سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

پویش‌های مردمی در دوران جنگ‌ها، بویژه در جنگ‌هایی مانند دفاع مقدس ایران نقش بسیار گسترده و چندبعدی داشته‌اند. این پویش‌ها نه‌تنها پشتوانه مالی و معنوی جبهه‌ها بودند، بلکه روحیه‌ مقاومت و وحدت ملی را نیز تقویت می‌کردند. همچنین مردم از طریق پویش‌های محلی و سراسری نیازهای جبهه را تأمین می‌کردند. حتی تشکیل نهادهایی مانند بسیج مستضعفین، جهاد سازندگی و همکاری در بازسازی مناطق جنگ‌زده و امدادرسانی در پشت جبهه نتیجه ارتش مردمی شکل گرفته از پویش‌های مردمی بود که روحیه‌ مشارکت را در جامعه گسترش می‌داد. در کشورمان همواره جنگ، به‌جای ایجاد تفرقه، به محور هم‌گرایی ملی تبدیل می‌شود. بعد از تهاجم دشمنان صهیونی -آمریکایی، پویش «جان فدا برای ایران» هم با هدف هم‌گرایی ملی کار خود را آغاز کرد. با گذشت بیش از یک ماه از آغاز این پویش به گفته سخنگوی آن تاکنون 31 میلیون و 300 هزار نفر عضو این پویش شده‌اند. سخنگوی پویش مردمی «جان‌فدا برای ایران» با اعلام مشارکت میلیونی مردم در این پویش، آن را نمادی از انسجام اجتماعی و نمایش‌دهنده نقش تعیین‌کننده مردم در امنیت ملی کشور می‌داند و می‌گوید: «این پویش تصویر روشن از مردم ایران به دنیا نشان داد و تصویر جعلی تبلیغ شده را از بین برد.» ساسان زارع سخنگوی پویش جان‌فدا با بیان اینکه رده سنی شرکت‌کنندگان در پویش جان فدا 12 تا 60 سال است، می‌گوید: «براساس ترکیب‌های جمعیتی حدود 60 میلیون نفر در این بازه سنی در کشور قرار دارند، بنابراین بیش از 50 درصد واجدین شرایط در پویش شرکت کرده‌اند. در دنیا به نسبت جمعیت چنین حضوری در صحنه بی‌نظیر است.»

مردم، ستون اصلی امنیت ملی هستند
زارع با بیان اینکه مفهوم جان فدا برگرفته از کلام رهبر شهید انقلاب بود که فرموده بودند «مردم درس‌های اسلامی و شیعی برای دفاع را خوب بلدند و اگر نیاز باشد مردم مبعوث می‌شوند و وطن و اسلام را نجات می‌دهند.» می‌گوید: «این اتفاق افتاد. مردم با تمام توان پای کار آمدند، کمتر پدیده‌ای دیده شده که در یک بازه زمانی کوتاه این قدر مورد استقبال اهل فکر و اهل قلم قرار گیرد، تاکنون برای من بیش از 50 مقاله در این حوزه ارسال شده و بالغ بر 60 هزار محتوای انگلیسی در مورد پویش شکل گرفته است. حتی بیش از یک میلیون نفر نیز در قالب نامه‌نگاری به تبیین ابعاد این پویش پرداخته‌اند. جان فدا برای ایران به وضوح نشان داد که مردم ستون اصلی امنیت ملی هستند و مردم نشان دادند که تأثیرشان بیش از تأثیر موشک و پهپاد بود.» سخنگوی پویش با تأکید بر اینکه جان‌فدا و حضور ده‌ها میلیونی عاشقان مبارزه با دشمن باطل‌السحر هجمه‌ها علیه ایران بود و مردم نشان دادند که این آلیاژ غیرقابل تفکیک است و مردم در دو سویه تاریخ سمت جمهوری اسلامی ایستادند، می‌گوید: «این پویش نشان داد که مردم ایران مقابل هیچ ظالمی سر خم نمی‌کنند و پویش محاسبات دشمنان را تغییر خواهند داد. دشمن در تصور خودساخته دست به حماقت زد و به بن‌بست خورد.»

50 درصد جان فدایان
تحصیلات دانشگاهی دارند
زارع با بیان اینکه برای اعتباربخشی به پویش جان فدا افکارسنجی انجام شده است، توضیح می‌دهد: «داده‌های پویش را در اختیار یکی از مراکز معتبر افکارسنجی قرار دادیم. معمولاً نرخ پاسخ به سؤالات افکارسنجی زیر 60 درصد است، اما این عزیزان می‌گفتند وقتی با مردم تماس می‌گرفتیم بیش از 90 درصد پاسخ می‌دادند.» به گفته زارع، 65 درصد مردان و 35 درصد زنان، در پویش حضور دارند. او می‌گوید: «زنان تصور می‌کنند انگاره‌های جنگ مردانه است و شاید برای همین مشارکت زنان از مردان کمتر است، اما زنان هنوز می‌توانند به این پویش بپیوندند.» زارع توضیح می‌دهد: «60 درصد شرکت‌کنندگان، 20 تا 45 سال بودند و 50 درصد تحصیلات دانشگاهی داشتند. از نظر شغل 20 درصد خود اشتغال، 20 درصد کارمند و شاغل دولتی و حاکمیتی، 20 درصد شغل آزاد و کشاورز بودند و مابقی خانه‌دار، دانش‌آموز و دانشجو بوده‌اند.»
سخنگوی این پویش می‌گوید: «40 درصد مردم گفته‌اند حاضریم در اقدامات نظامی شرکت کنیم، 20 درصد متقاضی اقدامات خدماتی و امدادی، 20 درصد آموزشی و فرهنگی و سایر اقدامات خرد دیگر بوده‌اند.» او تأکید می‌کند: «98 درصد از مردم گفته بودند که می‌توانند برای حل مشکلات کشور وقت بگذارند. در این میان 64 درصد گفته‌اند که می‌توانیم بیش از 10 ساعت در هفته برای حل مشکلات کشور وقتمان را اختصاص بدهیم. 34 درصد هم گفته‌اند فقط 2 تا 4 ساعت وقت می‌گذارند.» به گفته سخنگوی پویش جان فدا، 70 درصد مردم برای بازسازی اماکنی که مورد هجوم دشمن قرار گرفته مانند پل B1 کرج اعلام آمادگی کرده‌اند که این با توجه به شرایط اقتصادی مردم قابل تقدیر است. زارع با بیان اینکه ایرانیان خارج از کشور از طریق دو درگاه می‌توانستند به پویش بپیوندند، می‌گوید: «ایرانیان خارج از کشور از طریق سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و وزارت امور خارجه می‌توانستند به این پویش بپیوندند. هنوز آمارهای این درگاه‌ها تجمیع نشده است، اما براساس آمار یکی از آنها که در اختیارم قرار گرفته، بیش از بیست هزار نفر از ایرانیان خارج از کشور در این پویش ثبت‌نام کرده‌اند.»

برش

بزرگترین بسیج اجتماعی

زارع با تشریح فرآیند نظرسنجی در مورد برخی انتقادها می‌گوید: «مردم پس از مطالعه یک خبر، با لایک، دیسلایک یا ثبت کامنت و پیام واکنش نشان می‌دهند. ما در این طرح نزدیک به 7 میلیون پیام دریافت کردیم که از این میان، 4 میلیون پیام پس از تأیید، قابل نمایش شد.» او در پاسخ به سؤالی درباره ثبت‌نام‌های تکراری توضیح می‌دهد: «در این سامانه، داده‌ها هر 24 ساعت یکبار در سرور مرکزی استخراج و تطبیق داده می‌شوند و هر شماره موبایل فقط یک بار محاسبه می‌شود. اگر چه برخی افراد چندبار ثبت‌نام کرده‌اند، اما این موارد حذف شده است. بیش از 2 میلیون و 700 هزار نفر، علاوه بر شماره خود، اعضای خانواده (پسر 14 ساله، دختر 15 ساله و مادر 60 ساله) را نیز ثبت‌نام کرده بودند. از آنجا که مبنا، اعلام شماره موبایل هر فرد بوده است، این افراد از آمار نهایی کنار گذاشته شده‌اند. آمار نهایی با احتساب حذف موارد تکراری و خانوادگی، دارای حداکثر مثبت یا منفی دو درصد خطاست.» به گفته سخنگوی پویش، از منظر نسبت مشارکت به جمعیت، چنین پویشی در جهان سابقه ندارد و می‌توان آن را یکی از گسترده‌ترین بسیج‌های اجتماعی در بازه‌ای کوتاه دانست.
سخنگوی پویش «جان‌فدای ایران» همچنین این حرکت را نمادی از عمق هویت ملی ایرانیان توصیف می‌کند و می‌گوید: «این حضور گسترده یادآور روایت‌های تاریخی دفاع از ایران است و می‌تواند در حافظه تاریخی ملت به‌عنوان یکی از مقاطع مهم ثبت شود.»
زارع، پویش «جان‌فدای ایران» را بازنمایی واقعی از جمهوری اسلامی و نمود عینی جمهوریت می‌داند و می‌گوید: «این حرکت، برخلاف تصویرسازی‌های غربی و صهیونیستی، نشان‌دهنده پویایی، سازندگی و آمادگی کامل مردم ایران در برابر تهدیدات است.» به گفته او، این پویش نماد روشنی از آمادگی و تاب‌آوری ملت ایران برای دستیابی به حقوق ملی و بین‌المللی خود به‌شمار می‌رود و نشان می‌دهد فشارهای اقتصادی، امنیتی و جنگ روانی، تأثیری در اراده عمومی نداشته است. به نظر سخنگوی پویش، این حضور گسترده مردمی نشان داد که جامعه ایران در برابر هیچ‌گونه ظلم و فشار، منفعل نخواهد شد و همین اعلام آمادگی میلیونی، می‌تواند محاسبات کنونی و آینده دشمنان را دستخوش تغییر کند. زارع می‌گوید: «آنچه در این پویش رخ داد، برای اولین‌بار تصویری عیان، گسترده و فراگیر از واقعیت اجتماعی ایران را به نمایش گذاشت؛ تصویری که با برداشت‌های پیشین و تصورات نادرست در تضاد است. این پویش همچنین بسیاری از روایت‌های نادرست و تصویرسازی‌های مخدوش رسانه‌های خارجی درباره جامعه ایران را بی‌اثر کرد؛ روایت‌هایی که جامعه ایران را خسته، چندپاره و ناامید نشان می‌دادند.» او تأکید می‌کند: «حضور پرشمار مردم در این پویش نشان داد که تصویر واقعی جامعه ایران، متفاوت از آن چیزی است که در برخی رسانه‌ها بازنمایی می‌شود.»