سعیده احسانی‌راد
گروه فرهنگی

با توجه به شرایط خاص، انتخاب آثار از گنجینه موزه با چه رویکردی انجام شد و هنرمندان بر چه اساسی برگزیده شدند؟
این نمایشگاه دقیقاً متناسب با شرایط و وضعیت زمان جنگ برنامه‌ریزی و طراحی شده؛ با توجه به اینکه نمی‌شد به طور مفصل برنامه برگزار کرد و آثار گنجینه را به خطر انداخت، بنابراین با احتیاط نمایشگاه‌های کوچک را از دل گنجینه برپا کردیم تا عکس‌العمل هنرمندان به جنگ، رفتار و وجوه انسانی آنها را نشان دهیم.
از طرفی در شرایط جنگ تحمیلی، نیاز داشتیم یک فضای گفت‌و‌گو و همدلی شکل بگیرد تا به این بهانه انسان‌ها، هنرمندان و هنرشناسان با رویکردهای متفاوت دوباره این فضاها را بازشناسی کرده و دور هم جمع شوند و آثار را ببینند و درباره آن گفت‌و‌گو کنند. با اینکه نمایشگاه هنر و جنگ بسیار مختصر است اما آثار هدفمند انتخاب شدند، آثار در لابی نمایشگاه نمایش داده شده تا اگر به خاطر مسائل امنیتی مشکلی پیش آمد آثار به شرایط امن در گنجینه برگردند. همچنین به موازات نمایشگاه دو نشست در هفته برگزار کردیم تا آنها هم فضای گفت‌و‌گو را تداعی کنند.
درباره آثاری که در این نمایشگاه‌ها روی دیوار رفته‌اند توضیح دهید؟
نمایشگاه را چند قسمت کردیم که در یک نمایشگاه تعداد زیادی آثار نمایش داده نشود تا وضعیت امنیتی نسبی برای بقیه آثار باشد؛ سعی کردیم مفهوم جنگ را از مضمون‌های مختلف که با هنر ارتباط برقرار می‌کند بررسی کنیم؛ مثلاً در نمایشگاه اول که برای هنرمندان پاپ آمریکایی هنرمندانی که منتقد سرمایه‌گذاری‌های نظامی، جنگ ویتنام و مسائلی از این دست با تم پاپ هنر مقاومت و اعتراض بودند، نمایش داده شد. در نمایشگاه اول اثر نمایش داده شده از لیکتنستاین نگاه ضدخشونت دارد که از تصاویر مجلات و روزنامه‌های تصویری که داستان‌پردازی می‌کند نمونه‌هایی در ابعاد بزرگ به نمایش درآمده. خلبانی که از بالا آدم‌ها را مثل هدف می‌بیند در عین حال که مثل یک بازی با آنها برخورد می‌کند تا از بین بروند خودش هم دچار یک نوع حس درگیری است. یا درباره آثار رابرت ایندیانا تحکم دولت آمریکا به شهروندان در لایه‌های خشونت حاکمیتی با تصویری که در جامعه آمریکا ساخته می‌شود، واکاوی کرده و نشان داده می‌شود. همین طور در آثار روزنکوییست فاجعه‌های انفجار اتمی سلاح‌گرایی و تمرکز وحشتناک بر سلاح‌های کشتار جمعی و کشنده هواپیماهای جنگنده و بمب افکن را که همزمان در ویتنام استفاده می‌شوند به کار می‌گیرد و به چالش می‌کشاند.
هر سه هنرمند تمرکزشان بر مقاومت در سیاست‌های جنگی است که در نمایشگاه دوم کمی تغییر کرده است به طوری که عکس‌العمل هنرمندان در برابر ویرانه‌هایی که از جنگ حاصل و به مرگ افراد منتج شده است، نشان داده می‌شود. بنابراین یک مفهوم ضد جنگ کلی خیلی توصیف درستی نیست هدفمان این است که بازخوردها و عکس‌العمل‌های هنرمندان را به شکل صادقانه و آن طور که درست حس کردند منعکس کنیم تا تمام روایت‌ها نشان داده شود.
در نمایشگاه دوم هم مثل نمایشگاه قبل عمل کردیم، با تمرکز بر مفهوم پساجنگ که زمانی به سکوت می‌انجامد و گاهی به تصاویر فجیع از جنگ منتهی می‌شود یا وضعیت‌های دیگر در هنرمندان اسپانیایی در دوران بعد از جنگ جهانی دوم و در دهه 60 میلادی.
نمایشگاه دوم از هنرمندان مدرنیست اسپانیاست، با توجه به اینکه فاصله زمانی با هم دارند قدیمی‌ترین کار برای پیکاسو در سال 1936 است؛ هنرمندی که سه سال قبل از شروع جنگ جهانی دوم در اثر حادثه گرانیکا اثری را خلق و آفریده است به نمایش درآمده است و آثار بعدی اغلب شان مربوط به دهه 60 و 70 میلادی با فاصله 30 و 40 ساله است.

این نمایشگاه در چند مرحله برگزار می‌شود و وضعیت دسترسی به محتوای پژوهشی آن چگونه است؟
نمایشگاه در ۴ مرحله برگزار می‌شود که نمایشگاه دوم تازه افتتاح شده‌های دیگر نیز از هنرمندان مکزیکی، ایرانی و دیگر هنرمندان اروپایی برای هفته‌های آینده برنامه‌ریزی شده که هر مرحله حدود ۱۰ روز ادامه خواهد داشت.

بــــرش

چه تعداد اثر با موضوع جنگ در گنجینه وجود دارد و فرآیند انتخاب این آثار چگونه بود؟

از آمار و تعداد آثار گنجینه که با موضوع جنگ هستند اطلاعی ندارم چون در حیطه اختیارات من نیست؛ ما معمولاً با روش دیگری پیش می‌رویم، آن هم شناسایی هنرمندانی که آثار ضد جنگ در گنجینه دارند که این کار هم در جلسات گفت‌و‌گو و ایده‌پردازی با رئیس موزه، رضا دبیری‌نژاد و شورای علمی کانون‌هایی که حول آنها می‌توان جنگ را معنا کرد صورت گرفته است.