بنبست تصمیمگیری واشنگتن مقابل ابتکار عمل تهران
در بامداد یکشنبه 23 فروردین و پس از ۲۱ ساعت گفتوگوی بیوقفه هیأتهای ایرانی و آمریکایی، پرونده یکی از فشردهترین و در عین حال فرسایشیترین دورهای گفتوگوی میان تهران و واشنگتن بیآنکه به ایستگاه توافق برسد، موقتاً بسته شد؛ مذاکراتی که در سایه یک آتشبس دو هفتهای و با امید به گشودن گرههای انباشته آغاز شده بود اما در نهایت با برجای گذاشتن مجموعهای از پیشرفتهای محدود و شکافهای جدی به پایان رسید. در پی خاتمه این دور از مذاکرات، محمدباقر قالیباف، رئیس هیأت مذاکرهکننده ایران با تأکید بر اینکه طرف آمریکایی در جریان مذاکرات منطق و اصول ایران را بهخوبی درک کرده است، ریشه عدم حصول توافق را در ناتوانی واشنگتن برای جلب اعتماد هیأت ایرانی توصیف و تصریح کرد که اکنون این ایالات متحده است که باید نشان دهد آیا ارادهای واقعی برای بازسازی این اعتماد و حرکت در مسیر تفاهم دارد یا خیر.
در مقابل، «جیدی ونس»، معاون دونالد ترامپ و رئیس هیأت آمریکایی با تکرار مواضع واشنگتن ادعا کرد که آنچه «بهترین و آخرین» پیشنهاد ایالات متحده خوانده میشود به طرف ایرانی ارائه شده و اکنون این تهران است که باید درباره پذیرش یا رد آن تصمیم بگیرد. در حالی که به گفته رئیس هیأت ایرانی، تهران با طرح ابتکاراتی رو به جلو تلاش کرده بود مسیر گفتوگو را از بنبستهای پیشین عبور دهد، طرف آمریکایی نتوانست آن سطح از اطمینان و اعتماد لازم را برای پیشبرد توافق جلب کند؛ این در شرایطی بود که ترکیب کم سابقه و سنگین هیأتها از حضور قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در سوی ایرانی تا چهرههایی چون «جیدی ونس» و « کوشنر» در سوی آمریکایی، خود نشانهای از اهمیت و حساسیت این دور از مذاکرات به شمار میرفت؛ با این حال، پیچیدگی موضوعاتی همچون تنگه هرمز و تحولات منطقهای فاصله دیدگاهها را چنان برجسته ساخت که حتی طولانیترین نشست یک سال اخیر نیز نتوانست آن را در چهارچوب زمانی محدود خود کاهش دهد.
آمریکا اعتمادسازی نکرد
در پایان یکی از فشردهترین دورهای گفتوگوی تهران و واشنگتن، روایت رسمی از آنچه در پشت درهای بسته گذشت با پیام قالیباف در شبکه اجتماعی «ایکس» آغاز شد. او با اشاره به طرح «ابتکارات رو به جلو» از سوی هیأت ایرانی تأکید کرد که طرف مقابل با وجود درک منطق و اصول تهران، در نهایت نتوانسته اعتماد لازم را جلب کند و اکنون این واشنگتن است که باید تصمیم بگیرد آیا قادر به عبور از این شکاف بیاعتمادی خواهد بود یا خیر. در سوی دیگر، روایت جزئیتر مذاکرات از زبان اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ارائه شد. او با توصیف این دور به عنوان طولانیترین مذاکرات یک سال اخیر با اشاره به اینکه در برخی حوزهها تفاهمهایی حاصل شده، تأکید کرد که در دو تا سه موضوع کلیدی، فاصله دیدگاهها همچنان پابرجا مانده و همین اختلافات مانع از دستیابی به توافق نهایی شده است؛ وضعیتی که به گفته او، با توجه به شرایط خاص مذاکرات، چندان دور از انتظار نبوده، چرا که این گفتوگوها در فضایی شکل گرفت که تنها چند روز از پایان یک درگیری نظامی گذشته و بیاعتمادی متقابل همچنان سایه خود را بر روند دیپلماسی حفظ کرده است. او در عین حال با تأکید بر تداوم مسیر دیپلماسی خاطرنشان کرد که این ابزار هیچگاه از کار نمیافتد و دیپلماتها موظفند در هر شرایطی چه در بستر جنگ و چه در فضای صلح برای صیانت از منافع ملی به تلاش خود ادامه دهند؛ تلاشی که به گفته بقایی در این دور نیز با پیچیدگیهای مضاعفی همراه بوده، چرا که علاوه بر موضوعات پیشین مسائلی چون تنگه هرمز و تحولات منطقهای نیز به دستور کار اضافه شده و بهطور طبیعی دامنه و دشواری مذاکرات را افزایش داده است.
ادعای آخرین و بهترین پیشنهاد
در امتداد موضعگیری مقامهای ایرانی اینبار روایت طرف آمریکایی با ادعاهای «ونس» شکل گرفت. او با تأکید بر ۲۱ ساعت مذاکره مستمر و طرح «بحثهای ماهوی متعدد» با هیأت ایرانی از یک سو این روند را نشانهای مثبت توصیف کرد اما در ادامه با تکرار مواضع واشنگتن مدعی شد که عدم دستیابی به توافق، بیش از آنکه برای آمریکا هزینه زا باشد، برای ایران خبر بدتری تلقی میشود، ادعایی که در ادامه با تأکید بر تعیین «خطوط قرمز شفاف» از سوی ایالات متحده و اعلام اینکه واشنگتن موارد قابل مصالحه و غیرقابل عقبنشینی خود را بهطور کامل مشخص کرده، تکمیل شد؛ او در عین حال مدعی شد که این پیشنهادها از سوی طرف ایرانی پذیرفته نشده و به همین دلیل هیأت آمریکایی بدون توافق اما با آنچه آخرین و بهترین پیشنهاد خود میخواند، محل مذاکرات را ترک میکند. او ادعا کرد: «ما با یک پیشنهاد بسیار ساده از اینجا میرویم؛ تفاهمنامهای که «آخرین و بهترین پیشنهاد» ماست. باید ببینیم آیا ایرانیها آن را میپذیرند یا خیر.»
بــــرش
تأکید بر ادامه تلاشهای دیپلماتیک
با پایان یافتن گفتوگوهای اسلامآباد، موجی از واکنشهای دیپلماتیک از سوی کشورهای مختلف شکل گرفت که همگی بر ضرورت تداوم مسیر گفتوگو و حفظ آتشبس تأکید داشتند؛ در همین چهارچوب، «محمد اسحاق دار»، وزیر امور خارجه پاکستان از تمامی طرفها خواست تا در ادامه این روند به تعهدات خود در قالب توافق آتشبس موقت پایبند بمانند. همزمان، «کییر استارمر»، نخستوزیر انگلیس و «هیثم بن طارق»، پادشاه عمان در گفتوگویی تلفنی بر تداوم این مسیر تأکید کردند. وزیر خارجه عمان همچنین در پیامی جداگانه تصریح کرد: «موفقیت مذاکرات بین ایالات متحده و ایران مستلزم آن است که همه امتیازات دردناکی بدهند، اما این در مقایسه با درد شکست و جنگ چیزی نیست.»
در این میان، «میخائیل اولیانوف»، نماینده روسیه در آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم در واکنش به اظهارات «ونس» با طرح این پرسش که آیا اساساً میتوان انتظار داشت درباره موضوعی تا این اندازه پیچیده در چند ساعت به توافق رسید، تأکید کرد که هرگونه توافق مستلزم برگزاری دورهای متعدد گفتوگو و نشستهای کارشناسی خواهد بود. «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه نیز در تماس تلفنی با مسعود پزشکیان رئیسجمهوری روسیه به او اطمینان داد که آماده کمک به یافتن راهحل سیاسی برای مناقشه جاری بر سر ایران است.
