اولویتهای فرهنگی در زمان جنگ
از ایثارگری تا مهرورزی
مدیرکل دفتر توسعه آموزشهای فرهنگی و هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
فرهنگ و عناصر فرهنگی در هر شرایطی دارای کارکردهای مؤثر و فراوانی است که باید مورد توجه جدی متولیان فرهنگی و سیاستگذاران جامعه قرار گیرد. در زمان جنگ، توجه به اولویتهای فرهنگی میتواند کارگشای امور باشد و بیتوجهی به آن نیز ممکن است باعث خسارتهای جبرانناپذیر شود. شرایط جنگی میطلبد که تصمیمسازان و تصمیمگیران در هر تصمیم و اقدام خود حتماً عناصر فرهنگی متناسب با شرایط جنگی را لحاظ کنند، در غیر این صورت این احتمال وجود دارد که آن تصمیم یا اقدام به ضد خود تبدیل شود و اثرات معکوس داشته باشد. به برخی از عناصر و اولویتهای فرهنگی در شرایط جنگی اشاره میشود:
هویت: تقویت عناصر هویتبخش و تعلقات و اشتراکات جمعی در زمان جنگ بسیار اهمیت دارد. هویت فرهنگی و ملی در شرایط جنگی باید در صدر توجهات سیاستگذاران و تصمیمگیران باشد، در مقابل باید از هر اقدامی که باعث تضعیف هویت جمعی در جامعه می شود بشدت پرهیز کرد.
فرهنگ سلحشوری: در زمان جنگ آنچه باعث ایجاد و گسترش روحیه جمعی جهت مقابله با دشمن و تجاوز میشود، تقویت روحیه سلحشوری در جامعه است. در این راستا استفاده از ابزارهای هنری بسیار کارگشا و اثربخش خواهد بود.
فرهنگ ایثار: ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی دُر گرانبهایی در دوران جنگ هستند که مایه آرامش و ثبات در این ایام خطیر میشوند. متولیان فرهنگی با کمک گرفتن از نمونهها و الگوهای فرهنگی و تاریخی و روایتگری این الگوها برای نسلهای جوان و نوجوان میتوانند در گسترش فرهنگ ایثار نقشآفرین باشند.
فرهنگ میهندوستی: مفهوم وطن و فرهنگ میهندوستی از مفاهیمی است که در همه دوران لنگرگاه هویتی و فرهنگی ملتها محسوب شده و این نقش ارزنده در زمان جنگ هزاران برابر میشود. وطن موضوعی است که موجب اشتراک نظر و تعلق خاطر جمعی ملت با هر سلیقه و اعتقادی است و ضرورت دارد در ایام جنگ به این اولویت بیش از هر زمانی پرداخته شود.
فرهنگ حماسه: شور حماسی و فرهنگ حماسهآفرینی در مقابله با دشمن و دفاع از کیان کشور بسیار کارگشا و اثربخش بوده و مایه تقویت حس مقابله با تجاوز و دشمن مشترک میشود. این موضوع که متجاوز به میهن، دشمن مشترک همه ملت است و باید با شوری حماسی به مقابله با آن پرداخت، از اولویتهای فرهنگی زمان جنگ محسوب میشود.
انسجام ملی: اتحاد و انسجام ملی در جامعه و پرهیز از تفرقه و تشتت در ایام جنگ، از مهمترین اولویتهای فرهنگی و اجتماعی به حساب میآید. وحدت در همه امور و حفظ شالوده و انسجام اجتماعی در دوران جنگ بسیار حائزاهمیت است.
امید و انگیره: تقویت امید به آینده و انگیزهبخشی به آحاد جامعه بهویژه جوانان و نوجوانان باعث پیروزی خواهد شد. پرهیز از انتشار یأس و ناامیدی و حفظ روحیه جمعی با پمپاژ مفاهیم الهامبخش و امیدآفرین از مهمترین اولویتهای زمان جنگ است.
فرهنگ مهرورزی: مهر و مهرورزی از کهنترین خصایص فرهنگی ایرانیان به حساب میآید که نشانههای فراوانی از آن در تاریخ و فرهنگ و ادبیات این سرزمین یافت میشود. شایسته و ضروری است این فرهنگ ارزشمند را در ایام و شرایط جنگی تقویت کرد تا از این طریق دردها و آلام جامعه التیام یافته و فضای جامعه از شمیم مهربانی آکنده و معطر شود.

