محمد جهانشاهی در گفت و گو با « ایران» حمایتها از صنعت گردشگری را تشریح کرد
اول ترمیم خسارات فیزیکی بعد جبران ضررهای اقتصادی
نادر نینوایی
گروه زیستبوم
نوروز ۱۴۰۵ برای گردشگری ایران نه فصل رونق که میدان آزمونی سخت بود؛ جایی که سایه جنگ سوم، جریان سفر را دگرگون کرد و بسیاری از مقاصد پررونق را به سکوت کشاند. در حالی که برخی استانها از تبعات مستقیم دور ماندند، مناطق جنوبی کشور با افت شدید سفر، توقف گردشگری خارجی و زیان گسترده فعالان این صنعت روبهرو شدند؛ شرایطی که چهرهای متفاوت از تابآوری و آسیبپذیری زیستبوم گردشگری ایران را آشکار کرد.
محمد جهانشاهی، ناظر معین ستاد هماهنگی خدمات سفر در ایام نوروز، در خصوص وضعیت صنعت و تأسیسات گردشگری استانهای کشور در جنگ اخیر به «ایران» گفت:«نوروز 1405 تحتتأثیر شرایط جنگی که بر کشور حاکم بود، شاهد نوروز متفاوتی نسبت به تمام سالیان گذشته بودیم. شاید شرایط نوروز امسال شباهتهایی با دوران کرونا داشت اما تفاوت مهم این دوره آن بود که در دوران کرونا همه فعالان صنعت گردشگری در سراسر کشور شرایط مشابهی داشتند اما میتوان گفت در این دوره، شرایط در همه جای کشور یکدست نبود. برخی مناطق نظیر استانها و سواحل جنوبی همچون استان هرمزگان که تحتتأثیر جنگ قرار داشتند، بیشتر آسیب دیدند اما برخی استانها در شمال و شرق کشور از این شرایط دور بوده و تجربه مشابهی نداشتند.»
وی افزود:«شرایط جنگی باعث شد جریان سفر در نوروز 1405 از بعد خارجی (گردشگری ورودی) متوقف شود و سفرهای داخلی نیز چیزی حدود 95 درصد آن شامل سفرهایی بود که برای تطبیق با شرایط جنگی انجام گرفتند. در واقع سفرهایی که در این ایام شکل گرفت با تمرکز بر حفظ امنیت و بقا بود و حالت گردشگری فراغتی و تفریحی نداشت.»
سیاستهای معاونت گردشگری
جهانشاهی با اشاره به سیاست در نظر گرفته شده در شرایط جنگی گفت:«در این وضعیت، سیاستی که در معاونت گردشگری وزارتخانه در نظر گرفته شد این بود که کشور به 9 منطقه و پهنه تقسیمبندی و قرار شد استانهایی که شرایط مساعدتری دارند به نحوی به استانهایی که التهابات بیشتری داشتند و تحتتأثیر جنگ قرار گرفته بودند، کمک کنند.»
وی افزود:«در همین چهارچوب استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان بهعنوان یکی از مناطق 9گانه در نظر گرفته و قرار شد استان کرمان بهعنوان استان معین نقش داشته باشد و از دو استان همجوار حمایت کند. دو استان همجوار خصوصاً هرمزگان کاملاً تحتتأثیر جنگ قرار داشت؛ همچنین مناطق جنوبی استان سیستان و بلوچستان و در مناطق چابهار و کنارک که از مناطق اصلی گردشگری جنوب کشور در نوروز حساب میشوند، تحتتأثیر جنگ قرار گرفتند. به این ترتیب قرار بر این شد استان کرمان که شرایط مناسبتری داشت، دو استان همجوار خود را تحت پوشش قرار دهد.»
او در تشریح ظرفیتهای بالای گردشگری سه استان جنوبی کشور گفت:«استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان بهعنوان پهناورترین استانهای کشور، وقتی در کنار استان هرمزگان قرار گیرند، چیزی حدود 30 درصد از مساحت کشور را دربر میگیرند که به لحاظ گردشگری نیز جزو استانهای مهم به شمار میروند و 13اثر ثبت جهانی یعنی 15 درصد کل آثار میراث جهانی کشور را در خود جای دادهاند. از سوی دیگر چیزی حدود 70 درصد نوار ساحلی جنوب کشور در استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان واقع شده است. 13 فرودگاه از جمله 2 فرودگاه بینالمللی کشور در این منطقه قرار دارد. همچنین دو منطقه آزاد کشور و مناطق مهمی نظیر کیش، قشم و چابهار در این پهنه واقع شده است. افزون بر این، چیزی حدود 60 هزار تخت اقامتی در این سه استان داریم که 15 درصد ظرفیت رسمی اقامتگاههای کشور را شامل میشود.» وی افزود:«چیزی حدود 500 واحد بومگردی هم در این سه استان داریم که 15 درصد اقامتگاههای بومگردی کل کشور را شامل میشود. بنابراین یکی از مهمترین مقاصد در نوروز، خط ساحلی جنوب خصوصاً استان هرمزگان است که سالانه چیزی حدود 5 میلیون گردشگر در این استان حضور مییابند و با گردشگرانی که در نوروز به مجموع سه استان مورد اشاره سفر میکنند، چیزی حدود 10 میلیون مسافر در شرایط عادی و در ایام نوروز به این مناطق سفر میکنند. امسال اما متأسفانه به دلیل شرایطی که پیش آمد، شاهد وضعیت متفاوت و تازهای در نوروز بودیم که خسارات سنگینی به صنعت گردشگری در این مناطق وارد آورد.»
زیان هنرمندان صنایع دستی جنوب
جهانشاهی با اشاره به وضعیت صنایع دستی گفت:«در جنوب، صنایع دستی تولیدی از سوی هنرمندان بومی جایگاه شاخص و مهمی دارد و این مناطق از تنوع فرهنگی قابلتوجهی برخوردار هستند و همین امر باعث شده در جنوب کشور شاهد منطقهای متفاوت به لحاظ صنایع دستی باشیم. جمعیتی نزدیک به 160 هزار هنرمند و صنعتگر صنایع دستی در این سه استان داریم که این ظرفیت به افزایش کیفیت سفرها در منطقه کمک میکند.»
وی افزود:«این 160 هزار هنرمند که تقریباً میتوانم بگویم حدود 30 درصد از کل فعالان صنایع دستی کشور را دربر میگیرند، چیزی حدود 80 درصد میزان فروش محصولاتشان وابسته به حضور گردشگران است. بنابراین امسال به سبب آنکه شاهد قطع شدن زنجیره سفر در منطقه بودیم، فعالان صنایع دستی ضرر و زیان بسیار زیادی دیدهاند. بهعنوان مثال در استان کرمان و در ایام نوروز سالهای قبل حدود 500 غرفه در بازارچه صنایع دستی نوروزی فعال بوده، اما امسال تعداد غرفهها به 50 مورد هم نرسیده و در واقع با کاهش 90 درصدی مواجه شده است؛ همچنین وضعیت فروش نیز چنین کاهشی را نسبت به سالهای قبل نشان میدهد. در استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان نیز فروش صنایع دستی در نوروز با کاهش حدوداً 90 تا 95 درصدی عرضه و تقاضا روبهرو شده است. در سالهای قبل در این سه استان، فروش حدود 50 میلیارد تومانی صنایع دستی را داشتهایم اما میتوانم بگویم امسال هیچ منابع مالیای از سمت گردشگری به سمت صنایع دستی تزریق نشده است و این وضعیت، شرایط سختی را برای تولیدکنندگانی که عمدتاً کسبوکارهای خانگی و خرد دارند و بیشتر آنها هم زنان هستند، به وجود آورده است.»
جهانشاهی در خصوص برآورد خسارات فیزیکی وارده به تأسیسات گردشگری گفت: «خوشبختانه خسارتهای فیزیکی را که ناشی از حملات موشکی و جنگ باشد، در تأسیسات گردشگری سه استان مورد اشاره نداشتیم؛ هرچند که مقاصد گردشگری آسیب دیدهاند. در برخی مناطق، خسارتهای به وجود آمده مقاصد گردشگری را تحتتأثیر قرار داده است و بهعنوان مثال در هرمزگان شاهد حملات پیدرپی به برخی اسکلهها و فرودگاهها بودیم. تعداد زیادی از فرودگاهها در این منطقه بویژه در سیستان و بلوچستان و کرمان مورد حمله قرار گرفتند اما خوشبختانه خسارات وارده به شکلی نیست که حتی در میانمدت وضعیت گردشگری را تحتتأثیر قرار دهد. خبرهایی نیز از سوی سازمان هواپیمایی و فرودگاههای کشور منتشر شده مبنی بر آنکه میتوانند بهزودی مجوزهای لازم را برای عملیاتی کردن پروازها در فرودگاههای این مناطق داشته باشند.»
وی در خصوص خسارات جانی وارد آمده به فعالان گردشگری نیز گفت:«خوشبختانه در این مناطق خسارات جانی زیادی نداشتهایم اما متأسفانه با آسیبهایی روبهرو بودهایم. مثلاً در قشم و کیش شاهد مجروح شدن تعدادی از فعالان صنعت گردشگری بودیم و حتی شهادت برخی گردشگران نیز در قشم گزارش شده است. همچنین در کیش آسیبهایی به تأسیسات گردشگری و یکی از کشتیهای تفریحی وارد آمده است. با این همه میتوانم بگویم خسارات فیزیکی در تأسیسات گردشگری به شکلی نبوده که چرخه فعالیت در این صنعت را از کار بیندازد.»
برآورد میزان خسارات به گردشگری
جهانشاهی در خصوص برآورد انجام شده در خصوص خسارات وارد آمده به گردشگری استانهای جنوبی گفت:«برای برآورد میزان خساراتی که گردشگری به لحاظ اقتصادی در این منطقه متحمل شده، منتظر ارائه جمعبندی هستیم که در دست بررسی است.بهزودی از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی میزان خسارات احصا خواهد شد. آنچه واضح است اینکه کشور در بخش اقامت یک بازار 500 هزار نفری را از دست داده و در واقع ظرفیت 600 هزار تخت اقامتی در منطقه برای 15 روز نوروز عمدتاً خالی مانده است.
وی در خصوص اقدامات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این وضعیت برای کنترل و بهبود شرایط نیز گفت:«وزارت گردشگری جلسات مختلفی را با فعالان گردشگری برگزار کرده و اقداماتی را که میتوان برای جبران خسارات انجام داد، مشخص کرده است. همچنین رئیسجمهوری نیز جلسهای در وزارتخانه داشتهاند و پیرامون مسائل مختلف رایزنی شده است. مسیری که دارد دنبال میشود این است که تسهیلات و منابع موجود در وزارتخانه در مرحله اول به جبران خسارات فیزیکی تأسیسات گردشگری اختصاص یابد و بعد در صورتی که شرایط فراهم آید، تلاش میشود بخشی از خساراتی را که به لحاظ اقتصادی به صنعت گردشگری کشور وارد شده، جبران کرد. به هر حال نگران هستیم آسیبهای اقتصادی به منابع انسانی نیز سرایت کند و تلاش داریم این وضعیت را کنترل کنیم.»
این مقام مسئول در پایان یادآور شد:«پیشنهاد ما این است که استانها با توجه به اختیاراتی که در برخی نهادها مثل شهرداریها دارند، مسیری را برای حفاظت از داشتههای صنعت گردشگری خود طراحی و اجرا کنند.»
