کاهش جمعیت جبیرها در توران؛ چالش تازه برای زیستگاه یوزپلنگ آسیایی

مهاجرت یوزها به مناطق شمالی توران

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان با هشدار درباره وضعیت زیستگاه توران اعلام کرد که کاهش چشمگیر جمعیت جبیرها، یکی از اساسی‌ترین چالش‌های پیش‌روی زادآورترین زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در کشور است. سعید یوسف‌پور در گفت‌وگو با ایسنا گفت: «بررسی‌ها و پایش‌های انجام‌شده توسط محیطبانان نشان می‌دهد جمعیت جبیرها در پارک ملی توران به حدود ۳۶ رأس رسیده است؛ آماری که کاهش محسوس تعداد این طعمه‌های اصلی یوز را در سال‌های اخیر نشان می‌دهد.»
او با اشاره به اهمیت جبیرها به‌عنوان یکی از منابع غذایی حیاتی یوزپلنگ‌های آسیایی افزود: «اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست به‌منظور جبران این کمبود، در سال گذشته ۳۵ رأس جبیر را از پارک ملی کویر ـ که وضعیت جمعیت این گونه در آن مطلوب‌تر است ـ به پارک ملی توران منتقل کرد. به گفته او، این عملیات بدون هیچ‌گونه تلفاتی و با نظارت دقیق کارشناسان انجام شد. همچنین پایش‌های صورت‌ گرفته در بهار امسال نشان می‌دهد دست‌کم ۲۰ رأس از جبیرهای منتقل‌شده توسط دوربین‌های تله‌ای مشاهده شدند که این امر بیانگر موفقیت‌آمیز بودن انتقال و سازگاری آنها با زیستگاه جدید است.»

خشکسالی جبیرها را کم کرد
یوسف‌پور علت اصلی کاهش جمعیت جبیرها را تداوم خشکسالی و تأثیر مستقیم آن بر پوشش گیاهی و منابع آبی دانست و اظهار کرد: «علی‌رغم اجرای طرح‌های مختلف برای مقابله با پیامدهای خشکسالی، طولانی شدن دوره آن باعث فرسودگی تدریجی زیستگاه و کاهش منابع زیستی در توران شده است.» او ادامه داد: «پارک ملی توران اگرچه از تنوع گونه‌ای بالایی برخوردار است و گونه‌های طعمه دیگری نیز در آن زیست می‌کنند، اما اثرات خشکسالی در چنین گستره وسیعی غیرقابل‌انکار است. تغییرات اقلیمی اخیر موجب شده یوزپلنگ‌ها برای تأمین شرایط بهتر زیستی به سمت مناطق شمالی‌تر مهاجرت کنند.» به‌گفته او، مناطقی نظیر «یوزکنام» که پیش‌تر به‌عنوان گذرگاه یا کریدور مهاجرتی شناخته می‌شد، اکنون به یکی از زیستگاه‌های دائمی و مهم یوزها تبدیل شده است و در سال‌های اخیر چندین مشاهده از یوزها در این مناطق ثبت شده است.»

۳۵۰ میلیون تومان هزینه غذای یوزها
 مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان همچنین از فعالیت مرکز تحقیقات یوزپلنگ آسیایی در پارک ملی توران خبر داد و گفت: «در حال حاضر، شش قلاده یوز در این مرکز نگهداری می‌شوند و برای تأمین خوراک این یوزها ماهانه حدود ۳۵۰ میلیون تومان هزینه صرف می‌شود. بخشی از گوشت مورد نیاز از طریق محموله‌های کشف‌شده از شکارچیان غیرقانونی تأمین می‌شود و برای ادامه حمایت از این برنامه، مکاتباتی با ادارات کل حفاظت محیط‌زیست سراسر کشور انجام شده تا با ارسال کشفیات مشابه، در تأمین غذای این یوزها نقش‌آفرینی کنند.»
 پارک ملی و ذخیره‌گاه زیستکره توران که در شرق استان سمنان و محدوده شهرستان‌های شاهرود و میامی قرار دارد، یکی از بزرگ‌ترین و ارزشمندترین زیست‌بوم‌های ایران با وسعت بیش از یک‌میلیون و چهارصد‌هزار هکتار است و پس از «سرنگتی» در تانزانیا، دومین منطقه بیوسفر بزرگ جهان به‌شمار می‌رود. در این منطقه ۴۱ گونه پستاندار، ۱۶۷ گونه پرنده، ۴۲ گونه خزنده و ده‌ها گونه دیگر زیست می‌کنند که شاخص‌ترین آنها یوزپلنگ آسیایی، گورخر ایرانی و زاغ‌بور هستند؛ نمادهایی از تنوع زیستی که حیات‌شان به استمرار حفاظت و تأمین منابع طبیعی این منطقه گره خورده است.