیت استانهای شمالی و مرکزی را نگرانکننده خواند و گفت:«کمترین میزان باروری متعلق به استان گیلان با نرخی کمتر از 0.8 است و پس از آن، استانهای مازندران و مرکزی در رتبههای بعدی کمترین میزان فرزندآوری قرار دارند.»
جنگ تحمیلی
ولادتها را کم کرد
رئیس ستاد ملی جمعیت با تحلیل آمارهای سال 1404 و ابتدای 1405، به وقوع دو جنگ به فاصله کوتاه در سال گذشته اشاره کرد و گفت:«محاسبات دقیق نشان میدهد درگیریهای نظامی که از خردادماه سال گذشته آغاز شد، تأثیر خود را بر ولادتهای اسفند 1404 و فروردین 1405 نشان داده است؛ بهطوری که شاهد کاهش جدی متولدین در این دو ماه بودیم که مستقیماً از عوارض جنگ ناشی میشود.»
ضرورت توسعه
محیطهای دوستدار کودک
او با استناد به پیمایشهای انجام شده، گفت:«75 درصد خانوادهها موانع اقتصادی را عامل اصلی عدم تمایل به فرزندآوری عنوان کردهاند. با این حال، میانگین تعداد فرزند ایدهآل در ذهن خانوادههای ایرانی 2.5 فرزند است اما واقعیت جامعه به دلیل نبود حمایتهای کافی بسیار کمتر از این رقم است.»
رئیس ستاد ملی جمعیت با اشاره به نامههای واصله از بانوان شاغل در استانهای مختلف، از همکاری نکردن بسیاری از دستگاهها در اجرای قانون جوانی جمعیت گلایه کرد و گفت:«گزارشهای متعددی دریافت کردهایم که نشان میدهد دستگاههای اجرایی در زمینههایی مانند مرخصی زایمان، دورکاری مادران باردار، ایجاد مهدکودک و پرداخت حق اولاد همکاری لازم را ندارند. من این نامهها و مستندات تخلف را به سازمان بازرسی کل کشور ارسال کردهام و ستاد ملی جمعیت در پیگیری حقوق مادران و اجرای بخشهای حمایتی قانون کاملاً جدی است.» وحید دستجردی گفت:«نبود مهدکودک در ادارات، فقدان کمکهزینههای مؤثر و نبود محیطهای دوستدار فرزند، از موانع بزرگ پیش روی مادران شاغل است.» به گفته وحید دستجردی، ایجاد خوابگاههای متأهلی، محلهمحوری و تقویت رویکرد مسجدمحوری از دیگر راهکارهایی است که باید بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد.
تکریم جایگاه زنان
با کارت امید مادر
وحید دستجردی با تأکید بر تغییر رویکرد در پرداختهای حمایتی گفت:«برای اولینبار در تاریخ جمهوری اسلامی به پاس قدردانی از زحمات مادران در دوران بارداری و شیردهی، تصمیم گرفته شد این اعتبار نه به سرپرست خانوار، بلکه مستقیماً به خود مادران تعلق گیرد. این اقدام در راستای تکریم و تعظیم جایگاه زن و نقش محوری او در سلامت جسمی و روانی فرزند انجام شده است و امیدواریم با بهبود شرایط اقتصادی، هم مبلغ این کارت افزایش و هم کیفیت خدمات آن ارتقا یابد.» او با اشاره به درخواستهای مکرر خانوادههایی که فرزندانشان در اواخر سال گذشته به شکل زایمان زودرس متولد شدهاند، گفت:«اگرچه از نظر بودجهای با محدودیت مواجهیم، اما به دنبال راهکارهای قانونی هستیم تا بتوانیم این حمایتها را برای متولدین سال 1404 نیز گسترش دهیم، چرا که دو سال اول زندگی، زمان شکلگیری 80 درصد رشد مغزی و شناختی کودک است.»
رئیس ستاد ملی جمعیت، نسبت به کوتاهی برخی نهادها در اجرای قانون جوانی جمعیت هشدار دارد و گفت:«در ستاد ملی جمعیت با هیچکس عقد اخوت نبستهایم و در نظارت بر اجرای قانون کاملاً جدی هستیم. امسال بهطور ویژه بر ایجاد مهدکودکها، مراکز نگهداری کودکان و اتاقهای مادر و کودک در تمامی ادارات و سازمانها تمرکز کردهایم.»
