در حافظه موقت ذخیره شد...
در احاطه شبکهها
درآمدی پیشرفته بر جامعه دیجیتال مانوئل کاستلز تحلیلی جامع و چند حوزهای است
کاستلز در جدیدترین کتابش با عنوان «درآمدی پیشرفته بر جامعه دیجیتال/ Advanced introduction to digital society» نگاهی چندوجهی و تحلیلی به دگرگونیهای ناشی از دیجیتالیشدن جوامع معاصر دارد که بهنوعی ادامه و جمعبندی یافتههای نویسنده پس از سهگانه «عصر اطلاعات» است. بنابراین میتوان گفت آنچه در این کتاب آمده بیان فشردهای از آخرین یافتهها و جمعبندیهای پساعصراطلاعاتی کاستلز در حوزههای مختلف، از معاشرت و روابط بین فردی گرفته تا آموزش، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و جنگ و صلح است. ساختار کتاب بر پایه تحلیل روندهای کلان و جزئیات دقیق تحولاتی استوار است که فناوریهای دیجیتال در عرصههای مختلف زندگی انسانی ایجاد کردهاند؛ از شبکههای اجتماعی و اینترنت اشیا تا بازارهای مالی و ظهور رمزارزها. کاستلز در این کتاب، با ارائه دادهها و نمودارهای آماری، به بررسی پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی این تحولات میپردازد و نقش قدرت، نابرابری و سیاستگذاری را در شکلگیری جامعه دیجیتال برجسته میکند. «درآمدی پیشرفته بر جامعه دیجیتال» با زبانی دقیق و مستند، به مخاطب امکان میدهد تا تصویری روشن از چالشها و فرصتهای عصر دیجیتال به دست آورد، بیآنکه به سادهسازی یا اغراق در دستاوردهای فناوری بپردازد. کاستلز روند شتابان دیجیتالیشدن را از دهههای پایانی قرن بیستم تا امروز دنبال کرده و تأکید دارد این تحولات نهتنها ارتباطات انسانی، بلکه خود مفهوم جامعه را بازتعریف کردهاند. او مفهوم خودـ ارتباطی جمعی را مطرح کرده و توضیح میدهد چگونه شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال شکلهای جدیدی از معاشرت، هویتیابی و گروهبندی را به وجود آوردهاند و با تحلیل دادههای پژوهشی، باورهای رایج درباره انزوای دیجیتال را به چالش کشیده و معتقد است معاشرت آنلاین میتواند مکمل معاشرت آفلاین باشد و حتی به افزایش رضایت از زندگی و توانمندسازی گروههای بهحاشیهراندهشده کمک کند.
کتاب «درآمدی پیشرفته بر جامعه دیجیتال» در ادامه به نقش شبکهها در تولید قدرت و مقابله با آن میپردازد. به اعتقاد کاستلز، بازیگران دولتی، شرکتهای چندملیتی فناوری، شبکههای اجتماعی و بازیگران اجتماعی همه درون شبکههایی عمل میکنند که توان جسمانی و نمادین را بازتوزیع میکنند. همزمان، امکان مقابله و اعتراض نیز از طریق همین شبکهها پدید میآید؛ بنابراین دیجیتالشدن هم ابزار تسلط و هم بستر مقاومت است. این تحلیل ابزار مهمی برای فهم شکلهای جدید سیاستورزی فراهم میکند. ویژگی اصلی این کتاب در توانایی کاستلز در پیوند دادن تحول دیجیتال به نظریه گستردهتر «جامعه شبکهای» اوست. کاستلز در بخش نتیجهگیری کتاب مینویسد: «در سده بیستویکم ساختار اجتماعی جدیدی در سرتاسر جهان به مثابه شکل رایج سازمان در همه حوزههای زندگی انسان ظهور کرده است. من مدتی پیش این ساختار اجتماعی را جامعه شبکهای نامیدم زیرا ویژگی معرف آن این است که همه فعالیتهای اساسی در شبکهها سازمان مییابند و منطق شبکهها به کل عرصه اعمال انسانی رسوخ میکند. اگرچه شبکهها همیشه وجود داشتهاند، اما شبکههای دارای اهمیت راهبردی معاصر که ساختار اجتماعی را شکل میدهند، برآمده از فناوریهای ارتباط دیجیتال هستند که انعطافپذیری، مقیاسپذیری و تابآوری این شبکهها را به سرعت افزایش میدهند.»
کاستلز طرح فکری زیربنای کتاب «درآمدی پیشرفته بر جامعه دیجیتال» را «تلاش برای حرکت از سرگشتگی کژآگاهانه به هوشیاری آگاهانه تجربه انسانی جدید» میداند. او شواهد کامل و جامعی از پیکربندی جامعه دیجیتال ارائه میدهد و رابطه بین این جامعه با سرمایهداری دادهمحور، جایی که دادهها به منبع اصلی ارزش و کنترل تبدیل شدهاند، نظارت دولتی و حریم خصوصی را میکاود. یکی از نقاط قوت کتاب، چنانکه منتقدان برجستهای چون سارا بانت-وایزر (رئیس مؤسسه ارتباطات اننبرگ دانشگاه پنسیلوانیا) و جروم فلدمن (بنیانگذار مؤسسه بینالمللی علوم کامپیوتر دانشگاه کالیفرنیا) نیز تأکید کردهاند، درک عمیق نویسنده از روابط پیچیده میان فناوری، قدرت و نابرابری است. کاستلز با ارائه دادههای گسترده و نتایج حرفهای، از جنجالهای بیفایده درباره هوش فراانسانی دوری کرده و تمرکز خود را بر چشمانداز واقعی کاهش آزادی فردی و کیفیت زندگی قرار میدهد. به باور کاستلز، جامعه شبکهای بر اساس تاریخ و فرهنگ هر کشور و موقعیت خاص آن در درون شبکههای جهانی سازماندهنده زندگی در سیاره، خود را در سازمانهای اجتماعی متفاوتی جلوهگر میسازد. به همین شکل جامعه دیجیتال و مجموعه وسیع فناوریهای جدیدش، بسته به اینکه چه کسی و برای چه هدفی از هر فناوری استفاده میکند، تأثیرات متفاوت و حتی متضادی بر انسانها و طبیعت دارد.
