بدون شک سال 1404 سال سخت و نفسگیری برای ایران و ایرانی بود و بالطبع رد این دشواری‌ها را می‌‌توان در حوزه فرهنگ و هنر هم دید. سالی که هنوز بهارش به پایان نرسیده، با جنگی تحمیلی گره خورد و پایانش هم با جنگی دیگر در امتداد جنگ 12 روزه تنیده شده که همچنان در حال تجربه آن هستیم. به عبارت دیگر حوزه فرهنگ و هنر کشور در سالی که گذشت مثل بخش‌های دیگر جامعه با مقوله مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن همراه بود و در میان ناآرامی‌های دی ماه هم دامنه این بحران را افزایش داد تا برنامه‌های سالانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که در بهمن ماه با جشنواره‌های فجرهمراه می‌‌شود، در سخت‌ترین زمان و موقعیت ممکن از حیث اجرایی مواجه شود. با این حال هیچ کدام از جشنواره‌های فرهنگی و هنری تعطیل نشدند و علی‌رغم محدودیت‌ها که وجود داشت، برگزار شدند. مسأله فقط برگزاری برنامه‌ها و جشنواره‌ها نبود، بسیاری از هنرمندان و اهالی فرهنگ هم به واسطه شرایط جنگی دچار مشکل و آسیب شدند که مدیریت کلان فرهنگی و هنری در سطح ملی را با چالش‌های تازه مواجه کرده بود. به این موارد باید پیچیدگی حوزه فرهنگ و هنر را که با خلأها و کمبودهای اقتصادی هم گره خورد بود افزود که در نهایت سال سختی را در برابر اهالی فرهنگ و هنر در سال 1404 قرار داد. با این حال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادها و سازمان‌های وابسته آن کوشیدند تا از نهایت توان و ظرفیت‌های مدیریتی خود استفاده کرده و به میانجی ارتباطی همدلانه با هنرمندان و همراهی آنها بتوانند حضور و مداخله‌ای مؤثر و گره‌گشایانه در میدان فرهنگ و هنر داشته باشند. اصل بنیادی مدیریت فرهنگی و هنری در سال جدید، تداوم سیاست‌های دولت چهاردهم در این حوزه و تلاش برای ارتباط همدلانه و اعتمادسازی بین دولت و اصحاب فرهنگ و هنر بود تا شکافی که پیش از این ایجاد شده بود ترمیم شود. تغییر مدیریت فرهنگی و هنری و انتخاب چهره‌هایی که شخصیت‌های قابل وثوق اهالی فرهنگ و هنر و رسانه بودند، حلقه وصلی شد که تا حدود زیادی فاصله‌ای که میان دولت و هنرمندان ایجاد شده بود را کم کند تا پیام‌آور امیدی تازه در این جمع باشد. در این گزارش به برخی از تلاش‌ها و تمهیدات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال سختی که گذشت می‌‌پردازیم تا عملکرد این وزارتخانه را در این میدان 
بازنمایی کنیم.
 
تقویت تشکل‌های صنفی هنری
یکی از راهبردهای مهم دولت چهاردهم تقویت تشکل‌های صنفی بود. در همین راستا دکتر عارف، معاون اول رئیس جمهور در نشستی که با جمعی از هنرمندان موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی داشت، بر این راهبرد تأکید کرد. اهمیت تقویت شورای‌ عالی فرهنگ و هنر و فعال‌سازی کمیته‌ها و کارگروه‌های ذیل آن، نکته‌ای بود که معاون اول به اهالی هنر یادآور شد و تأکید کرد. تقویت دیپلماسی هنر، اجرای کامل سند موسیقی، معرفی هنرمندان به نسل جوان و نوجوان، توجه به مراکز پژوهشی و ایجاد پژوهشگاه‌های خاص هنرهای نمایشی از جمله برنامه‌هایی بود که دولت چهاردهم در سال جاری در راستای تحقق آن کوشید. همچنین اصلاح جدول ضرایب حقوق و دستمزد هنرمندان، عقد تفاهمنامه برای تأمین مسکن اهالی هنر، برنامه‌ریزی برای تشکیل شورای‌عالی هنر، اصلاح آیین‌نامه‌های تخصصی در صدور مجوزهای پروانه‌های نمایشی، مذاکرات برای معافیت‌های مالیاتی و توجه به اصناف و خانه‌های تئاتر، مهم‌ترین اقدامات دولت چهاردهم در راستای پیگیری و رسیدگی به درخواست‌های هنرمندان بود.
 
جبران خسارت هنرمندان
 پس از جنگ ۱۲ روزه
از جمله اقدامات مهم وزارت فرهنگ و ارشاد جبران خسارت هنرمندانی بود که خانه‌شان در جنگ 12 روزه تخریب یا دچار آسیب شد. به این صورت که پس از پایان جنگ، خسارت‌های وارد شده به ذی‌نفعان حوزه فرهنگ و هنر از طریق معاونت‌های تخصصی احصا و فهرستی از هنرمندان آسیب‌دیده تهیه شد. این آسیب‌ها دامنه‌ای از تخریب جدی منازل تا خسارات جزئی مانند شکستگی شیشه‌ها را دربر می‌گرفت. بر اساس این اقدام، مقرر شد وام‌هایی متناسب با میزان خسارت و درخواست افراد به آسیب‌دیدگان پرداخت شود.
صندوق اعتباری هنر به‌عنوان بازوی اجرایی وزارت ارشاد، با تشکیل کارگروهی میدانی از محل‌های خسارت‌دیده بازدید و گزارش‌های نهایی برای جبران خسارت را تهیه کرد.
 
تولید نمایش‌های خیابانی، محیطی و میدانی
از جمله اقدامات میدانی وزارت ارشاد که به همت اداره کل هنرهای نمایشی صورت گرفت، تولید و اجرای تئاتر خیابانی و محیطی بود که زبانِ مستقیمِ هنر نمایش برای تعامل با مردم بود تا همسو با آرمان‌های ملی و دینی، آگاهی‌بخش و همبستگی‌آفرین باشد. در همین راستا و در جهت ترویج فرهنگ ایستادگی، زمان‌شناسی و روشن‌اندیشی، اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجمن هنرهای نمایشی ایران با همکاری مرکز هنرهای نمایشی سوره حوزه هنری در حوزه تولید آثار نمایش خیابانی، محیطی و میدانی انجام دادند که مصداقی از فرهنگ‌سازی مقاومتی در دوران جنگ بود.
 
۸۷۰۰ اجرای صحنه‌ای در کشور و تدوین و تصویب «سند ملی هنرهای نمایشی»
با شیوع ویروس کرونا و در ادامه، تحولات فرهنگی در سال‌های اخیر، تئاتر ایران با رکودی عمیق مواجه شد. در این دوره بسیاری از هنرمندان از فعالیت حرفه‌ای خود در عرصه نمایش فاصله گرفتند و صحنه‌ها اغلب به اجراهایی محدود شد که رسالت اصلی خود را تنها در تحریک عواطف مخاطبان جست‌وجو می‌کردند. پیامد این روند، کاهش رونق در تئاتر رسمی کشور و روی‌آوردن بخشی از هنرمندان به فعالیت‌های غیررسمی و زیرزمینی بود. با آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان و تغییر مدیریت‌های فرهنگی، طی یک سال گذشته نشانه‌های بازگشت هنرمندان به تئاتر رسمی کشور به‌طور محسوس قابل مشاهده بوده است. برای نمونه، نیما دهقان- کارگردانی که سال‌ها در آمریکا اقامت داشت- پذیرفت تا کارگردانی مراسم اختتامیه جشنواره تئاتر فجر را برعهده گیرد و برنامه‌ای شایسته برای جامعه تئاتر تدارک ببیند.
بر اساس آمار موجود، بیش از 8 هزار و 700 اجرای صحنه‌ای در کشور روی صحنه رفت و شمار مخاطبان تئاتر نیز رو به افزایش است. این روند بیانگر آن است که سیاست‌ها و اقدامات دولت پزشکیان در حوزه فرهنگ و هنر، زمینه بازگشت اعتماد و رونق دوباره تئاتر ایران را فراهم آورده است. علاوه بر این، باید گفت یکی از اقدامات مهم دولت پزشکیان در عرصه فرهنگ، تدوین و تصویب «سند ملی هنرهای نمایشی» است؛ سندی که به عنوان نقشه راه جامع تئاتر کشور، برای نخستین بار اهداف کلان، سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی این حوزه را در قالبی مدون گردآوری کرده است. اهمیت این سند در آن است که با ایجاد چهارچوبی روشن، به بسیاری از مشکلات مزمن هنر نمایش، از تمرکززدایی و کمبود زیرساخت گرفته تا ضعف حمایت‌های مالی و نبود نظام داده‌های آماری، پاسخی عملی می‌دهد. پیش‌بینی تأسیس «بنیاد ملی تئاتر ایران»، راه‌اندازی موزه هنرهای نمایشی، بازنگری در ضوابط صدور پروانه نمایش و تقویت حضور بین‌المللی هنرمندان، از جمله محورهای کلیدی این سند است. به این ترتیب، دولت پزشکیان توانسته است با این اقدام، اعتماد اهالی تئاتر را دوباره جلب کرده و زمینه رونق پایدار هنرهای نمایشی کشور را فراهم آورد.
 
جشنواره فیلم فجر در کانون توجه
جشنواره فیلم فجر در حالی به چهل و چهارمین دوره خود رسیده بود که سه هفته از اتفاقات و ناآرامی‌های دی ماه می‌‌گذشت و همین مسأله موجب شد این جشنواره مهم فرهنگی و هنری متأثر از این رخداد تلخ قرار بگیرد. حتی برخی گمان می‌‌کردند این جشنواره امسال برگزار نمی‌شود. اما جشنواره علی‌رغم حاشیه‌ها و قهر و غیبت برخی از سینماگران به شکل منظم و با استقبال مخاطبان و سینمادوستان برگزار شد و حتی رئیس جمهوری هم در مراسم اختتامیه آن حضور یافت و سخنرانی کرد. دکتر عارف معاون اول رئیس جمهور هم از این جشنواره بازدید کرد و گفت: «خوشبختانه جشنواره فیلم ما هر سال نسبت به سال گذشته بهتر شده و امسال نیز با وجود برخی جوسازی‌ها، به‌ویژه در ادامه حوادث دی‌ماه، استقبال بسیار خوبی از آن صورت گرفت. ما با شناختی که از جوانان داشتیم، به این استقبال امیدوار بودیم.»
 
برگزاری جشنواره موسیقی فجر
 با حضور 800 هنرمند
جشنواره چهل و یکم موسیقی فجر هم با وجود اینکه در وضعیت بحرانی پسا دی ماه برگزار شد اما با استقبال خوبی از سوی هنرمندان و مردم همراه بود. در جشنواره موسیقی چهل و یکم حدود ۶۰ گروه و بیش از ۸۰۰ هنرمند حضور یافتند و هفت استان همزمان با تهران برنامه‌های خود را برگزار کردند. یکی از نکات مهم جشنواره‌ موسیقی امسال توجه جدی به حوزه کودک و نوجوان بود. سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره این جشنواره گفته بود: «این رویداد در بیش از چهار دهه برگزاری، کوشیده است بستری برای بازتاب این تنوع، تداوم و پویایی فراهم آورد؛ بستری که در آن، سنت و نوآوری نه در تقابل، بلکه در گفت‌وگو با یکدیگر معنا می‌یابند و نسل‌های مختلف موسیقی ایران امکان دیده‌شدن و شنیده‌شدن پیدا می‌کنند. امروز، بیش از هر زمان، موسیقی نیازمند نگاه مسئولانه، حمایت آگاهانه و گفت‌وگویی جدی با جامعه است؛ نگاهی که موسیقی را نه حاشیه‌ای زینتی، بلکه بخشی از زیست فرهنگی و سرمایه اجتماعی کشور بداند.»
 
جنگ رمضان و نوای موسیقی
با شروع جنگ رمضان  مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد حضور مؤثر و محکمی در این عرصه داشت و موضوع تولید آثار موسیقایی به ویژه آثار موسیقایی کلام محور با موضوع وطن و وطن‌دوستی به عنوان یکی از مهم‌ترین فعالیت‌ها در دستور کار قرار گرفت. همچنین با توجه به اینکه رهبر شهید به حق رهبری هنرشناس و هنرآموز بودند، تلاش شد به تأسی از رسم هر ساله ایشان در برگزاری ویژه برنامه ای که در نیمه ماه مبارک رمضان این سال‌ها با حضور شاعران و هنرمندان برگزار می‌‌شد ویژه برنامه‌ای با عنوان «شب شعر رهبر شهید» را به میزبانی برج آزادی تهران ساماندهی شود که در این برنامه معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد رودکی و تعدادی دیگر از مجموعه‌ها مشارکت ارزشمندی داشتند. برنامه‌ریزی برای تولید آثار موسیقایی ملی میهنی ویژه این ایام یکی از اهداف اصلی وزارت ارشاد بود. بر این اساس با توجه به جایگاه و نفوذی که موسیقی می‌‌تواند در اتفاقات اجتماعی و ملی داشته باشد با همراهی مجموعه‌ها و دستگاه‌های موازی تولید آثار هنری از جمله حوزه هنری، مرکز موسیقی و سرود سازمان صدا وسیما و تعدادی از مؤسسات تولید آثار موسیقایی این مسیر را تداوم بخشیدند. در این چهارچوب دفتر موسیقی وزارت فرهنگ ۴ اثر را تولید و با همکاری معاونت رسانه‌ای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آنها را در سطح رسانه‌های خبری و رسانه ملی انعکاس داد. اجراهای میدانی حوزه موسیقی همچون جنگ ۱۲ روزه نیز از دیگر اقدامات دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود که با استقبال بالایی از سوی مردم مواجه شد.
 
بیعت 3 هزار هنرمند با رهبر جدید انقلاب اسلامی
از جمله حضورهای میدانی اهالی هنر باید به بیعت 3 هزار هنرمند با رهبر جدید انقلاب اشاره کرد. این هنرمندان که نام‌هایی همچون ابراهیم حاتمی‌کیا، داریوش ارجمند، علی موسوی گرمارودی، یوسفعلی میرشکاک، بهروز افخمی، سید علی میرفتاح، شهریار بحرانی، مریلا زارعی، فرهاد قائمیان، مجید مجیدی و... در آن به چشم می‌‌خورد با صدور بیانیه‌ای، با رهبر جدید انقلاب اسلامی بیعت کردند. در بخشی از این بیانیه آمده است: «ما هنرمندان که همواره سالکان حقیقت و دلدادگان ولایت بوده‌ایم و هیچ آرمانی جز نشاندن پرچم مقدس ایران بر قله‌ موعود تمدن ایرانی‌اسلامی نداریم، این انتخاب و انتصاب را هدیه‌ای بزرگ به ایران عزیز، داغدیده و سربلند، ذیل عنایات حضرت حجت(عج) می‌دانیم. لبیک ما به شما سلاله‌ شایسته آن امام شهید، لبیک سربازانی است که در جبهه هنر تا آخرین نفس، چونان کوه در تبعیت از امام خود، استوار می‌مانند و خونخواهانه تا شکست دشمنان نور و حقیقت 
از پا نمی‌نشینند.»