گروه ایران‌زمین-  با شروع فصل بهار، عطر دل‌انگیز گیاهان خودرو و شکوفه‌های بهاری، طراوت و جلوه‌ای بی‌نظیر به طبیعت استان کردستان می‌بخشد؛ فصلی که صرفاً یادآور تجدید حیات طبیعت و طراوت بصری نبوده و آغازگر یک دوره فعالیت اقتصادی پویا در حوزه گیاهان خوراکی بومی است. بازاری که در سنندج و سایر شهرهای استان شکل می‌گیرد، نمودی از همزیستی پایدار انسان و طبیعت و بهره‌برداری خردمندانه از منابع تجدیدپذیر است. این پدیده، با تأمین نیازهای تغذیه‌ای جامعه محلی و ایجاد فرصت‌های شغلی موقت، نقشی دوگانه در اقتصاد و فرهنگ منطقه ایفا می‌کند؛ آن‌هم در روزگاری که اخبار ناخوشایند مربوط به جنگ تحمیلی و نگرانی‌های مختلف بر زندگی مردم سایه انداخته و حضور در طبیعت، جمع‌آوری گیاهان و حتی خرید و مصرف آنها برای بسیاری از شهروندان نوعی آرامش و بازگشت به ریشه‌های زندگی محسوب می‌شود.
بازار گیاهان بهاری در کردستان، نمادی از پویایی و تلاش است؛ بازاری که در دل سختی‌ها شکل گرفته و به چرخش اقتصاد محلی کمک می‌کند. در این میان آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، روحیه مردم سنندج است؛ مردمی که با وجود مشکلات اقتصادی، بیکاری و فشارهای معیشتی، همچنان با امید به آینده زندگی می‌کنند و از فرصت‌های کوچک برای بهبود شرایط خود بهره می‌برند. بر اساس اعلام مسئولان اداره کل منابع طبیعی کردستان، این استان دارای حدود ۲ هزار گونه گیاهی است که بیش از ۱۵۰ گونه آن دارای خواص دارویی شناخته‌شده هستند و بین ۱۵ تا ۲۰ گونه نیز به‌عنوان گیاهان خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تنوع گیاهی، سرمایه‌ای ارزشمند برای استان به شمار می‌رود که حفظ آن نیازمند مدیریت صحیح و مشارکت مردم است. 
کارشناسان تأکید می‌کنند برداشت غیراصولی، به‌ویژه کندن ریشه گیاهان، می‌تواند به نابودی تدریجی برخی گونه‌ها منجر شود، از این رو آموزش روش‌های صحیح برداشت و افزایش آگاهی عمومی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به حفظ این منابع طبیعی کمک کند. علاوه بر آن، ترویج روش‌های برداشت پایدار، آموزش جامعه محلی در خصوص اهمیت حفاظت از منابع طبیعی و جلوگیری از برداشت گیاهان در معرض خطر، امری ضروری است. همکاری میان نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه محلی می‌تواند به حفظ این گنجینه طبیعی و تضمین تداوم منافع اقتصادی و فرهنگی آن برای نسل‌های آینده کمک کند. در مجموع، بازار گیاهان بهاری کردستان، پدیده‌ای چندوجهی است که نیازمند نگاهی جامع و رویکردی مبتنی بر پایداری است.

پویایی اقتصاد محلی
گیاهان خوراکی بهاری کردستان که از مراتع بکر و دامنه‌های سرسبز جمع‌آوری می‌شوند، مجموعه‌ای غنی از گونه‌های گیاهی با خواص تغذیه‌ای و دارویی برجسته هستند. تنوع زیستی منطقه، امکان برداشت گیاهانی چون گیلاخه، شنگ، کنگر، قازیاخه، به‌نا، خوژه، کنیوال، کوزه‌له و ریواس را فراهم می‌آورد. این گیاهان که اغلب سرشار از فیبر، ویتامین‌ها (مانند ویتامین C و A) و مواد معدنی هستند، به‌عنوان جایگزین‌های سالم و مقرون‌ به‌ صرفه برای منابع پروتئینی گرانقیمت، به طور فزاینده‌ای مورد توجه خانوارها قرار گرفته‌اند. جنبه اقتصادی این بازار، فراتر از تأمین غذای خانوار است. در سنندج، مرکز استان کردستان، از آغاز سال نو، خیابان‌ها، به‌ویژه پیاده‌راه فردوسی، شاهد تحولی بصری و اقتصادی است. دستفروشان و صاحبان مشاغل محلی، با عرضه گسترده گیاهان خوراکی بهاری، جلوه‌ای منحصر‌به‌فرد به سیمای شهری بخشیده‌اند. استقبال شهروندان از این محصولات، نقشی اساسی در پویایی و رونق این بازار ایفا می‌کند. دستفروشان و خرده‌فروشانی که در این فصل فعال می‌شوند، از طریق جمع‌آوری و عرضه این گیاهان، درآمد قابل‌توجهی کسب می‌کنند. این فعالیت، به‌ویژه برای جوامع روستایی و افرادی که  در فصول دیگر با محدودیت‌های شغلی مواجه هستند، یک فرصت طلایی برای کسب درآمد و بهبود وضعیت معیشتی محسوب می‌شود. تبادل این محصولات در بازارهای محلی، چرخه اقتصادی کوچکی را شکل می‌دهد که به پویایی اقتصادی منطقه کمک شایانی می‌کند.

برداشت بی‌رویه و غیراصولی ممنوع!
از منظر فرهنگی، مصرف گیاهان خوراکی بهاری، ریشه در سنت‌های دیرینه مردم کردستان دارد. این گیاهان، تنها مواد غذایی نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و میراث آشپزی منطقه به شمار می‌روند. روش‌های پخت‌وپز متنوع، از آب‌پز و سرخ‌کرده با تخم‌مرغ گرفته تا استفاده در انواع خورش‌های محلی، نشان‌دهنده خلاقیت و مهارت آشپزهای منطقه در بهره‌برداری از این منابع طبیعی است. معرفی و ترویج این غذاهای سنتی، به حفظ و انتقال این میراث فرهنگی به نسل‌های آینده کمک می‌کند.
با این حال، توسعه پایدار این بازار نیازمند توجه به جنبه‌های زیست‌محیطی نیز هست. برداشت بی‌رویه و غیراصولی این گیاهان می‌تواند به تخریب زیستگاه‌ها و کاهش تنوع زیستی منجر شود. در همین راستا کارشناسان منابع طبیعی نسبت به برداشت بی‌رویه و غیراصولی این گیاهان هشدار داده‌اند. 

گیاهان بهاری، ارگانیک هستند
«مسعود امینی» کارشناس تغذیه و رژیم درمانی  می‌گوید:«از آنجا که ارتفاعات و مراتع، خاستگاه رویش گیاهان بهاری هستند، نسبت به سبزیجاتی که در مزارع تولید می‌شوند از لحاظ سلامت به دلیل مصرف نشدن کود شیمیایی و آفت‌کش‌ها در فرآیند تولید آنها، بسیار سالم و به عبارتی می‌توان گفت ارگانیک هستند.» 
وی افزود:«علاوه بر این، گیاهان بهاری از آب باران و چشمه‌ها و آب‌های زیرزمینی تغذیه می‌کنند، در حالی که گاهی در تولید سبزیجات در حاشیه شهرها از آب فاضلاب نیز استفاده می‌شود.» امینی یادآور شد:«وجود فیبر در این نوع گیاهان باعث پیشگیری از سرطان کولون و کاهش فشار خون می‌شود و همچنین منبع عظیم منیزیم و پتاسیم در آن‌ هم در جلوگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی مؤثر است.» 
وی با اشاره به اینکه مصرف سبزیجات باید در برنامه غذایی روزانه گنجانده شود، گفت:«گیاهی همچون کنگر در درمان کبد چرب و کاهش کلسترول خون بسیار مؤثر است.» این کارشناس تغذیه و رژیم‌درمانی اظهار کرد: «گیاهانی همچون شنگ و لوشه هم برای رفع بیماری‌های کلیوی مؤثر و مفید هستند.» امینی اضافه کرد:«به‌طور کلی مصرف این گیاهان به صورت خام خواص بیشتری دارد؛ چرا که وقتی پخته می‌شوند در اثر حرارت مقداری از ویتامین‌های آنها از دست می‌رود.»