میانجی در تهران
هیأت بلندپایه پاکستانی به ریاست «عاصم منیر» فرمانده کل ارتش این کشور با سید عباس عراقچی ، وزیر امور خارجه دیدار کرد
سفر روز گذشته «عاصم منیر»، فرمانده کل ارتش پاکستان به تهران در حالی در صدر تحولات دیپلماتیک منطقه قرار گرفته است که این حضور بخشی از یک روند پیچیده میانجیگری تلقی میشود.
همزمان با دیدار فرمانده کل ارتش پاکستان با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان ، شهباز شریف رئیسجمهور پاکستان در سفری منطقهای به عربستان رفت.
طی روزهای اخیر، پاکستان در موقعیتی کم سابقه بهعنوان بازیگری مورد اعتماد برای هر دو سوی منازعه، یعنی ایران و ایالات متحده، قرار گرفته است؛ جایگاهی که به واسطه ارتباطات همزمان امنیتی، سیاسی و میدانی اسلامآباد با طرفین شکل گرفته و اکنون در قالب رفت وآمدهای فشرده دیپلماتیک، خود را بیش از پیش نمایان میسازد.
در همین چهارچوب، همزمان با ورود فرمانده ارتش پاکستان به تهران، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری هفتگی خود با اشاره به تداوم تبادل پیامها میان تهران و واشنگتن از طریق هیأت پاکستانی تصریح کرد که این کشور طی روزهای گذشته گفتوگوهایی با طرف آمریکایی انجام داده و قرار است در جریان سفر اخیر، مواضع و دیدگاهها به صورت مفصل مورد بحث و بررسی قرار گیرد؛ اظهاراتی که نشان میدهد نقش پاکستان به یک کانال ارتباطی فعال و مستمر تبدیل شده است.در همین راستابه گزارش تسنیم یک منبع آگاه گفته است که «بعد از دیدار هیأت پاکستانی به ریاست عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان با مقامات ایرانی، تیم ایرانی بررسیهای لازم را انجام میدهد و سپس درباره دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا تصمیمگیری خواهد شد.»
این تحرکات در حالی دنبال میشود که به موازات سفر «عاصم منیر» به تهران، «شهباز شریف»، نخستوزیر پاکستان نیز راهی عربستان سعودی، قطر و ترکیه شده تا با جلب حمایت بازیگران منطقهای، پشتوانهای سیاسی برای تداوم این روند فراهم آورد؛ تلاشی که در کنار میزبانی احتمالی دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد بیانگر آن است که پاکستان در حال تثبیت نقش خود بهعنوان یک میانجی چندوجهی با ظرفیتهای دیپلماتیک، امنیتی و منطقهای است. در این میان، گزارشها حاکی از آن است که این کشور در حال آمادهسازی مقدمات دور دوم مذاکرات میان تهران و واشنگتن است؛ مذاکراتی که دور اول آن پس از اوجگیری تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا و تفاهم بر سر یک آتشبس موقت دو هفتهای در ابتدای هفته جاری انجام شد.
زمینه تشدید نقش میانجی گرانه پاکستان را باید در تحولات پرتنش روزهای پیش از آن جستوجو کرد؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا با طرح تهدیدی واهی مبنی بر توانایی نابودی یک تمدن کامل در یک شب، فضای جنگ را بهشدت ملتهب ساخت و همین امر موجب شد تا مقامهای پاکستانی با احساس فوریت، تلاشهای خود برای انتقال پیامها میان دو طرف را به طور چشمگیری افزایش دهند.
در ادامه این روند، پس از آغاز آتشبس و پایان اولین دور مذاکرات که بامداد ۲۳ فروردین به پایان رسید، محمدباقر قالیباف، رئیس هیأت ایرانی با تأکید بر اینکه طرف آمریکایی منطق و اصول ایران را بهخوبی درک کرده، دلیل اصلی عدم دستیابی به توافق را ناتوانی واشنگتن در جلب اعتماد تهران دانست و تصریح کرد که اکنون این ایالات متحده است که باید اراده واقعی خود را برای بازسازی این اعتماد نشان دهد؛ موضعی که در نقطه مقابل، با اظهارات «جیدی ونس»، معاون ترامپ و رئیس هیأت آمریکایی مواجه شد که مدعی ارائه بهترین و آخرین پیشنهاد به ایران شده و تصمیمگیری نهایی را به تهران واگذار کرده است.
در چنین فضایی، تداوم تلاشهای پاکستان برای حفظ کانالهای ارتباطی و انتقال پیامها میان دو طرف، اهمیت ویژهای یافته و سفر اخیر «عاصم منیر» که از چهرههای نزدیک و مورد علاقه رئیسجمهوری آمریکا نیز بهشمار میآید، به تهران نیز در همین چهارچوب قابل ارزیابی است که در امتداد یک دیپلماسی فعال میکوشد از فروپاشی کامل مسیر گفتوگو جلوگیری کرده و زمینه را برای دور جدیدی از مذاکرات، اینبار با پشتوانهای گستردهتر و هماهنگیهای منطقهای فراهم سازد.
پرهیز اروپاییها از تله ترامپ
در ادامه همین مسیر و همزمان با تداوم تبادل پیامها میان ایران و آمریکا از کانال پاکستان، تنگه هرمز همچنان بهعنوان کانون اصلی تنشها باقی مانده است؛ جایی که پس از ادعای ایالات متحده درباره تلاش برای محاصره دریایی ایران و درخواست از کشورهای مختلف برای پیوستن به این طرح، بسیاری از بازیگران بینالمللی از همراهی با این ابتکار خودداری کردهاند که نشاندهنده تردیدهای گسترده نسبت به پیامدهای چنین اقدامی در شرایط شکننده کنونی است.
در همین چهارچوب، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با هشدار نسبت به تبعات این رویکرد تصریح کرده که اقدام احتمالی آمریکا میتواند بهعنوان مقدمهای برای نقض آتشبس تلقی شود؛ موضعی که در امتداد آن، وی درباره طرح برخی کشورهای اروپایی برای تشکیل ائتلافی در موضوع امنیت تنگه هرمز در زمان صلح نیز تأکید کرده است که این آبراه راهبردی طی دهههای گذشته توسط ایران تأمین امنیت شده و هرگونه اختلال اخیر نتیجه مستقیم تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی بوده است. این موضعگیری در حالی بیان میشود که تهران بر این باور است هرگونه مداخله جدید در ترتیبات امنیتی منطقه به پیچیدهتر شدن وضعیت خواهد انجامید. با این حال سخنگوی وزارت امور خارجه از آنچه «هوشمندی برخی کشورهای اروپایی» در پرهیز از ورود به این مسیر توصیف میشود، استقبال کرده و بر این نکته تأکید دارد که امنیت تنگه هرمز با اتکا به همکاری کشورهای منطقه و در صورت پایان یافتن جنگ تحمیلی آمریکا قابل تأمین خواهد بود. در همین فضای پرتنش اما در حال مدیریت، «گوئو جیاکون»، سخنگوی وزارت امور خارجه چین با حمایت از روندهای دیپلماتیک شکل گرفته برای پایان دادن به درگیریها بر ضرورت جلوگیری از ازسرگیری جنگ، حفظ آتشبس و همچنین بازگشایی تنگه هرمز تأکید کرده است؛ موضعی که در کنار تلاشهای میانجیگرانه پاکستان نشان میدهد مسیر دیپلماسی همچنان هرچند شکننده، بهعنوان تنها گزینه پیش روی بازیگران برای مهار بحران باقی مانده است.
مدیریت تنش با تقویت رایزنی ها
در ادامه رایزنیهای فشرده دیپلماتیک ایران با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای که با هدف مدیریت تنشها و تقویت مسیر گفتوگوها دنبال میشود، مجموعهای از تماسها و دیدارهای سطح بالا طی روزهای اخیر شکل گرفته که همگی در امتداد تلاش برای هم افزایی مواضع و جلوگیری از تشدید بحران قابل ارزیابی هستند.
در همین چهارچوب، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در گفتوگویی تلفنی با «توشیمیتسو موتگی»، وزیر امور خارجه ژاپن با بررسی آخرین وضعیت روابط دوجانبه به تبادل نظر درباره تحولات منطقهای و همچنین روند مذاکرات ایران و ایالات متحده در اسلامآباد پرداخت؛ گفتوگویی که در آن تلاش شد تا با بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک توکیو درک دقیقتری از شرایط موجود و مسیرهای پیشرو حاصل شود. عراقچی در تماس جداگانهای با «وانگ یی»، وزیر امور خارجه چین نیز به بررسی تحولات منطقهای و بینالمللی و همچنین روند گفتوگوهای تهران و واشنگتن پرداخت. همزمان، در سطحی دیگر از تعاملات منطقهای، گفتوگویی میان «منصور بن زاید آل نهیان»، معاون رئیس امارات و «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران انجام شد که طی آن طرفین با تمرکز بر تحولات منطقهای، راههای کاهش تنش و جلوگیری از گسترش بحران را مورد بحث قرار دادند.
در همین حال، «آنتونیو کاستا»، رئیس شورای اروپا که در جریان سفر خود به عربستان سعودی با «محمد بن سلمان»، ولیعهد این کشور دیدار کرده است با اشاره به اهمیت شرایط فعلی، از ایران و آمریکا خواسته است تا با حسن نیت برای دستیابی به توافقی پایدار و جامع تلاش کنند. این موضع در امتداد مجموعه تحرکات دیپلماتیک اخیر بر ضرورت حفظ مسیر گفتوگو به عنوان تنها گزینه ممکن برای عبور از بحران تأکید دارد.

