سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

نتایج پیمایش ملی «سنجش تأثیر جنگ بر سلامت سالمندان» از سوی دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور منتشر شده است. نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد که 56 درصد سالمندان کشور در دوران جنگ دچار افزایش اضطراب شده‌اند، 36 درصد افت سلامت جسمی را تجربه کرده‌اند و حدود 37 درصد سالمندان اعلام کرده‌اند که انجام کارهای روزمره برای آنها سخت‌تر شده است. طبق گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، جمعیت سالمند 60 سال به بالا که در سال 1398 حدود 9.4 درصد بوده، طبق برآوردها در سال 1430 به بیش از 30 درصد خواهد رسید. یعنی سهم سالمندی در کشور تقریباً سه برابر می‌شود و ایران وارد مرحله‌ای جدید از ساختار جمعیتی خواهد شد. 
همین موضوع ضرورت توجه جدی به این گروه را به خصوص در شرایط بحرانی می‌طلبد. مجید فولادیان رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با اشاره به اجرای این نظرسنجی با همراهی دانشگاه فردوسی مشهد به «ایران» می‌گوید: «پس از جنگ رمضان، این پیمایش در سطح ملی انجام شد. حجم نمونه این مطالعه شامل دو هزار و 175 نفر از سالمندان کشور بود و برای این منظور، اطلاعات و شماره تماس یک نمونه 5 هزار نفری از سالمندان بالای 60 سال از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی دریافت و نظرسنجی به‌ شکل تلفنی انجام شد.» 
او در تشریح نتایج این پیمایش در حوزه سلامت جسمی و کیفیت خواب می‌گوید: «36 درصد سالمندان دچار افت سلامت جسمی شده‌اند و 37 درصد نیز کاهش کیفیت خواب را تجربه کرده‌اند.» 
فولادیان با اشاره به پیامدهای روانی جنگ توضیح می‌دهد: «بیش از نیمی از سالمندان معادل 56 درصد، افزایش مستقیم اضطراب ناشی از جنگ را تجربه کرده‌اند. احساس امنیت هم در 27 درصد از سالمندان کاهش یافته است.» به گفته فولادیان، این یعنی سالمندان باید کمتر در معرض اخبار جنگ قرار گیرند.
سخت شدن امور روزانه 
برای سالمندان
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور به شوک اقتصادی ناشی از جنگ اشاره می‌کند و می‌گوید: «وضعیت مالی 48.64 درصد سالمندان رو به وخامت رفته و 60 درصد اعلام کرده‌اند که هزینه‌های زندگی افزایش یافته است. همچنین حدود 31.72 درصد از سالمندان احساس می‌کنند وضعیت اقتصادی زندگی آنها به‌شدت بدتر شده است.»
فولادیان در توضیح بخش دیگری از این نظرسنجی که درباره وضعیت انجام امور روزمره سالمندان است، می‌گوید: «حدود 37 درصد سالمندان اعلام کرده‌اند که انجام کارهای روزمره برای آنها سخت‌تر شده است. در عین حال میزان ارتباط با فرزندان و بستگان در میان سالمندان به‌طور معناداری افزایش یافته است.» به گفته رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، شرایط سالمندان در یک قسمت‌هایی مطلوب و در بخش‌هایی نامطلوب بوده است. او معتقد است، مناسبات اجتماعی سالمندان در این دوران بهبود پیدا کرده است یعنی افراد بیشتر به سراغ سالمندان رفته‌اند.
مجید فولادیان با اشاره به وضعیت دسترسی به خدمات درمانی می‌گوید: «حدود 60 درصد سالمندان در زمینه مراجعه به پزشک و تأمین دارو با مشکل مواجه نبوده‌اند، 15 درصد مراجعه‌ای نداشته‌اند و 25 درصد با مشکلاتی روبه‌رو شده‌اند. از میان افرادی که با مشکل مواجه بوده‌اند، 60 درصد با مسائلی همچون هزینه دارو، کمبود و تأمین آن و 47 درصد با مشکلاتی نظیر هزینه‌های مراجعه به پزشک و بیمارستان، نبود پزشک و دشواری در رفت‌وآمد در دوران جنگ مواجه بوده‌اند.» او در مورد تفاوت‌های جنسیتی در نتایج این پیمایش می‌گوید: «مردان افت شدیدتری در سلامت جسمی و کیفیت خواب، افزایش بیشتر اضطراب و مشکلات جدی‌تری در دسترسی به خدمات درمانی و رفت‌وآمد داشته‌اند. زنان نیز بیش از مردان در انجام امور روزمره زندگی با دشواری مواجه بوده‌اند.» او همچنین به تفاوت‌های جغرافیایی اشاره می‌کند: « در مراکز استان‌ها، کاهش شدیدتری در وضعیت سلامت جسمی و دسترسی به داروخانه‌ها مشاهده شده در حالی که در شهرستان‌ها افت شدیدتر وضعیت مالی و مواجهه بیشتر با کمبود دارو گزارش شده است.»
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور می‌گوید: «داده‌ها نشان می‌دهد سالمندان در دهک‌های پایین اقتصادی آسیب بسیار شدیدتری در حوزه سلامت جسمی و دسترسی به خدمات متحمل شده‌اند. همچنین سالمندان تنها با شیب بیشتری دچار افت سلامت جسمی و کاهش احساس امنیت شده‌اند.» او می‌گوید: «در این شرایط، احساس حمایت اجتماعی در میان سالمندان افزایش یافته و تقاضا برای دریافت خدمات پزشکی و درمانی به‌ شکل تلفنی نیز رشد قابل توجهی داشته است.»
به گفته فولادیان، بخش بزرگی از سالمندان کشور همچنان سلامت، امنیت و ارتباطات خانوادگی خود را حفظ کرده‌اند و آمادگی بالایی برای استفاده از خدمات نوین دارند.

اقدامات شورای ملی سالمندان 
در روزهای جنگ
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با بیان اینکه فعالیت در حوزه سالمندی چند بخشی است، در مورد اقدامات این دبیرخانه در روزهای جنگ رمضان می‌گوید: « دبیرخانه مسئولیت اجرایی ندارد و فعالیت در حوزه سالمندی بین دستگاه‌های مختلف مشترک است. در روزهای جنگ به همت وزارت بهداشت و شهرداری تهران و چند نهاد دیگری که پای کار بودند، سالمندان تنها را بر اساس گزارش‌هایی که می‌رسید مورد شناسایی قرار دادیم و سعی کردیم در آن دوران خدمات مورد نیاز این افراد را به آنها ارائه کنیم. همچنین گزارش‌هایی را تهیه کردیم و به مراکز بهزیستی و بقیه مراکز فرستاده‌ایم. اینکه در شرایط جنگی چه اقداماتی را به شکل تخصصی باید انجام دهند تا سالمندان کمتر دچار استرس، اضطراب و هیجانات جنگ شوند و چطور بتوانند با این موارد روبه‌رو شوند.»

دهکده‌هایی برای سالمندان
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با اشاره به دهکده‌های سالمندی در مورد آخرین وضعیت احداث این دهکده‌ها می‌گوید: « دهکده‌های سالمندی در کشور در حال شکل‌گیری است. تا قبل از جنگ تحمیلی سوم به دنبال گرفتن مجوزهای لازم برای این دهکده‌ها بودیم که به جنگ برخورد کردیم. حالا باید مشکلات را حل کنیم تا بتوانیم مجوزهای لازم را دریافت کنیم. این کارها در حال انجام است.»
به گفته فولادیان، امور بزرگترین دهکده‌های سالمندان در استان‌های اصفهان، مشهد و چند شهر شمالی کشور در حال پیشرفت است. او در مورد تفاوت این دهکده‌ها با شهرهای دوستدار سالمند می‌گوید: «امور اجرایی شهرهای دوستدار سالمند هم در حال انجام است و در صف پیوستن به شهرهای دوستدار سالمند هستیم. اقدامات لازم انجام شده است و در حال پیوستن به شهرهای جهانی هستیم.» به گفته فولادیان، دهکده‌های سالمندان فضاهایی هستند که همه ویژگی‌های لازم برای یک سالمند در این مراکز دیده شده است. سالمندان در این فضا جمع می‌شوند. الگوی دهکده‌ها این است که سالمندان از طیف خاصی باشند مثلاً سابقه تحصیلی یا اشتراکاتی با هم داشته باشند. در این تجمع‌ها سالمندان فضاهای مختلف فرهنگی و اجتماعی و حتی کار اشتراکی را در کنار هم تجربه می‌کنند. حتی بخش‌های مختلف سلامت سالمندان هم در این دهکده‌ها در نظر گرفته شده است. در حقیقت دهکده‌های سالمندی، مکانی است که هر چیز مورد نیاز زندگی سالمندان در آنها تعبیه شده است.