یاسمن صادق‌شیرازی
گروه خودرو

با گذشت بیش از یک ماه از آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران شرایط تازه بار دیگر پرسش‌های مهمی را پیش‌روی این صنعت قرار داده است؛ از جمله اینکه در وضعیت فعلی چگونه می‌توان پاسخگوی تقاضای بالای بازار بود و چه مسیری برای عبور از این مرحله مناسب‌تر است؟

عبور از شرایط موجود نقشه راه می‌خواهد
در حال حاضر مجموعه‌ای از راهکارها برای مدیریت شرایط موجود مطرح شده است؛ از تدوین بسته‌های حمایتی برای خودروسازان و قطعه‌سازان گرفته تا تسهیل واردات خودرو و تسریع در ترخیص مواد اولیه و کالاها از گمرک. حتی در سناریویی که احتمال ایجاد محدودیت در بنادر جنوبی کشور مطرح شود، استفاده از مسیرهای جایگزین از جمله بنادر شمالی برای ترخیص خودرو و قطعات نیز به عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی مطرح شده است. در چنین فضایی، موضوع واردات خودروهای کامل نیز بار دیگر به عنوان یکی از ابزارهای کوتاه‌مدت برای کنترل بازار مورد توجه قرار گرفته است. با این حال کارشناسان معتقدند آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تدوین یک نقشه راه روشن برای عبور از شرایط فعلی است و نه صرفاً تمرکز بر تسهیل واردات. ایمان زنگنه، کارشناس اقتصادی، در این باره به «ایران» می‌گوید: «برخی اختلال‌ها طبیعی‌ترین پیامد این دوره است؛ اما صنعت خودرو ظرفیت آن را دارد که با چند اقدام حساب‌شده فشارها را مدیریت کند.»

تسهیل واردات؛ مسکن کوتاه‌مدت یا راه‌حل؟
به گفته او، یکی از پیشنهادهای مطرح شده برای عبور از شرایط فعلی تسهیل واردات خودروهای کامل برای کاهش فشار عرضه در کوتاه‌مدت است، اما مسأله اصلی فراتر از این موضوع است. زنگنه در این باره توضیح می‌دهد: «یکی از راه‌هایی که مطرح شده تسهیل واردات خودروهای کامل است تا بخشی از فشار عرضه در کوتاه‌مدت کاهش یابد، اما بخش مهمی از ماجرا امروز به پایداری صنعت خودرو بازمی‌گردد. پیش از جنگ بارها گفته می‌شد حمایت‌های حداکثری از این صنعت به کیفیت و رقابت‌پذیری آسیب زده است، اما شرایط امروز متفاوت است. اگر در این مقطع سیاست‌گذار از صنعت خودروسازی حمایت نکند، اولین ضربه به نیروی کار و قطعه‌سازان وارد می‌شود. مطالبات قطعه‌سازانی که همین حالا هم از خودروسازان طلبکارند، در صورت توقف تولید بزرگ‌تر و غیرقابل پرداخت خواهد شد.»
اهمیت صنعت خودرو زمانی روشن‌تر می‌شود که به گستره اشتغال آن توجه شود. دو خودروساز بزرگ کشور، ایران‌خودرو و سایپا، به تنهایی بیش از یک‌صد هزار نیروی مستقیم در اختیار دارند و در مجموع بیش از دو میلیون نفر به صورت غیرمستقیم در زنجیره صنعت خودرو فعالیت می‌کنند. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال جدی در تولید می‌تواند آثار گسترده‌ای بر اشتغال و اقتصاد داشته باشد. البته وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در حال پیگیری برنامه‌هایی برای حمایت از صنایع مختلف از جمله خودروسازی در دوره پساجنگ است و در گفت‌و‌گوی «ایران» با عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صمت در شماره روز گذشته برنامه‌های حمایتی در این زمینه به طور کامل تشریح شد.

ضرورت تأمین سرمایه در گردش
به اعتقاد زنگنه، مهم‌ترین اقدام فوری در شرایط کنونی تأمین سرمایه در گردش برای خودروسازان است. موضوعی که به گفته او نقش نظام بانکی و بانک مرکزی را پررنگ می‌کند. او می‌گوید: «تداوم تولید، علاوه بر حفظ اشتغال، یک اثر جانبی مهم هم دارد. خودروسازان بنگاه‌های بورسی هستند و توقف تولید مستقیماً بازار سرمایه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر سیاست حمایتی به‌درستی اعمال شود و شرکت‌ها درباره موجودی انبار، مواد اولیه و برنامه تولید خود گزارش‌های شفاف ارائه دهند، بازار بورس نیز هنگام بازگشایی نمادها با ریزش شدید مواجه نخواهد شد.»

تقویت مسیرهای جایگزین واردات
مواد اولیه 
زنگنه بر لزوم تقویت مسیرهای جایگزین برای تأمین مواد اولیه تأکید می‌کند. مسیرهایی که می‌تواند از طریق روسیه و دریای خزر دنبال شود. او می‌گوید: «باید این مسیرها را تقویت کنیم تا اگر در بنادر جنوبی محدودیتی ایجاد شد، تولید متوقف نشود. این اقدام هم از بیکار شدن میلیون‌ها نفر در زنجیره صنعت جلوگیری می‌کند و هم به ثبات صنعت و بازار خودرو کمک خواهد کرد.» عبور از شرایط فعلی نیازمند مجموعه‌ای از تصمیمات هماهنگ است و صرفاً با تسهیل واردات خودرو حل نمی‌شود. زنگنه با تأکید بر این موضوع می‌گوید: «ما باید تصمیمات چندجانبه برای حمایت از صنایع مهم کشور از جمله خودروسازی بگیریم؛ یعنی تأمین مواد اولیه خودروسازان، تأمین سرمایه در گردش برای حمایت از قطعه‌سازان و در کنار آن تسهیل واردات خودروهای کامل و قطعات. تنها با چنین رویکردی می‌توان از این دوره عبور کرد و تولید را تداوم بخشید.»

بــــرش

 لزوم تسریع در ترخیص خودروهای وارداتی

در همین حال، سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی نیز پیش‌تر بر ضرورت تسهیل شرایط برای ترخیص مواد اولیه، قطعات و خودروهای وارداتی از گمرکات کشور تأکید کرده بود. محمد رستمی در گفت‌وگو با خبرخودرو اعلام کرده بود، «دولت باید با سرعت‌بخشی به روند ترخیص کالاهای وارداتی از گمرک به تداوم تولید در کشور کمک کند. هرچند گمرکات در ماه‌های اخیر نسبت به گذشته همکاری بیشتری با تولیدکنندگان در زمینه ترخیص قطعات وارداتی داشته‌اند و تداوم این روند می‌تواند به استمرار تولید در شرایط پساجنگ کمک کند.» رستمی همچنین درباره احتمال تصویب قوانین جدید برای ثبت سفارش بدون تخصیص ارز در شرایط فعلی گفته است: «در حال حاضر ثبت سفارش کالاهای وارداتی طبق روال گذشته انجام می‌شود، اما دولت بنا به صلاحدید خود می‌تواند بدون نیاز به وضع قوانین جدید، فرآیند واردات کالا به کشور را تسهیل کند.»