در آیین رونمایی از طرح سنجش سلامت روان عنوان شد
نیازمند نظام مبتنی بر جامعهمحوری هستیم
سمیه افشینفر
گروه اجتماعی
سامانه ملی سلامت روان روز چهارشنبه با حضور علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیسجمهور، احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی، علیرضا آقایوسفی رئیس سازمان روانشناسی و رئیس انجمن روانشناسان کشور رونمایی شد. این سامانه با هدف شناسایی سریع، طبقهبندی سطح خطر و ارائه مداخلات زودهنگام برای پیامدهای ناشی از چالش جنگ تحمیلی طراحی شده است. علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیسجمهور روز چهارشنبه در آیین رونمایی از سنجش سلامت روان با اشاره به جنگ تحمیلی و ترومای ناشی از آن گفت: «درمان تروما به شکل فردی، انگزنی ایجاد میکند. بنابراین درمان آن باید به بخشی از خدمات عمومی تبدیل و وارد خانههای بهداشت و مراکز درمانی شود. در هر سیاستی که پیش میرویم باید سازگاری با بحران ایجاد شود، هر کاری برای رفع تروما باید از امروز شروع شود.»
ربیعی تأکید کرد: «اگر امروز از ترومای فردی و جمعی صحبت نکنیم، فردا در جامعه معضلاتی بروز خواهد کرد که ریشههای آن را درک نخواهیم کرد. بزرگترین چالش دولتها و جوامع پس از بحران، تروماها هستند.» دستیار اجتماعی رئیسجمهور با اشاره به رونمایی از سنجش سلامت روان، گفت: «رویکردها بعد از این سنجش باید فراتر از درمانهای پزشکی و روانپزشکی باشد. بعد از سنجش، برنامهریزیها باید مبتنی بر فرهنگ و معیشت در کنار روانشناسی قرار بگیرد؛ یکی از آموزهها در این زمینه، پذیرش حقیقت و اجازه دادن به جامعه برای بیان دردهاست.»
او با بیان اینکه گروههای محلی در کنار نهادهای مدنی باید رنجها را بگویند، گفت: «به طور مثال میناب، یک شاخص است. آموزه بعدی، حمایت اقتصادی برای عبور دادن جامعه از این وضعیت است.» ربیعی با ارائه پیشنهاد تابآوری اجتماعی و تابآوری ذهنی گفت: «سازمان تخصصی متولی تابآوری اجتماعی، سازمان بهزیستی است. آموزه بعدی، جامعهمحور بودن است؛ احساس ناامنی جامعه را با جامعه محوری میتوان کاهش داد، اما متأسفانه نتوانستهایم فعالیتهای خود را جامعهمحور کنیم. به همین دلیل نیازمند نظام مبتنی بر جامعه محوری هستیم. شاید حرف از پساجنگ مشکل باشد، باید شرایط خاص را هضم کنیم. همچنین زیست هنگام چالش و مقاومسازی را باید تجربه کنیم.»
تابآوری، ویژگی تاریخی
ملت ایران است
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه جنگ زشتترین پدیده انسانی است، اما دستاوردهایی نیز داشته است، گفت: «مثلاً علم روانشناسی از زمان جنگ رشد پیدا کرده است. عادیسازی روابط با روانشناس را میتوان در دوره جنگ گسترش داد، همچنین در شرایط خاص میتوان تابآوری را تصحیح کرد.» میدری با بیان اینکه پدیده جنگ تحمیلی زندگی همه را تغییر داده است، گفت: «هنگامی که دشمن به مرکز شهر حمله میکند، بار روانی همه مردم به خطر میافتد و این مسأله باید روانکاوی شود و مورد توجه روانشناسان قرار بگیرد. مثلاً کودکانی که به مدرسه نمیروند، نسل آینده را متأثر میکنند. هرچه به علم روانشناسی توجه بیشتری داشته باشیم، هزینه تغییر و تحولات ناشی از جنگ تحمیلی کاهش پیدا میکند، هر فرد باید در جنگ تست امنیت روانی بدهد.» میدری گفت: «الگوی مثبت بازآفرینی و تابآوری باید در جامعه کشف شود. باید ببینیم مردم در این شرایط چطور زندگی میکنند؛ مثلاً با وجود تهدیدات حمله به جزایر، مردم کنار دریا به تفریح میپردازند، باید دید این تابآوری از کجا آمده است، این ویژگی تاریخی ملت ایران است. مقاوم پذیری، ریشه تاریخی در ایران دارد.»
وزیر رفاه درباره سنجش ملی سلامت روان گفت: «لازم است همه افراد بالای 18 سال به سامانه سازمان بهزیستی مراجعه و پرسشنامه سلامت روان را تکمیل کنند به این علت که جامعه ما با یک پدیده جنگ روبهرو شده که در همه کشورهای دنیا از جمله ایران روابط انسانی را تغییر داده است.» میدری با بیان اینکه در جنگ و شرایط خاص، انسانها در وضعیتی قرار میگیرند که در طول عمر با آن مواجه نبودهاند، گفت: «نه تنها سلامت روانی بلکه میزان تابآوری مردم بهشدت در معرض آسیب قرار میگیرد، به همین دلیل باید مورد آزمون قرار بگیرند.» میدری از مردم خواست به این پرسشنامه به عنوان یک امر مثبت نگاه کنند و تصور نکنند فقط کسانی که دچار حالت بیماری روانی شدهاند باید مراجعه کنند. او تأکید کرد: «مردم همانطور که در حوزه جسم به طور عادی با تستهای ادواری میزان چربی و دیابت را کنترل میکنند در حوزه روان هم به همین شکل، نیازمند پیشگیری هستیم.» وزیر رفاه گفت: «پرسشنامه سلامت روان برای پیشگیری از گسترش آسیبهای اجتماعی و روانی از جنگ است، برای همه مردم در این زمینه پیامک میآید و پر کردن آن شاید کمتر از نیم ساعت زمان ببرد.»
یکصد میلیارد تومان یاریبرگ مشاوره به مردم
سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور نیز در جلسه رونمایی سنجش سلامت روان گفت: «تأثیرگذارترین مداخله بهنگام، یک ماه بعد از جنگ است. بنابراین در چنین شرایطی با اجرای این سنجش به دنبال شناسایی، غربالگری، ارجاع و ارائه خدمات هدفمند هستیم تا در کاهش بار روانی نقش داشته باشیم.» حسینی گفت: «پیامدهای روانشناختی عمیقترین پیامد جنگ در حوزه اجتماعی روانی است که محدود به دوره جنگ نمیشود و اتفاقاً در دوره پساجنگ، عمیقتر چهره خود را نشان میدهد. بنابراین مداخلات حرفهای باید انجام شود تا تأثیرات مزمن بروز نکند.»
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به دو پیمایش ملی که سازمان بهزیستی در دوره پساجنگ انجام داده است، توضیح داد: «پژوهش روی 2500 سالمند نشان داد که اولین مشکل سالمندان در دوره جنگ و پساجنگ، استرس، اضطراب، ترس، دلهره و افسردگی است و این مشکلات، دوبرابر مشکلات اقتصادی از اهمیت برخوردار است. 70 درصد سالمندان گفته بودند اضطرابشان در دوره جنگ تحمیلی شدت پیدا کرده است. 48 درصد سالمندان دچار اختلال خواب شده بودند. همچنین 87درصد کاهش احساس امنیت در محل زندگی را تجربه کردهاند.» حسینی گفت: «اضطراب در دهک سه تا هفت بیشتر بود. حس ناامنی و کاهش کیفیت خواب در دهک یک تا سه نمود بیشتری داشت. همچنین بیشترین اثرات جنگ را زنان و سالمندان تنها تجربه کرده بودند.»
به گفته رئیس سازمان بهزیستی اضطراب بیشترین تأثیر را روی زنان سرپرست خانوار داشته است. او با اشاره به پژوهش دوم در زمینه بررسی آثار جنگ رمضان بر جامعه هدف بهزیستی گفت: «جامعه آماری این پژوهش شامل معلولان، زنان سرپرست خانوار، کودکان امدادبگیر و افراد دارای اعتیاد بودند که بر اساس آن، 70 درصد جامعه هدف بهزیستی، افزایش اضطراب را تجربه کردهاند. بر اساس این پژوهش، احساس امنیت در 50 درصد جامعه هدف بهزیستی کاهش پیدا کرده است.» رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه سنجش ملی سلامت روان به شکل غربالگری سراسری برای افراد بالای ۱۸ سال انجام میشود، گفت: «برای همه افراد پیامکی ارسال میشود که لینک پرسشنامه در آن قرار دارد. پرسشنامه اولیه شامل نشانگان آثار روانی جنگ است و پس از آن پرسشنامه تخصصیتری وجود دارد که شدت میزان آسیب روانی و اجتماعی را نشان میدهد. امسال سه هزار مرکز مشاوره با یکصد میلیارد تومان یاریبرگ مشاوره به مردم خدمت ارائه خواهند داد. بعد از آن براساس پرسشنامه نظام ارجاع به مراکز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، وزارت علوم، بنیاد شهید، کمیته امداد و سایر دستگاهها انجام میشود.» به گفته حسینی، خدمات ارجاع با یاری برگ رایگان خواهد بود.
باید برای پنج تا ده سال آینده نیز برنامهریزی کنیم
علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور نیز با تأکید بر اهمیت نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی در ارتقای سلامت روان جامعه، خواستار شکلگیری یک سیاست هماهنگ و ملی در این حوزه شد. او با بیان اینکه برای جمعیتی حدود 90 میلیون نفر باید سرویسهای مؤثر و گستردهای در حوزه روانشناسی و سلامت روان فراهم شود، گفت: «تغییر فرهنگ اجتماعی نیازمند همراهی جدی شبکههای خانگی، تلویزیون، منابع خبری و خبرگزاریهاست.»
به گفته رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور در آینده ممکن است با افزایش طلاق، همسرآزاری، فروپاشی ساختار خانواده و رشد آسیبهای روانی مواجه شویم. آقایوسفی گفت: «نگاه به این موضوع نباید صرفاً معطوف به شرایط امروز باشد، بلکه باید برای پنج تا ده سال آینده نیز برنامهریزی کرد؛ زمانی که ممکن است ساختار خانواده و ذهن افراد دچار آسیبهای جدی شود و نرخ خودکشی نیز افزایش پیدا کند.» آقا یوسفی با بیان اینکه آثار جنگ تحمیلی ممکن است در کوتاهمدت فروکش کند، اما اگر به آن توجه نکنیم پیامدهای آن میتواند در سالهای بعد گسترش پیدا کند، گفت: «به همین دلیل باید از همین حالا برای مقابله با این آسیبها زیرساختهای لازم را فراهم کرد.» رئیس سازمان نظام روانشناسی پیشنهاد داد یک خط تلفنی ملی و شبانهروزی برای رسیدگی به معضلات روانی ایجاد شود؛ خطی که بهصورت ساختاریافته با سامانههای امدادی 123، 115 و 110 در ارتباط نزدیک باشد و افراد متخصص در آن مشغول به کار شوند. او با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در این زمینه، گفت: «این اقدام میتواند به وظایف آن سازمان نزدیکتر باشد و در گام اول، یعنی گام صفر، از بروز چالشهای شدیدتر جلوگیری کند.» آقایوسفی هدف اصلی این طرح را پیشگیری از اختلالات روانی، شناسایی زودهنگام آسیبها و مهار نسبی چالشها عنوان کرد و گفت: «چنین اقدامی میتواند به کاهش آسیبهای آینده کمک کند.»
