زیست بوم- بیش از ۲۴۰ استاد و پژوهشگر بین‌المللی با انتشار بیانیه‌ای، حملات اخیر به زیرساخت‌های فرهنگی ایران را محکوم کرده و هشدار داده‌اند که هدف این حملات فراتر از خسارت‌های جانبی، «زدودن رد پای گذشته» و نابودی حافظه مشترک بشری در خاورمیانه است.
این بیانیه که ابتدا با امضای ۱۱ تن از پژوهشگران دانشگاه‌های فرانسه آغاز شد، اکنون به امضای بیش از ۲۴۰ باستان‌شناس، مورخ، استاد دانشگاه و دانشجوی دکتری از مؤسسات علمی معتبر جهان از جمله سوربن، پاریس، لیون، مارسی، استراسبورگ، موزه لوور، مؤسسه ملی تاریخ هنر فرانسه، دانشگاه ژنو، دانشگاه فرانکفورت، دانشگاه میشیگان، دانشگاه ییل، دانشگاه توکیو، دانشگاه استانبول، دانشگاه‌های ایران و دایرةالمعارف ایرانیکا رسیده است.
 
حملاتی که به انسان‌زدایی از جوامع خاورمیانه دامن می‌زند
از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ارتش آمریکا و اسرائیل کارزار گسترده بمباران خاک ایران را آغاز کرده‌اند. با وجود آتش‌بس شکننده‌ای که در ۷ آوریل اعلام شد، این حملات پیش از آن خسارت‌های سنگینی به بار آورده بود.
امضاکنندگان این بیانیه، تأکید کرده‌اند که این جنگ‌ها افزون بر تلفات انسانی، حافظه مشترک بشری را هدف قرار داده‌اند. به گفته آنان، نابودی تاریخ طولانی و پیوسته این سرزمین‌ها، به مفهومی به نام «برخورد تمدن‌ها» دامن می‌زند که در ذات خود مخرب و آسیب‌زاست.
این پژوهشگران، همبستگی خود را با مردم ایران اعلام کرده‌اند؛ مردمی که به گفته آنان، بار اصلی پیامدهای این جنگ را بر دوش داشته‌ و همچنان خواهند داشت.
 
بیش از 140 سایت تاریخی آسیب دیده است
بر اساس گزارش‌های مقامات میراث فرهنگی ایران و رسانه‌ها، تاکنون بیش از 140 سایت تاریخی تحت‌تأثیر این حملات قرار گرفته‌اند. فراتر از موارد نمادینی مانند کاخ گلستان در تهران، کاخ چهل‌ستون و میدان نقش جهان در اصفهان (که همگی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند)، روزانه گزارش‌های متعددی از تخریب‌های جبران‌ناپذیر منتشر می‌شود.
امضاکنندگان این بیانیه هشدار داده‌اند که برخی از این آسیب‌ها ناشی از حملات عمدی است؛ حملاتی که برای محو آثار گذشته و نابودی نهادهای متولی حفظ میراث و آموزش نسل‌های آینده طراحی شده‌اند. آنان به حملات به دانشگاه‌های تهران و اصفهان به‌عنوان نمونه‌ای از این هدفگذاری عمدی اشاره کرده‌اند.
 
نگرانی از سرنوشت آرشیوها
پژوهشگران به‌طور خاص به حملات ۸ مارس اشاره کرده‌اند که دفاتر سازمان میراث فرهنگی در خرم‌آباد (استان لرستان) را ویران کرد؛ در حالی که دره اطراف آن جزو میراث جهانی یونسکو است.
در این حملات، چندین عضو سازمان میراث فرهنگی مجروح شدند، سرنوشت آرشیوهای باستان‌شناسی و اسناد علمی نامشخص و به قلعه باستانی فلک‌الافلاک و موزه مجاور آن نیز آسیب وارد شده است.
این در حالی است که مختصات این بناها پیش از این توسط یونسکو به طرفین درگیر ابلاغ شده بود تا از بمباران آنها جلوگیری شود.
امضاکنندگان این بیانیه بر غنای استثنایی میراث ایران تأکید کرده‌اند. کشورمان علاوه بر ۲۹ اثر ثبت‌ شده در فهرست یونسکو، حدود ۴۰ هزار اثر را از سال ۱۹۳۰ در فهرست میراث ملی خود به ثبت رسانده است.
تاریخ این سرزمین به دوران پارینه‌سنگی (بیش از ۳۰۰ هزار سال پیش) بازمی‌گردد. ایران شاهد ظهور کشاورزی در دوران نوسنگی بوده، یکی از قدیمی‌ترین سیستم‌های نگارش جهان (ایلامی مقدم) را در خود جای داده، شهرهای عصر مفرغ مانند شوش، شهر سوخته و کنارصندل را داشته، میزبان بناهای باشکوه هخامنشی، اشکانی و ساسانی (پاسارگاد، تخت‌جمشید، فیروزآباد و تخت سلیمان) است و معماری دوران اسلامی را در شهرهایی چون یزد، اصفهان، کاشان و شیراز حفظ کرده است.
پژوهشگران تأکید کرده‌اند این سایت‌ها، مجموعه‌ها و آرشیوها، «شاهدان بی‌بدیل گذشته ایران برای نسل‌های حال و آینده» هستند.
 
ایران؛ آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعه تغییرات اقلیمی
یکی از نکات برجسته این بیانیه، اشاره به تنوع جغرافیایی ایران است؛ کشوری که سه برابر فرانسه وسعت دارد، به مکانی منحصربه‌فرد برای مطالعه سازگاری جوامع باستانی با تغییرات اقلیمی تبدیل شده؛ موضوعی که امروزه بسیار حیاتی است.
پژوهشگران هشدار داده‌اند، جنگ جاری پیامدهای زیست‌محیطی جدی برای این محیط‌های اغلب شکننده و ساکنان آنها خواهد داشت. 

خواسته‌های پژوهشگران
امضاکنندگان این بیانیه، از نهادهای بین‌المللی خواسته‌اند حمایت از میراث ایران و پتانسیل علمی آن را در اولویت قرار دهند. آنان به نقش ویژه فرانسه اشاره کرده‌اند که با بیش از ۱۵۰ سال سابقه همکاری علمی با ایران، می‌تواند نقشی حیاتی در این میان ایفا کند.
آنان در این بیانیه، خواستار تخصیص بودجه‌های اضطراری برای پژوهش و دیجیتالی کردن آرشیوها، گسترش برنامه‌های جابه‌جایی بین‌المللی و ویزای نخبگان برای محققان ایرانی و تداوم آموزش متخصصان جوان از طریق بورسیه‌های دکتری و پسادکتری شدند.
 
نگرانی از «محو شدن تاریخ خاورمیانه»
پژوهشگران در پایان بیانیه خود هشدار داده‌اند که تخریب‌های اخیر نشان می‌دهد این جنگ‌ها فراتر از تلفات انسانی، به دنبال انسان‌زدایی از جوامع خاورمیانه است تا منافع کوتاه‌مدت ژئوپلتیک و اقتصادی را جایگزین تاریخ غنی و پیوسته این منطقه کند.
در میان امضاکنندگان این بیانیه، نام سباستین گوندت (محقق CNRS، باستان‌شناس و از تهیه‌کنندگان اصلی بیانیه)، دنیس هرمان (مورخ فرانسوی)، بنجامین موتین (استاد دانشگاه سوربن فرانسه)، مرجان مشکور (مدیر تحقیقات CNRS، زیست‌باستان‌شناس)، عباس امانت (خاورشناس و استاد تاریخ و مطالعات بین‌المللی در دانشگاه ییل)، زهرا هاشمی (دپارتمان آثار باستانی خاور نزدیک، موزه لوور)، سیپانا چاکریان (هماهنگ‌کننده علمی در تحقیقات و میراث در مناطق بحرانی در مؤسسه ملی تاریخ هنر فرانسه)، لوران گلاتلی (مسئول تحقیق و ویرایش برنامه SEFIR - پشتیبانی از مطالعات فرانسوی در مورد جهان ایرانی) به چشم می‌خورد.
این بیانیه که ابتدا با ۱۱ امضا از اساتید و پژوهشگران دانشگاه‌های فرانسه منتشر شد، تاکنون به بیش از ۲۴۰ امضا رسیده و تعداد امضاها همچنان در حال افزایش است.

برش

تهران و مسکو خواستار اقدام یونسکو برای حفاظت از میراث فرهنگی شدند

 سفرای ایران و روسیه در یونسکو با ارسال نامه‌ای مشترک و فوری به مدیرکل این سازمان، نسبت به آسیب وارد شده به میراث فرهنگی و زیرساخت‌های غیرنظامی تهران در پی حملات موشکی اعتراض کردند.
در متنی که دفتر نمایندگی دائم ایران در یونسکو منتشر کرده، آمده است صبح اول آوریل ۲۰۲۶ (۱۲ فروردین ۱۴۰۵) منطقه‌ای در نزدیکی «کلیسای جامع ارتدوکس سنت نیکلاس» در تهران هدف حمله قرار گرفته است. این بنای تاریخی که طراحی آن را معمار نامدار روس «نیکولای مارکوف» بر عهده داشته و در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده، در اثر انفجارها دچار خسارت‌های جدی سازه‌ای شده است. بر اساس این گزارش، این رویداد در دوره مذهبی «روزه بزرگ» و در آستانه عید پاک رخ داده؛ زمانی که اهمیت این مکان برای پیروان مسیحیت بیش از پیش است. شدت انفجارها باعث شکستن گسترده شیشه‌ها و آسیب دیدن درهای کلیسا شده و ساختمان مجاور آن که به‌عنوان «خانه سالمندان روسیه» فعالیت می‌کند نیز خسارت قابل‌توجهی دیده، به‌گونه‌ای که بخشی از سقف آن فرو ریخته است.
«احمد پاکتچی» و «رینات علاءالدینوف» نمایندگان دائم ایران و روسیه در یونسکو، در این نامه تأکید کرده‌اند حمله به مناطق پیرامون اماکن فرهنگی و تأسیسات بشردوستانه غیرنظامی، نقض آشکار حقوق بین‌الملل بشردوستانه، بویژه مفاد «کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه» درباره حفاظت از اموال فرهنگی در زمان جنگ به شمار می‌رود.
دو سفیر همچنین با محکوم کردن اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هشدار داده‌اند که چنین حملاتی می‌تواند به هویت فرهنگی منطقه آسیب زده و روند دستیابی به صلح پایدار را تهدید کند.
در پایان این نامه، از مدیرکل یونسکو خواسته شده است با محکوم کردن این اقدامات، از تلاش‌های بین‌المللی برای جلوگیری از آسیب بیشتر به میراث فرهنگی حمایت کند و مانع تخریب و زوال آثار تاریخی و مذهبی منطقه شود.