فروپاشی نظام دو حزبی در بریتانیا؛ حزب کارگر و محافظه کار هر دو پایگاههای سنتی خود را از دست دادند
استارمر ماندنی است یا رفتنی ؟
حزب کارگر بریتانیا در انتخابات محلی روز پنجشنبه شکست سنگینی از حزب راستگرای اصلاح به رهبری نایجل فاراژ متحمل شد. حزب کارگر به رهبری کییر استارمر در پایگاههای سنتی خود در مناطق صنعتی پیشین در مرکز و شمال انگلستان و همچنین بخشهایی از لندن، با ریزش شدید آرا مواجه شد.
این حزب بیش از ۱۳۰۰ نماینده خود را در شوراهای محلی انگلستان از دست داد؛ شوراهایی که ساختارهای حکومت محلی هستند و بسیاری از خدمات محلی محلهها را ارائه میدهند. این حزب همچنین در انتخابات پارلمان محلی ولز، جایی که حزب کارگر برای یک قرن بر سیاست آن کشور تسلط داشت، شکست سنگینی متحمل شد و در نمایندگی خود در پارلمان اسکاتلند نیز عقبگرد داشت.
این انتخابات که بزرگترین انتخابات از زمان به قدرت رسیدن کییر استارمر در اواسط سال ۲۰۲۴ بود؛ نشان داد که نظام سنتی دوحزبی بریتانیا (کارگر و محافظهکار) دچار فروپاشی شدهاست؛ بهطوریکه حزب اصلاح بریتانیا بیشترین آرا را به دست آورد و احزاب سبز، محافظهکار، کارگر و لیبرالدموکراتها در ردههای بعدی قرار گرفتند.
استارمر فعلاً در قدرت باقی میماند
استارمر روز جمعه تأکید کرد که هیچ قصدی برای کنارهگیری ندارد. او قرار است روز چهارشنبه در «سخنرانی پادشاه» که مراسم رسمی آغاز جلسه پارلمان بریتانیاست، برنامهای برای بازتنظیم رویکرد دولت خود ارائه دهد. او همچنین اعلام کرده که قصد دارد به مسیر خود ادامه دهد. او در مقالهای در روزنامه گاردین که روز شنبه منتشر شد، گفت نتایج انتخابات «بسیار سخت» بوده و باید از آنها درس گرفت. با این حال، او این استدلال برخی نمایندگان پارلمان را رد کرد که برای بازسازی حزب کارگر، باید تلاش بیشتری برای بازگرداندن رأیدهندگان متمایل به جناح چپ که به حزب سبزها روی آوردهاند، انجام شود. او نوشت: «در حالی که باید به پیام رأیدهندگان پاسخ بدهیم، این به معنای چرخش به راست یا چپ نیست. بلکه به معنای ایجاد یک جنبش سیاسی گسترده است.» با وجود این، حتی در میان نزدیکترین متحدان او نیز یک اجماع وجود دارد که هرچند استارمر در برخی سیاستها موفق بوده و در مدیریت روابط با دونالد ترامپ و وضعیت بینالمللی عملکرد نسبتاً خوبی داشته، اما دولت او دچار اشتباهات و عقبنشینیهای (چرخشهای سیاسی) زیادی شده است.
به گزارش گاردین، در سطحی گستردهتر، بسیاری در حزب کارگر نگران هستند که استارمر قادر نیست بهدرستی با دو رقیب اصلی مقابله کند: حزب اصلاح بریتانیا به رهبری نایجل فاراژ که بیشتر بهخاطر نقش خود در هدایت رأی بریتانیا برای خروج از اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۶ شناخته میشود و همچنین حزب سبزها که تحت رهبری زک پولانسکی که خود را «اکو-پوپولیست» مینامد، در نظرسنجیها رشد قابل توجهی داشته است.
با این حال، برخی دیگر در حزب استدلال میکنند که تغییر نخستوزیر در میانه دوره حکومت، خود به همان اندازه برای رأیدهندگان آزاردهنده است. بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ زمانی که حزب محافظهکار در قدرت بود، چهار بار نخستوزیر خود را تغییر داد و در انتخابات بعدی با واکنش سنگینی از سوی رأیدهندگان مواجه شد. در انتخابات اخیر، محافظهکاران تحت رهبری جدید خود عملکرد ضعیفی داشتند. آنها بیش از ۵۰۰ کرسی شوراها را از دست دادند و در اسکاتلند و ولز نیز عقبنشینی کردند.
اختلاف در نظام دوحزبی
انتخابات روز پنجشنبه مربوط به شوراهای محلی در سراسر انگلستان و همچنین پارلمانهای اسکاتلند و ولز بود؛ نهادهایی که مسئولیت برخی امور مانند آموزش و خدمات درمانی را برعهده دارند. اما در پایان انتخابات، تردیدی باقی نماند درباره اینکه رأیدهندگان چه نظری درباره نظام سیاسی دوحزبیِ جاافتاده در بریتانیا دارند؛ نظامی متشکل از دو حزب اصلی کارگر و محافظهکار که زمانی توسط مارگارت تاچر رهبری میشد. این انتخابات واقعیتی جدید را در سیاست بریتانیا آشکار کرد: نوعی آشفتگی ایدئولوژیک.
به گزارش نیویورک تایمز، نتایج این انتخابات بازتابی از تحولات مشابه در جهان است؛ جایی که رشد جریان راستگرا با افول جریانهای میانه همراه شده است. در آلمان و فرانسه، محبوبیت رهبران جریان اصلی کاهش یافته و همزمان حمایت از رقبای ملیگرا و راستگرا افزایش یافته است. در ایالات متحده نیز جنبش ماگا به رهبری دونالد ترامپ، جناح راست میانه جمهوریخواهان را تحت تأثیر قرار داده و دموکراتها نیز با کاهش نفوذ مواجه شدهاند.
اما برخلاف کشورهایی مانند آلمان و هلند که در آنها نظام رأیگیری تناسبی باعث شکلگیری دههها تجربه دولتهای ائتلافی شده است، قوانین انتخاباتی در بیشتر بخشهای بریتانیا به نامزدها اجازه میدهد تنها با کسب اکثریت نسبی آرا پیروز شوند. در انتخابات روز پنجشنبه، این به آن معنا بود که بسیاری از نامزدها با تنها ۳۰، ۲۵ یا حتی ۲۰ درصد آرا برنده اعلام شدند، زیرا رقبای آنها هر کدام آرای کمی کمتر کسب کرده بودند.
با توجه به اینکه نظام سیاسی بریتانیا بر پایه «حزب حاکم» و «حزب مخالف» طراحی شده، پارلمان این کشور در طول دههها تجربه کمی از دولتهای ائتلافی داشته است. از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون تنها یک دولت ائتلافی تشکیل شده است. حتی معماری نهادهای حکومتی این کشور نیز به همین شکل است. در مجلس عوام، حزب نخستوزیر درست روبهروی حزبی مینشیند که دومین تعداد نمایندگان را دارد. هر چهارشنبه نیز نخستوزیر و رهبر آن حزب در جلسهای به نام «پرسشهای نخستوزیر» رودرروی هم قرار میگیرند؛ جلسهای که اغلب بسیار تند و پرتنش است.
رابرت فورد، استاد علوم سیاسی دانشگاه منچستر میگوید: «شما با رأیهایی مواجه هستید که در جهات مختلف پراکنده شدهاند و هیچکس در فرهنگ سیاسی ما عادت ندارد با چنین وضعیتی برخورد کند.» او توضیح میدهد که نظام بریتانیا برای ساختار دوگانه طراحی شده است: حزب حاکم و حزب مخالف. او میگوید: «وقتی چهار یا پنج حزب وجود دارند که هرکدام سهم قابل توجهی از رأی دارند، این سیستم از هم میپاشد. همهچیز بسیار آشفته و گیجکننده میشود.»
به گزارش تایمز، آنچه امروز در بریتانیا اتفاق میدهد صرفاً جابهجایی قدرت میان دو حزب سنتی نیست، بلکه آغاز دورهای طولانی از فروپاشی نظم سیاسی قدیمی و شکلگیری فضای جدیدی است که در آن چندین حزب مختلف برای کسب نفوذ رقابت خواهند کرد. در این میان، همزمان با سقوط محبوبیت حزب کارگر، حزب محافظهکار نیز با بحران مشابهی مواجه شده و همین خلأ سیاسی، فرصت کمسابقهای را برای حزب اصلاح بریتانیا ایجاد
کرده است.
با این حال، فعلاً این آشفتگی به شوراهای محلی در شهرها و مناطق مختلف انگلستان و همچنین به پارلمانهای واگذارشده در اسکاتلند و ولز محدود است و هنوز به پارلمان بریتانیا در وستمینستر سرایت نکرده است. جایی که حزب اصلاح بریتانیا هنوز تنها ۸ کرسی از مجموع ۶۵۰ کرسی را در اختیار دارد. حزب کارگر، که در انتخابات روز پنجشنبه بیشترین میزان از دست دادن کرسیها در یک انتخابات محلی را تجربه کرد، همچنان کنترل دولت مرکزی را در دست دارد و ۴۰۳ کرسی (معادل ۶۲ درصد کل کرسیها) را حفظ کرده است.
با این حال، الگوی رأیگیری در انتخابات روز پنجشنبه، قویترین نشانه تا امروز است که تغییرات ممکن است به قلب حکومت بریتانیا نیز برسد.
برش
نگرانی بروکسل از تغییر سیاسی
در بریتانیا
اتحادیه اروپا نسبت به وضعیت سیاسی بریتانیا محتاط است. نظرسنجیهای سراسری نشان میدهد حمایت از حزب کارگر اکنون به زیر ۲۰ درصد سقوط کرده و در برخی نظرسنجیها حتی پایینتر از محافظهکاران و حزب سبز قرار گرفته است. در مقابل، حزب رفرم یوکی با حدود ۲۵ درصد آرا در صدر قرار دارد. محبوبیت شخصی استارمر نیز بهشدت کاهش یافته است. نظرسنجیها نشان میدهد تنها ۱۹ درصد رأیدهندگان عملکرد او را تأیید میکنند و میزان محبوبیت خالص او به منفی ۴۵ درصد رسیده است.
به گزارش یورونیوز، این وضعیت برای بروکسل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اتحادیه اروپا تمایلی ندارد وارد مذاکرات دشوار جدیدی با دولتی شود که ممکن است تحت فشار داخلی عقبنشینی کند یا خیلی زود سقوط کند.
یکی از دیپلماتهای اروپایی گفته است: «هر توافقی همچنان نیازمند مذاکره خواهد بود و اگر استارمر چند ماه دیگر از قدرت کنار برود، ما هم محتاط خواهیم بود که همه چیز را روی او شرطبندی نکنیم.»
نگرانی بزرگتر برای اروپا آینده سیاسی بریتانیاست، چراکه حزب اصلاح از ابتدای سال ۲۰۲۵ در صدر نظرسنجیها قرار دارد. اگرچه افکار عمومی بریتانیا نسبت به اتحادیه اروپا نرمتر شده، اما محتملترین نخستوزیر آینده نایجل فاراژ است؛ سیاستمداری که پیشتر رهبری حزب برگزیت را برعهده داشت.
فاراژ وعده داده در صورت رسیدن به قدرت، رویکرد سختگیرانهتری علیه اتحادیه اروپا در پیش بگیرد و حتی توافق تجاری پسابرگزیت را دوباره مذاکره کند تا برخی حقوق شهروندان اروپایی در بریتانیا لغو شود.

