محدثه جعفری
 گروه اجتماعی

حدود 13 میلیون قوطی شیرخشک در ایام جنگ تحمیلی سوم تولید و با گسترش شبکه توزیع، برنامه‌ریزی ماهانه برای توزیع آنها انجام شد. شیرخشک از جمله کالاهای یارانه‌ای است که میزان سهمیه آن بر مبنای برآورد مشترک سازمان غذا و دارو و معاونت بهداشت وزارت بهداشت تعیین می‌شود. با این اوصاف وقتی دچار بحرانی مثل جنگ می‎شویم، ممکن است دسترسی به برخی کالاهای سلامت محور دچار چالش شود، اما با پایش‎ منظم مسئولان سازمان غذا و دارو از خطوط تولید در کارخانجات نقاط مختلف کشور، با وجود حملات ناجوانمردانه به انبار شیرخشک همدان، مردم هیچ مشکلی برای تهیه این محصول حیاتی نداشتند. در تمام ایام 40 روزجنگ، تولید شیرخشک‌های رگولار، متابولیک و رژیمی با ظرفیت مطلوب در جریان بود.
دکتر شهرام شعیبی، مدیرکل فرآورده‌های طبیعی، سنتی، مکمل و شیرخشک سازمان غذا و دارو با تشریح جزئیات تولید، توزیع و مدیریت بازار شیرخشک در ایام جنگ و پس از آن به« ایران »می‎گوید: «در پی حملات ناجوانمردانه به کشورمان و ایجاد شرایط ویژه، نگرانی‌هایی درباره تأثیر این رخدادها بر زنجیره تأمین اقلام سلامت‌محور از جمله دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک وجود داشت، موضوعی که می‌توانست روی اقلام سلامت محوری مثل شیر خشک اثرگذار باشد. اما خوشبختانه با حفظ روند تولید، هیچ مشکلی در توزیع شیرخشک نداشتیم. به طورکلی مصرف ماهانه شیرخشک در کشور حدود 6 میلیون و 500 هزار قوطی برآورد می‌شود و تاکنون در مجموع 86 میلیون و 500 هزار قوطی شیر خشک در برندهای مختلف تولید شده است. از طرفی درهمین بازه زمانی هم 83 میلیون و 800 هزار قوطی مصرف شده است که نشان می‎دهد، 2 میلیون و 700هزار قوطی شیرخشک در سطح کشور به شکل مازاد وجود دارد.»
او با اشاره به ظرفیت تولید داخلی برای تأمین نیاز نوزادان به شیرخشک توضیح می‎دهد: «خوشبختانه حدود 90 درصد از تولید شیرخشک کشور برعهده شرکت‌های داخلی است و این خودکفایی نسبی، پشتوانه محکمی برای مدیریت بازار در شرایط ویژه محسوب می‌شود. در شرایطی که با بحران‎هایی مثل جنگ روبه‌رو باشیم این ظرفیت داخلی است که موجب می‎شود کمبودی در کشور احساس نشود.»
مدیرکل فرآورده‌های طبیعی سازمان غذا و دارو با بیان اینکه در حال حاضر شش شرکت تولیدکننده فعال در این حوزه تحت پایش مستمر سازمان غذا و دارو قرار دارند، می‎گوید: «برای نظم در تولید و جلوگیری از ایجاد کمبود در سطح جامعه جلسات منظم حضوری و وبیناری برای رصد وضعیت عرضه و تقاضا با تولیدکنندگان برگزار می‎کنیم تا مدیریت بهتری در شرایط بحران داشته باشیم. »
او با اشاره به اقدامات مدیریتی انجام‌شده، توضیح می‎دهد: «با گسترش شبکه توزیع و برنامه‌ریزی ماهانه برای توزیع هدفمند، شرکت‌های پخش در حالت آماده‌باش قرار گرفتند و متعهد شدند در صورت بروز هرگونه کمبود، حداکثر طی ۲۴ ساعت نسبت به ارسال شیرخشک به مراکز مورد نظر اقدام کنند. در استان‌هایی که با افزایش تقاضا بویژه به دلیل سفرهای داخلی مواجه بودیم، مانند استان‌های شمالی و خراسان، با اشباع داروخانه‌ها و تأمین به‌موقع نیاز بازار، از ایجاد هرگونه نارضایتی جلوگیری شد.»

فروش دو قوطی شیرخشک
برای مدیریت مصرف
مدیرکل فرآورده‌های طبیعی سازمان غذا و دارو درباره محدودیت فروش دو قوطی شیرخشک برای مدیریت مصرف در ایام جنگ می‎گوید: «شیر خشک تنها غذای نوزادان زیر 6 ماهه است به همین دلیل با وجود بحرانی مثل جنگ دور از ذهن نبود که خانواده‎ها به شکل هیجانی نسبت به خرید این محصول سلامت محور اقدام کنند تا نوزادشان بدون غذا نماند. با توجه به پشت سرگذاشتن تجربه جنگ 12 روزه سازمان غذا و دارو برای چنین شرایطی آمادگی کامل داشت و تدبیری برای جلوگیری از کمبود کاذب این محصول اتخاذ کردیم. به همین منظور بخشنامه فروش حداکثر دو قوطی شیرخشک به هر متقاضی در هر نوبت را به داروخانه‌ها ارسال کردیم تا افراد براساس نیاز خرید کنند. این تصمیم با هدف جلوگیری از ایجاد کمبود کاذب و اطمینان از دسترسی عادلانه تمامی خانواده‌ها اتخاذ شد و تجربه نشان داد این تمهید نه‌تنها هیجان خرید را افزایش نداد، بلکه با مدیریت روانی بازار، ازاحتکار و خریدهای هیجانی جلوگیری کرد.»

ذخیره 4 ماهه
شیرخشک‌های رژیمی و تخصصی
شعیبی با اشاره به تعیین داروخانه‌های منتخب برای توزیع شیرخشک هم می‎گوید: «این سازوکار باعث شد دسترسی مردم به محصول مورد نیاز به‌صورت کامل فراهم شود تا بازار دچار نوسانات غیرمنطقی نشود. در حال حاضر وضعیت بازار از نظر تأمین و توزیع مناسب ارزیابی می‌شود و با پایداری زیرساخت‌ها و رفع اختلالات سامانه‌ای، فرآیند فروش و توزیع به روال عادی بازگشته است.»
مدیرکل فرآورده‌های طبیعی سازمان غذا و دارو با تأکید بر تداوم رصد بازار تولید و مصرف شیرخشک کشور می‎گوید: «مواد اولیه مورد نیاز خطوط تولید داخلی فعلاً تأمین شده و ذخیره 4 ماهه از شیرخشک‌های رژیمی و تخصصی نیز در گمرکات موجود است، بنابراین از نظر تأمین مواد اولیه و محصول نهایی، نگرانی وجود ندارد. براساس مستندات علمی، فرمولاسیون بیش از 95 درصد از شیرخشک‌های رگولار موجود در بازار تقریباً یکسان است و اصرار بر خرید برندهای خاص توجیه منطقی ندارد؛ در غیاب یک برند خاص، محصولات هم‌رده توانایی پاسخگویی کامل به نیاز نوزادان را دارند و اولویت تأمین سازمان غذا و دارو، نوزادان زیر 6 ماه است چون بعد از این زمان نوزادان می‎توانند از غذای سفره هم تغذیه کنند.»