رویکرد محله‌محور در مدیریت مسائل اجتماعی خراسان ‌شمالی را می‌توان به‌عنوان یکی از تغییرات پارادایمی در حکمرانی اجتماعی این استان ارزیابی کرد؛ تغییری که از تمرکز بر مداخلات بخشی و اداری به سمت حکمرانی مشارکتی و مبتنی بر ظرفیت‌های بومی در سطح خرد حرکت کرده است. در این الگو، «محله» نه صرفاً یک واحد جغرافیایی، بلکه یک بستر زیست اجتماعی تلقی می‌شود که در آن شبکه‌ای از روابط خویشاوندی، فرهنگی و نهادی شکل گرفته و می‌تواند به‌عنوان نقطه آغاز مداخله‌های پیشگیرانه و ترمیمی در حوزه آسیب‌های اجتماعی عمل کند.
بر اساس داده‌های ارائه‌شده از سوی مدیریت امور اجتماعی استان خراسان شمالی، گسترش این رویکرد از ۳۰ محله در مراحل اولیه به ۴۳۲ محله در سطح شهری و روستایی، نشان‌دهنده تعمیم یک الگوی سیاستی در مقیاس استانی است که تلاش دارد از طریق هم‌افزایی نهادی میان نهادهای محلی مانند شوراهای پیشرفت محله، امامان جماعت، بسیج، هلال‌احمر، خانه‌های بهداشت و معتمدان محلی، سازوکار تصمیم‌سازی را از سطوح بالادستی به درون جامعه محلی منتقل کند. این ساختار چندلایه، امکان شناسایی دقیق‌تر مسائل و اولویت‌بندی مبتنی بر واقعیت‌های میدانی را فراهم ساخته است. در سطح اجرایی، تدوین اطلس آسیب‌های اجتماعی و تعریف ۱۵ طرح تخصصی در حوزه‌هایی مانند کاهش طلاق، پیشگیری از خودکشی و کنترل سوءمصرف مواد مخدر، نشان‌دهنده تلاش برای علمی‌سازی مداخلات اجتماعی است. داده‌های پایش‌شده نیز از کاهش حدود ۱۰ درصدی برخی آسیب‌ها در مناطق هدف حکایت دارد؛ هرچند این میزان کاهش، نیازمند ارزیابی‌های طولی و مقایسه‌ای دقیق‌تر برای سنجش پایداری اثرات است. از منظر جامعه‌شناختی نیز مهم‌ترین دستاورد این رویکرد را باید در احیای سرمایه اجتماعی و بازسازی حس تعلق محلی جست‌وجو کرد؛ عاملی که در سال‌های گذشته به دلیل مشکلات اقتصادی، مهاجرت، بیکاری و فرسایش پیوندهای اجتماعی دچار تضعیف شده بود. شکل‌گیری فعالیت‌های جمعی نظیر برنامه‌های فرهنگی، کافه‌های گفت‌وگو برای نوجوانان و شبکه‌های حمایتی برای سالمندان و گروه‌های آسیب‌پذیر نیز بیانگر بازتولید پیوندهای افقی در سطح محله است. در مجموع، تجربه خراسان‌شمالی را می‌توان نمونه‌ای از گذار به مدیریت اجتماعی محله‌محور دانست که در صورت تثبیت نهادی، ظرفیت تبدیل شدن به الگوی قابل تعمیم در سطح ملی را خواهد داشت.

تقویت انسجام و سرمایه اجتماعی
«بهمن نوری» استاندار خراسان‌شمالی با تأکید بر جایگاه محلات و مساجد در تقویت انسجام و سرمایه اجتماعی اظهار کرد: «افزایش تاب‌آوری اجتماعی در سطح جامعه، ریشه در پویایی محلات و مشارکت فعال مردم دارد و نمی‌توان آن را صرفاً از ساختارهای اداری و مرکزی انتظار داشت.»
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه کاهش آسیب‌های اجتماعی در محلات، این تلاش‌ها را مثبت اما ناکافی دانست و افزود: «برای اثربخشی بیشتر، لازم است فعالیت‌های محله‌محور بر پایه موضوعات جذاب، متنوع و فراگیر طراحی شود تا بتواند طیف‌های مختلف اجتماعی را به مشارکت ترغیب کند و حضور مردم در فضاهای جمعی، به‌ویژه مساجد، تقویت شود.» نوری با بیان اینکه بافت اجتماعی محلات از تنوع و تکثر سلیقه‌ها برخوردار است، تصریح کرد: «در اجرای طرح‌های محله‌محور باید به این تنوع توجه دقیق و هوشمندانه داشت و از الگوهای یکسان و کلیشه‌ای پرهیز کرد؛ چرا که برنامه‌های عمومی و غیرمنعطف نمی‌توانند پاسخگوی نیازهای متفاوت گروه‌های اجتماعی باشند.» استاندار خراسان‌شمالی همچنین بر ضرورت بازتعریف و تقویت رویکرد «مدیریت محله‌محور» تأکید کرد و گفت: «ظرفیت‌های بومی هر منطقه، به‌ویژه هیأت‌های مذهبی، می‌توانند نقش مؤثری در تکمیل برنامه‌های اجتماعی و افزایش کارآمدی مداخلات محلی ایفا کنند و باید از این توان اجتماعی به‌صورت هدفمند بهره گرفت.» وی در ادامه افزود: «تحقق حکمرانی هوشمند مستلزم استفاده حداکثری از ظرفیت‌های نهفته در محلات است و هرچه این ظرفیت‌ها بهتر شناسایی و فعال شوند، میزان موفقیت سیاست‌های اجتماعی نیز افزایش خواهد یافت.» نوری در پایان خاطرنشان کرد: تاب‌آوری ملی در سطوح کلان و اداری قابل دیکته شدن نیست، بلکه در بستر زندگی روزمره مردم، در محلات، مساجد و شبکه‌های اجتماعی محلی شکل می‌گیرد؛ از این ‌رو، نقش مسجد و ساختارهای مدیریت محلی نباید محدود به اقدامات مقطعی یا برنامه‌های کوتاه‌مدت تلقی شود، بلکه باید به‌عنوان یک مؤلفه پایدار در حکمرانی اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.»

۴۳۲ محله زیر چتر طرح‌های اجتماعی
«ملیحه یغمایی» مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌شمالی نیز گفت: «شمار محلات زیرپوشش طرح‌های محله‌محور از ۳۰ محله در سال گذشته به ۴۳۲ محله افزایش یافته که نشان‌دهنده گسترش چشمگیر این رویکرد در مناطق شهری و روستایی استان است.» وی افزود: «از مجموع ۱۵۰ محله شهری استان، ۸۷ محله هدف اجرای این طرح قرار گرفته و همچنین از ۷۱۴ محله روستایی دارای دهیاری، ۳۶۴ محله زیرپوشش برنامه‌های محله‌محور هستند. ۸۷ محله هدف اجرای این طرح قرار گرفته و همچنین از ۷۱۴ محله روستایی دارای دهیاری، ۳۶۴ محله زیرپوشش برنامه‌های محله‌محور هستند.» یغمایی با تأکید بر اینکه نسخه واحد برای حل آسیب‌های اجتماعی کارآمد نیست، اظهار کرد: «دولت تلاش کرده با واگذاری نقش اصلی به مردم و ظرفیت‌های بومی هر محله، مسیر کاهش آسیب‌ها را از دل جامعه دنبال کند.» مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌شمالی گفت: «۱۵ طرح تخصصی در قالب اطلس آسیب‌های اجتماعی استان تدوین شده که موضوعاتی همچون کاهش طلاق، خودکشی و سوءمصرف مواد مخدر را هدف قرار داده است و بر اساس پایش‌های انجام‌شده، اجرای این طرح‌ها به طور میانگین حدود ۱۰ درصد کاهش آسیب‌های اجتماعی را در مناطق هدف به همراه داشته است.»

اثرگذاری برنامه‌های اجتماعی
و فرهنگی
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌شمالی تصریح کرد: «در برخی مناطق مرزی استان، ازدواج کودکان کاهش یافته و سن ازدواج افزایش پیدا کرده است، همچنین آمار خودکشی در برخی مناطق روند کاهشی داشته که نشان‌دهنده اثرگذاری برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی دولت در این محلات است. «ملیحه یغمایی» با اشاره به تدوین ۶ طرح در قالب اطلس آسیب‌های اجتماعی استان گفت: «هدف آن کاهش معضلات اجتماعی و برنامه‌ریزی هدفمند برای ایجاد جامعه‌ای سالم، بانشاط و پویا است.» وی اظهار کرد: «سه طرح با محوریت کاهش آسیب‌های اجتماعی اولویت‌دار و سه طرح دیگر در راستای افزایش شور و نشاط اجتماعی تدوین شده است. این اقدامات بر اساس پایش محله‌ها و مناطق آسیب‌پذیر شهرستان‌های استان طراحی شده است تا برنامه‌ریزی و اجرای آن‌ها هدفمند و مؤثر باشد.»

ارتقای سلامت روان افراد جامعه
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌شمالی با تأکید بر اهمیت اولویت‌بندی مناطق آسیب‌پذیر گفت: «اطلس کاهش آسیب‌های اجتماعی نشان می‌دهد برخی محله‌ها و مناطق نیازمند توجه ویژه هستند. طرح‌ها با تمرکز بر این مناطق تدوین و در مرحله اجرا قرار می‌گیرند تا نتایج ملموس و قابل مشاهده برای مردم ایجاد شود. تنها شناسایی مشکلات کافی نیست. شناخت دقیق مسائل، اولویت‌بندی آنها و ارائه راهکارهای علمی و عملی، لازمه موفقیت این برنامه‌هاست.» وی تصریح کرد: «انتخاب محلات برای اجرای این طرح براساس اولویت و آسیب‌پذیری آنها بوده است و برنامه‌ریزی شده تا در گام‌های بعدی این طرح در ۵۰ محله خراسان‌شمالی اجرا شود. این طرح به عنوان یک رویکرد نوین در مدیریت اجتماعی، تلاش دارد تا با ایجاد فضایی مناسب برای همکاری و همفکری میان ساکنان محله‌ها و مسئولان محلی، به شناسایی و حل مشکلات موجود در این مناطق بپردازد. یغمایی تأکید کرد: اجرای این طرح می‌تواند به تقویت حس تعلق و مسئولیت اجتماعی در میان ساکنان محله‌ها کمک کند و به آنها این امکان را بدهد که خود به عنوان بازیگران اصلی در حل معضلات اجتماعی خود عمل کنند.»
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان‌شمالی تصریح کرد: «یکی از اهداف کلیدی این طرح، ارتقای سلامت روان افراد جامعه و کاهش فشارهای روانی ناشی از مشکلات اجتماعی است که ممکن است روی کیفیت زندگی مردم تأثیر منفی بگذارد.» وی با بیان اینکه زنان سرپرست خانوار، کودکان بی‌سرپرست و سالمندان در کانون توجه این طرح قرار دارند، خاطرنشان کرد که برنامه‌ریزی‌های لازم برای ارائه خدمات حمایتی و آموزشی به این گروه‌ها انجام شده است.