آموزش و پرورش از مداخلات روان درمانی برای بازماندگان حادثه میناب خبر می دهد
۴۳۳ جلسه روان درمانی برای ۲۴۱ دانشآموز مینابی
غزل رضایی ثانی
گروه اجتماعی
«گروه درمانی بحران» برای کودکان و خانوادههای آسیبدیده از جنگ، طرحی از سوی معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش است که بیشتر نقش یک پناهگاه روانی موقت را ایفا میکند تا افراد بتوانند احساسات خود را بهتر درک کنند، آرامش بیشتری بیابند و دوباره تا حدی احساس کنترل بر شرایط داشته باشند. به گفته مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش، این شیوهها میتواند اولین گام در حمایت روانی، اجتماعی از خانوادههای بحراندیده باشد.
سمیهسادات ابراهیمی درباره «گروه درمانی بحران» به «ایران» میگوید: «این گروه درمانی، یک مداخله روانشناختی کوتاهمدت و هدفمند برای کمک به افراد در شرایط بسیار سخت و ناگهانی مانند جنگ، آوارگی، بمباران، فقدان، ترس شدید یا تجربههای آسیبزاست.» ابراهیمی درباره ارائه خدمات روان درمانی به بازماندگان حادثه میناب میگوید: «بعد از حمله وحشیانه و تروریستی به مدرسه میناب تصمیم گرفتیم این خدمت و مداخلات روان درمانی را به بازماندگان شهدای دانشآموز و خانوادههایشان ارائه بدهیم. از این رو سریعاً تیم فوریت در محل حادثه حاضر و ارائه خدمات حمایتی روانی- عاطفی به خانوادهها شروع شد. تیمهای ما همچنین در بیمارستانها برای حمایت روانی از خانوادههای دانشآموزان مفقودالاثر و مجهولالهویه و همچنین در مراسم تشییع شهدا برای همراهی با خانوادهها حضور داشتند.»
38 دانشآموز با شرایط پرخطر روحی
ابراهیمی با اشاره به وضعیت جسمانی و روانی تعدادی از دانشآموزان که در بمباران آسیب دیدهاند، میگوید: «وضعیت روحی دانشآموزان آسیبدیده در حادثه میناب به صورت دقیق مورد بررسی قرار گرفت. این ارزیابی شامل بررسی آسیبهای وارده، بررسی استرس حاد، شناسایی شوک و اضطراب شدید و تعیین نیازهای درمانی بوده است. براین اساس از ابتدای شروع مداخلات تاکنون، تعداد 433 جلسه مداخلاتی، ویژه این دانشآموزان برگزار شده است. در مرحله نمرهگذاری و تحلیل غربالگری اولیه، تعداد 119 دانشآموز سطح 1 (نمرات زیر 10)، 84 دانشآموز سطح 2(نمرات بین 11تا 15) و 38 دانشآموز سطح 3 (نمره بالای 15) سطح بندی شدند. همچنین برای تمام خانوادهها یک پیامک با محتوای آمادگی برای ارائه خدمات مشاورهای توسط مشاوران ارسال شد. با توجه به اهمیت موضوع مقرر شد مداخلات برای تمامی دانشآموزان نجات یافته با اولویت دانشآموزان پرخطر (38 نفر) انجام شود.»
ابراهیمی درباره تعداد مشاورانی که در این طرح فعال هستند، میگوید: «در پی فراخوانی که ما صادر کردیم، تعداد 27 نفر مشاور داوطلب با تحصیلات مشاوره و روانشناسی در سطح استان و 31 مشاور در سطح شهرستان میناب اعلام آمادگی کردند. بدین ترتیب صلاحیت حرفهای آنها مورد بررسی دقیق قرار گرفت و سپس از بین مشاوران داوطلب 25 مشاور ساکن در میناب به عنوان اعضای اصلی تیم مداخله انتخاب شدند. همچنین 4 روانشناس در سطح استان نیز به عنوان سرتیم برای راهنمایی و راهبری تیمهای مداخله تعیین شدهاند.»
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی درباره ادامه جلسات مداخلهای تا اردیبهشت ماه میگوید: «بلافاصله پس از آموزش تکمیلی، تیمهای مداخله کار خود را برای برگزاری جلسات فردی شروع کردند. همچنین تعدادی از دانشآموزان و خانوادههایشان به دلیل شرایط جنگی در روستاها ساکن شدهاند، بنابراین جلسات مداخله این افراد به صورت غیرحضوری و با تماس با والدین و به صورت مستمر دنبال میشود و انتظار میرود تا پایان اردیبهشت ماه برگزاری جلسات ادامه پیدا کند.»
او با اشاره به تأکید خانوادهها به برگزاری جلسات فردی میگوید: «در مرحله پایش اولیه، دیدگاه والدین نسبت به برگزاری جلسات مشاورهای به شکل گروهی بررسی شد و به دلیل مخالفت تعداد زیادی از خانوادهها برای تشکیل جلسات گروه درمانی و نگرانی آنها در مورد حفظ امنیت فرزندانشان در شرایط جنگی، بنا شد جلسات مشاورهای به صورت فردی (در منزل دانشآموزان و مرکز مشاوره شهرستان) انجام شود. بنابراین دوباره جلسهای توجیهی و آموزشی ویژه تیمهای فوریت برگزار و آموزشهای لازم برای انجام مداخلات فردی ارائه شد.» ابراهیمی درباره دانشآموزانی که بیشترین آسیب روحی را از حادثه میناب دیدهاند، توضیح میدهد: «دانشآموزان بازمانده از حادثه میناب که در غربالگریها، پرخطر شناسایی شدهاند، در حال حاضر به طور موقت در استانهای کرمان، کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان، خوزستان و همدان ساکن هستند، اما به دلیل سطح بالای خطر نیازمند مداخلات حضوری بودهاند، به همین دلیل با رؤسای مراکز مشاوره این استانها تماس گرفته شد تا دانشآموزان، حضوری به مراکز مشاوره استانها بروند و خدمات درمانی دریافت کنند. علاوه بر این سه دانشآموز هم برای دریافت خدمات روانپزشکی به روانپزشک ارجاع داده شدهاند که در حال حاضر یک نفر از آنها تحت درمان دارویی است.» او درباره سایر خدماتی که این طرح به کودکان ارائه میدهد، میگوید: «در شرایط جنگ و بمباران شیوههایی مانند: بازیدرمانی و فعالیتهای هنری نقاشی، قصهگویی، بازی گروهی و کاردستی برای تخلیه هیجانی، تمرین تنفس، تمرکز، کمک به بیان ترسها با زبان ساده و متناسب با سن کودک، ایجاد برنامه روتین برای زندگی عادی و داشتن برنامههای ثابت خیلی کمککننده است. البته والدین باید علائم خطر مثل شبادراری، ترس شدید، چسبندگی افراطی یا سکوت طولانی را هم پیگیری کنند.» مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی، درباره برنامههایی که برای خانواده دانشآموزان آسیب دیده طراحی شده است، میگوید: «ما در این طرح برنامههای مختلفی هم برای خانوادهها داریم؛ مانند آموزش درباره واکنشهای طبیعی به بحران، راهنمایی برای برخورد درست با ترس و رفتار کودکان و نوجوانان، کمک به والدین برای حفظ آرامش خودشان، تقویت ارتباط والد و کودک، آموزش روشهای حمایت عاطفی، نظمدهی به خانه، پاسخ دادن به سؤالات کودکان درباره جنگ، شناسایی خانوادههای پرخطر و ارجاع به خدمات تخصصیتر. این نکته را باید در نظر داشت که در فضای جنگ، این برنامهها معمولاً خیلی عملی و کوتاهمدت کار میکنند، یعنی هدفشان تحلیل عمیق رواندرمانی نیست، بلکه کمک فوری، حمایت عاطفی، حفظ کارکرد و جلوگیری از آسیب بیشتر است.»
برش
ضرورت توسعه زیرساختهای روان درمانی در آینده
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی با اشاره به اینکه حمله به مدرسه شجره طیبه به ما نشان داد باید همواره آماده ارائه خدمات به دانشآموزان و خانوادههایشان باشیم، میگوید: «بمباران موشکی دبستان شجره طیبه میناب، لزوم آمادگی هرچه بیشتر نظام آموزشی برای مواجهه با بحرانهای مشابه را بیش از پیش آشکار کرد. اقدامات انجام شده، گامی مهم در راستای حمایت از سلامت روان جامعه آموزشی است. البته باید برنامههای آموزشی و مانورهای آمادگی برای بحران به صورت دورهای و مستمر برگزار و زیرساختهای ارائه خدمات سلامت روان (شامل نیروی انسانی، فضاهای ایمن و ابزار و...) در مناطق کمتر برخوردار تقویت شود. همچنین شبکه مشاوران و روانشناسان داوطلب در سراسر کشور سازماندهی و تقویت شود تا در زمان بحران قابلیت بسیج سریع وجود داشته باشد.»
