روز زمین پاک؛ بازخوانی «بومکُشی» در جغرافیای مقاومت
دکتر نورالله مرادی
معاون سابق سازمان حفاظت محیطزیست
زمین، میراث مشترک بشریت
دوم اردیبهشت، روز زمین پاک، در سپهر اندیشه ایرانی-اسلامی ما، فراتر از یک تذکار محیطزیستی، بازخوانی نسبت میان «انسان» و «امانت الهی» است. زمین، ساحت مقدسی که حقتعالی آن را «مَهد» نامیده، امسال در جغرافیای ما با بغضی عمیق به استقبال بهار رفته است.
این مناسبت در سال جاری، فراتر از یک روز در تقویم محیطزیستی، ایستادن در آستانه نقطه عطفی تاریخی است. زمین، «میراث مشترک بشری»، در منطقه ما داغدار زخمهایی است که نه از سر اتفاق، بلکه با «طراحی مهندسی جنایت» بر پیکر آن نشانده شده است.
تروریسم محیطزیستی
آنچه در خلال «دفاع مقدس سوم» بر زیستبوم ایران گذشت، فراتر از یک تخریب نظامی ساده بود. ما شاهد یک «اکوساید» (Ecocide) یا محیطزیستکُشی سیستماتیک بودیم. ائتلاف عبری-آمریکایی-عربی با هدف قرار دادن شریانهای حیاتی و تلاش برای ایجاد آلودگیهای پایدار در آب، خاک و هوا، در عمل «حق حیات» در امپراطوری دیرسال ایران را هدف گرفتند. دود غلیظی که در روزهای سخت جنگ رمضان، خورشید را در شهرهای ما تیره کرد، تنها حاصل انفجار نبود؛ بلکه امضای سیاه محور شیطانی عبری -عربی-آمریکایی بر کارنامه دشمنی با «حیات» و نسل بشر در یکی از کهنترین تمدنهای انسانی-اخلاقی بود. آنها زمین را بهمثابه یک سلاح علیه ملت ایران به کار گرفتند تا با آلوده کردن اتمسفر و تخریب لایههای بارور خاک، هزینههای زیستی نسلهای آینده ما را افزایش دهند.
راهبرد «مقاومت سبز»
بزرگداشت زمین پاک، امسال باید از سطح شعار به سطح «اقتدار محیطزیستی» ارتقا یابد. برای جلب توجه افکار عمومی، چه در بعد جهانی و چه داخلی، سه گام راهبردی پیشنهاد میشود:
حقوقیسازی رنج (در سطح بینالملل)
مسئولان مربوطه باید از پیگیریهای معمولی عبور کرده و با جدیت و مبتنی بر دادههای ملموس، رنج جامعه متمدن ایران در عصر زورگویی بیخردان را مستندنگاری کنند و روایت ظلم بزرگی که به این سرزمین شده، برجسته کنند. «جنایت علیه محیطزیست» باید بهعنوان بخشی از پرونده جنایات جنگی آمریکا و صهیونیستها در دادگاههای بینالمللی ثبت شود. ما نیازمند «دیپلماسی سبز» مقتدرانهای هستیم که هزینه سیاسی «اکوساید» رخ داده در زادبوممان را برای متجاوزان بالا ببرد.
نهضت ترمیم و پایش (در سطح اجرایی)
دولت باید با استفاده از همه ظرفیتها و فناوریهای دانشبنیان، «نقشه دقیق آلودگیهای ناشی از جنگ» را ترسیم و ردیف بودجه اضطراری برای ترمیمها تعریف کند. قوانین محیطزیستی و خصوصاً قوانین هوای پاک و حفاظت خاک در این برهه، نه متونی اداری که «میثاقنامه امنیت ملی» هستند تا با بهرهگیری از همه وجوه آنها، نسبت به جلوگیری از تخریب بیشتر محیطزیست و ترمیم آنچه که آسیب دیده است، اقدام شود.
بیداری محیطزیستی (در سطح مردمیسازی)
باید به مردم اطلاعرسانی شود که حفاظت از زمین، یک «کنش سیاسی-حمایتی» در برابر دشمنی است که میخواهد ایران را به زمینی سوخته تبدیل کند. باید از«پارادایم سواد محیطزیستی» به «پارادایم سواد دفاعی-محیطزیستی» حرکت کنیم. در این بین نقش رسانهها، شبکههای اجتماعی، فعالان و دوستداران محیطزیست بیش از پیش پراهمیت و اثرگذار است.
تخریب عامدانه زیرساختها، انتشار آلایندههای پایدار و رهاسازی سموم ناشی از انفجارات گسترده، فراتر از یک اقدام نظامی، «تروریسم محیطزیستی» است. آنها که در میدان نبرد، مقاومت پولادین این ملت را تاب نیاوردند، با آلوده کردن اتمسفر و خاک، در پی آن بودند تا «حق نفس کشیدن» و «حق سلامت» را از نسلهای آینده ما بربایند. این غبار سیاهی که بر آسمانِ شهر نشست، نه یک پدیده جوی که اثر انگشت متجاوز بر گلوی طبیعت ایران بود.
سخن آخر آنکه، مناسبتهای تقویمی فرصتی ارزشمند برای محیطزیست است تا با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای به ارتقای سواد محیطزیستی کمک کند، اما روز زمین پاک سال ۱۴۰۵ را باید از جنس دیگری دانست؛ روزی برای فریاد از آنچه که آمریکا بر سر محیطزیست ما آورد. روز زمین پاک امسال، فراتر از یک یادبود، «منشور مقاومت پایدار» مردم ماست؛ پیامی صریح به جهان که ایران، اجازه نخواهد داد «تروریسم اقلیمی»، تابآوری این ملت را به فرسایش بکشاند.
روز زمین پاک، مجالی گرانبهاست تا با زبانی فاخر، قصه رنجی را که بر محیطزیستمان وارد آمده، برای همه جهانیان روایت کنیم.
