آرزو کیهان
گروه علم و فناروی

محققان معتقدند درمان برخی بیماری‌ها ازجمله سرطان، بیماری‌های خودایمنی و التهاب با کمک پروتئین‌های درمانی طراحی‌شده توسط بشر امکانپذیر خواهد بود. اما طراحی و مهندسی این پروتئین‌ها چندان ساده نیست و دانشمندان معتقدند تنها با ایجاد یک مدل زبانی خاص برای هوش مصنوعی امکانپذیر خواهد بود. به اعتقاد آنان، به این ترتیب می‌توان سریع‌تر به داروی مورد نیاز برای درمان بیماری دست یافت و حتی در مواردی، داروهای شخصی‌سازی شده را با کمک هوش مصنوعی تولید کرد.
این، موضوعی است که مورد توجه شرکت OpenProtein.AI قرار گرفته است. این شرکت، پلتفرمی با نام OpenProtein را ایجاد کرده که بدون نیاز به کدنویسی، پژوهشگران را به مجموعه‌ای از ابزارهای طراحی پروتئین، پیش‌بینی ساختار و عملکرد و حتی آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مجهز می‌کند. این پلتفرم، دارای یک رابط وب بصری برای زیست‌شناسان است تا داده‌ها را بارگذاری کرده و کار مهندسی پروتئین را با یادگیری ماشین انجام دهند. این پلتفرم شامل طیف وسیعی از مدل‌های منبع باز از جمله PoET است. این پلتفرم، کل فرآیند «مهندسی پروتئین با هوش مصنوعی» را بدون نیاز به دانش برنامه‌نویسی، در یک محیط ساده و قابل استفاده برای زیست‌شناسان اجرا می‌کند. مرکز اصلی این پلتفرم، مدل PoET (Protein Evolutionary Transformer) است که می‌تواند بر پایه داده‌ها مجموعه‌ای از پروتئین‌های مورد نیاز را تولید کند.
«تریستان بپلر»، بنیان‌گذار این شرکت، مزیت مهم PoET را این می‌داند که پژوهشگران می‌توانند پس از وارد کردن داده‌های خود در این محیط، از هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی توالی‌های پروتئین‌ها بهره بگیرند. به گفته او، پژوهشگران حالا می‌توانند در فضای دیجیتال، کتابخانه‌های بزرگی از توالی‌های پروتئینی بسازند و آنها را با مدل‌های پیش‌بینی هوش مصنوعی مورد بررسی قرار دهند. درنهایت هم فقط نمونه‌هایی از این توالی‌های پروتئینی را به آزمایشگاه ببرند که احتمال موفقیت بیشتری دارند.
 این پلتفرم هم برای کاربران ناآشنا با برنامه‌نویسی و هم برای پژوهشگران حرفه‌ای‌تر کارایی دارد و به آنها کمک می‌کند تا پروتئین‌ها را سریع‌تر طراحی کنند، سپس تصمیم بگیرند که کدام یک برای نتیجه دادن تست‌های آزمایشگاهی، امیدوارکننده‌تر هستند.
استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی برای طراحی پروتئین‌های مورد نیاز و درنهایت تولید دارو، مورد توجه برخی شرکت‌های داروسازی نیز قرار گرفته است. شرکت داروسازی Boehringer Ingelheim استفاده از این پلتفرم را آغاز کرده و اکنون همکاری میان دو شرکت توسعه‌یافته تا پروتئین‌های درمانی برای سرطان، بیماری‌های خودایمنی و التهاب ایجاد شوند.