نمایشگاه  کتاب تهران، یکی از مهم‌ترین رویدادهای حوزه کتاب، نه فقط در عرصه داخلی، بلکه در تقویم فرهنگی جهان است؛ رویداد بین‌المللی در عرصه نشر که برخی آن را به جهت تعداد بازدیدکنندگان، دومین نمایشگاه کتاب جهان می‌دانند. نیمه دوم اردیبهشت امسال، مصلای امام خمینی(ره) میزبانی سی‌وششمین دوره برپایی این رویداد بین‌المللی عرصه نشر را با حضور ناشران ایرانی و خارجی و همچنین دوستداران کتاب و کتابخوانی به عهده داشت؛ رویدادی علمی- فرهنگی که به جهت بزرگی و اهمیت برپایی‌اش، یکی از مهم‌ترین اتفاقات سالانه در تمامی عرصه‌های فرهنگی و هنری به شمار می‌آید؛ هرچند در کنار مروری بر مهم‌ترین وقایع برپایی این دوره از نمایشگاه کتاب باید از برگزاری بیستمین دوره جشنواره شعر فجر و چهل‌وسومین دوره جایزه کتاب سال و هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد وهمچنین وداع با بزرگانی چون کامران فانی، حسن کامشاد، عبدالمجید ارفعی وعلی باباچاهی نیز یاد کرد.
 
 سی‌وششمین دوره نمایشگاه کتاب
سی‌وششمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از ۱۷ تا ۲۷ اردیبهشت‌ ۱۴۰۴ با شعار «بخوانیم برای ایران» در محل مصلای امام خمینی (ره) میزبان دوستداران کتاب و کتابخوانی و همچنین جمعی از ناشران داخلی و خارجی بود. هم‌زمان با برگزاری بخش حضوری نمایشگاه کتاب تهران این دوره، بخش مجازی نمایشگاه نیز در سامانه book.icfi.ir امکان خرید غیرحضوری کتاب را برای علاقه‌مندان مهیا کرد؛ اتفاقی که آغازگر آن محدودیت‌های شیوع پاندمی کرونا و تلاش برای متوقف کردن چرخه این بیماری بود اما نتایج موفقیت‌آمیز برپایی‌اش، منجر به تدوام برپایی‌اش در برگزاری هرساله نمایشگاه کتاب تهران و مکملی در میزبانی در بخش حضوری آن شد.
سی‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در محل مصلای امام خمینی (ره) میزبان دو هزار و ۳۶۳ ناشر داخلی و خارجی بود و بیش از ۲۴۷ هزار عنوان کتاب در این رویداد فرهنگی عرضه شد. رویداد نشریاری یا فلوشیپ با مشارکت بیش از ۸۰ ناشر خارجی از ۳۰ کشور و ۵۰ ناشر کودک از ایران نیز در این نمایشگاه برگزار و ۱۵۹ قرارداد بین ناشران ایرانی و خارجی منعقد شد. عراق با ۲۶ ناشر و شماری از شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی به عنوان میهمان این دوره از نمایشگاه حضور داشت و بیش از ۵۰۰ نشست تخصصی و فرهنگی، از سوی صنوف مختلف نشر، نویسندگان و مترجمان و با حمایت برگزارکنندگان برگزار شد.
در این دوره حدود یک میلیون و ۸۰۱ هزار و ۵۵۳ جلد کتاب در بخش مجازی و حدود یک میلیون و ۲۵۲ هزار و ۵۶۹ جلد در بخش حضوری (با توجه به قیمت میانگین کتب عرضه‌شده در نمایشگاه) به مبلغ کل بیش از هفت هزار و ۷۶۷ میلیارد ریال به فروش رسید که ازاین میزان بیش از سه هزار و ۱۸۱ میلیارد ریال سهم فروش حضوری و بیش از ۴ هزار و ۵۸۵ میلیارد ریال سهم فروش مجازی بود. این ارقام به ترتیب افزایش ۷۵ درصدی در تعداد بخش مجازی و ۵۷ درصد در مبلغ فروش کل نسبت به دوره پیشین را نشان می‌دهد. برگزاری نمایشگاه کتاب امسال با رکوردشکنی در ارسال بسته‌های پستی به اقصی نقاط کشور همراه شد؛ بنابراعلام ابراهیم حیدری، سخنگوی سی‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، فروش مجازی در این دوره رکوردهای پیشین را شکست و مجموع سفارشات به عدد یک‌میلیون و هجده هزار و ۴۸۸ رسید.
نمایشگاه کتاب تهران در سی‌وششمین دوره برگزاری‌اش، تفاوتی مهم با دوره‌های پیشین داشت که افتتاح نخستین فلوشیپ نشر تهران ، همزمان با ششمین روز برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، با حضور ۳۱ میهمان خارجی از ۲۰ کشور، رواق غربی مصلی بود. نخستین دوره فلوشیپ نشر تهران با محوریت کتاب‌های کودک برپا شد. محسن جوادی، رئیس این دوره از نمایشگاه کتاب تهران، انتخاب حوزه کودک برای نخستین فلوشیپ نشر را اقدامی هوشمندانه خواند چراکه تأکید کرد:« کودکان اگر با کتاب آشنا شوند، تعامل در ذهن آنها جای می‌گیرد.»
این فلوشیپ با موضوع کتاب کودک و نوجوان و ضمن بهره‌مندی از تجربه انجمن فرهنگی کودک و نوجوان و فلوشیپ استانبول و آژانس ادبی «اینتروتما» برگزار شد. به گفته علیرضا نوری‌زاده، رئیس نخستین فلوشیپ نشر، در مسیر فلوشیپ تهران ۱۲۹ درخواست توسط ناشر، کارگزار ادبی ثبت شد و از میان آنها ۲۰ نفر انتخاب شدند. از مهم‌ترین اهدافی که از این طریق دنبال می‌شود می‌توان به برخورداری کتاب‌های منتخب از حمایت‌های ویژه طرح گرنت( حمایت مالی برای ترجمه آثار تألیفی به زبان‌های دیگر) اشاره کرد.

 جشنواره شعر فجر و جایزه کتاب سال
هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد به دبیری مجید قیصری ۱۷ دی با حضور جمعی از اهالی قلم و فرهنگ در تالار قلم کتابخانه ملی به کار خود پایان داد؛ برگزاری این جایزه ادبی که در گذر سال‌ها با حواشی مختلفی دست‌وپنجه نرم کرده امسال با تلاش حداکثری برای داوری آثار با پرهیز از تک‌صدایی برگزار شد؛ انتخاب قیصری، نویسنده سرشناسی که اغلب از منتقدان نگاه‌های سلیقه‌ای در انتخاب آثار در جوایز ادبی بوده یکی از اتفاقات مثبت در جلب نگاه مثبت اهالی ادبیات به این دوره محسوب می‌شود. آثار این دوره از جایزه در بخش‌های داستان بلند و رمان، مستند نگاری، داستان کوتاه و نقد ادبی برگزار شد که در بخش نقد ادبی هیچ اثری شایسته کسب عنوان برگزیده شناخته نشد.  
برپایی بیستمین دوره جشنواره شعر فجر یکی دیگر از مهم‌ترین رویدادهایی است که اهالی شعر در سالی که چند روز دیگر به پایان می‌رسد در 14 بهمن از برگزیدگان آن مطلع شدند. رویدادی رقابتی در حوزه شعر که متولیان برپایی‌اش آن را به هدف کمک به ارتقای شعار معاصر و ضمن پرهیز از اعمال سلیقه‌هایی که در برخی دوره‌های پیشین شاهد بودیم برگزار کردند. هیأت داوران جشنواره بین‌المللی شعر فجر، برگزیدگان بیستمین دوره این جشنواره را در چهار بخش بزرگسال،‌ کودک و نوجوان و درباره شعر معرفی کردند. حضور زنان شاعر در جشنواره شعر این دوره، به خصوص در بخش «کودک و نوجوان»، پررنگ بود.
چهل‌وسومین دوره جایزه کتاب سال نیز 19 بهمن با حضور رئیس‌جمهور و جمعی از مسئولان فرهنگی و پیشکسوتان حوزه کتاب به کار خود پایان داد. آثار ارسالی به دبیرخانه براساس رده بندی دیویی و به دبیری حجت‌الاسلام مهدوی راد برگزار شد. دکتر مسعود پزشکیان در آیین اختتامیه چهل و سومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران با تمجید از جایگاه رفیع علمی همه اساتید، نخبگان و پژوهشگرانی که در راستای توسعه گنجینه علم و دانش کشور تلاش می‌کنند به نکاتی درباب ضرورت کتاب و تلاش برای بهبود وضعیت صنعت نشر اشاره کرد:«  واقعیت آن است که ما هر چقدر کتاب و کتابخوانی ‌را ارج نهیم و کسانی را که در این مسیر تلاش می‌کنند را تکریم و حمایت و پشتیبانی کنیم کم است چرا که اگر بنده به عنوان یک مسئول در این جایگاه هستم و توانایی‌هایی دارم به برکت کتاب و معلمان و اساتیدی بوده که کتابخوان بوده‌اند و به ما درس داده‌اند و اگر امروز با ضعف‌ها و کاستی‌هایی روبرو هستیم باز هم راه حل آن را در همین مسیر باید جست‌وجو کنیم.»
از ویژه برنامه‌های هفته کتاب نیز می‌توان به عنوان یکی از مهم‌ترین اتفاقات سالانه تقویم فرهنگی کشورمان یاد کرد؛ رویدادی که بهانه برگزاری‌اش گرامیداشت روز کتاب و کتابخوانی در 24 آبان است. اهالی نشر و دوستداران کتاب، امسال شاهد برپایی سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران بودند. برنامه‌های امسال هفته کتاب در راستای اسناد بالادستی کشور و ذیل سیاست‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طراحی شده بود. هفته کتاب امسال فرصتی برای تحقق هرچه بیشتر تحقق عدالت فرهنگی همکاری و هماهنگی مجموعه‌ای از ۸۰ دستگاه در سراسر کشور را به دنبال داشت و خانه کتاب وادبیات ایران‌ به عنوان نهاد هماهنگ‌ کننده نقش محوری دراین بین ایفا کرد. به گفته برگزار کنندگان این دوره هفته کتاب، این رویداد فرهنگی در سال جاری به هدف عزمی ملی برای پیوند دوباره مردم با کتاب برپا شد. سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «بخوانیم برای ایران» از ۲۴ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۴ برگزار شد.

درگذشتگان سال 1404
از ابتدای سال جاری، اهالی کتاب داغدار درگذشت جمعی از چهره‌های سرشناس و پیشکسوت بخش‌های مختلف حوزه کتاب شدند، دوم خرداد ماه خبر درگذشت حسن کامشاد در صدسالگی منتشر شد، این مترجم و پژوهشگر ادبیات فارسی متولد ۴ تیر ۱۳۰۴ در اصفهان بود که درکنار تدریس زبان فارسی در دانشگاه‌هایی چون کمبریج و کالیفرنیا، آثار شاخصی را به فارسی ترجمه کرده است. از ترجمه‌های معروف کامشاد کتاب «دنیای سوفی» اثر یوستین گردر است. مهمترین ترجمه او «تاریخ چیست» اثر ه. ا. کار و مهمترین اثر تألیفی او «پایه‌گذاران نثر جدید» فارسی است. «درک یک پایان» و «حدیث نفس» از دیگر آثار کامشاد است.
اما خبر درگذشت مرتضی کاخی، به رغم جایگاهی که در عرصه کتاب از آن خود کرده بعد از گذشت ۹ ماه رسانه‌ای شد. کاخی، زاده ۲۹ آبان ۱۳۱۷ در محله باغ‌سلطانی تربت حیدریه  بود که ۲۳ مهرماه ۱۴۰۳ در ۸۶  سالگی در بی‌خبری از دنیا رفت و خبر درگذشتش ۹ تیرماه توسط ایسنا منتشر شد. «روشن‌تر از خاموشی» (گزیده‌ شعر امروز ایران (۱۳۵۷ - ۱۳۰۰))، «آنتولوژی شعر معاصر ایران» و «باغ بی‌برگی» (یادنامه مهدی اخوان ثالث) از آثار مشهور این دیپلمات ادیب است. از دیگر آثاری که توسط مرتضی کاخی منتشر شده است، به کتاب‌های «قدر مجموعه‌ گل»، برگزیده‌ای از غزل فارسی از آغاز تا امروز همراه با شرح و توضیح، «گفت‌وگوی شاعران: مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، م. آزاد تهرانی» و همچنین «صدای حیرت بیدار؛ گفت‌وگوهای مهدی اخوان ثالث» می‌توان اشاره کرد.
علی باباچاهی، شاعر و نویسنده سرشناس کشورمان چهارم اسفند در 83 سالگی درگذشت. باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی متولد سال ۱۳۲۱ در بندر کنگان استان بوشهر بود. این شاعر و منتقد ادبی در سال‌های قبل از انقلاب، در مجلات «خوشه»، «روشنفکر»، «رودکی»، «کتاب هفته» و جنگ‌های ادبی حضوری مستمر داشت و بعد از انقلاب، بیشتر مجلات و نشریه‌های ادبی او را به نوشتن مقاله و انجام مصاحبه دعوت می‌کردند. باباچاهی در کنار مصاحبه‌های متعدد و طرح مقولات جدید، به طرح «شعر پسانیمایی» پرداخت و بعداً «شعر در وضعیت دیگر» را مطرح ساخت که بحث‌های زیادی را دامن زد. «گُلِ بارانِ هزار روزه»، «دنیا اشتباه می‌کند»،‌ «بیا گوش‌ماهی جمع کنیم»‌، «به شیوه خودشان عاشق می‌شوند»، «باغ انار از این‌طرف است»، «در غارهای پُر از نرگس»،‌ «این کشتی پراسرار»،‌ «اتاق بر آب راه می‌روم»،‌ «قشنگی دنیا به همین است»‌، «آدم‌ها در غروب اسم ندارند» و «آئورا و دیگران من» از مجموعه شعرهای او 
هستند.
عبدالمجید ارفعی پژوهشگر زبان‌های باستانی، متخصص متون عیلامی، اکدی و نخستین مترجم ایرانی منشور کوروش، برنده جایزه سرو ایرانی در حوزه میراث‌فرهنگی و از مفاخر این حوزه، 6 اسفند در 86 سالگی درگذشت. عبدالمجید ارفعی، زاده ۹ شهریورِ ۱۳۱۸ در بندرعباس بود. ارفعی نخستین مترجم استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی (بابلیِ نو) به فارسی است. او در سال ۱۳۹۴ جایزه سرو ایرانی، در زمینه میراث فرهنگی را به عنوان یک عمر کوشش فرهنگی دریافت کرد. این پژوهشگر و متخصص زبان‌های باستانی اکدی و عیلامی و از آخرین بازماندگان مترجم خط میخی عیلامی و از مهم‌ترین کتیبه‌خوان‌های ایران است. ارفعی همچنین از دانش وسیعی درباره تاریخ فرهنگ میان‌رودان (بین‌النهرین باستانی) بهره‌مند بود. کتاب سه‌جلدی «گل‌نبشته‌های باروی تخت‌جمشید»، با ترجمه او در سال ١٣٨٧ از سوی انتشارات مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی 
منتشر شد.
جلال خالقی‌مطلق، ادیب، ایران‌شناس و بزرگترین شاهنامه‌پژوه معاصر، 9 اسفند در 88 سالگی  درگذشت. جلال خالقی مطلق، با بیش از نیم‌قرن پژوهش و ارائه بهترین تصحیح «شاهنامه»، تأثیر شگرفی بر تاریخ زبان و ادب پارسی گذاشت. تدریس در دانشگاه هامبورگ آلمان و قائم‌مقامی بنیاد فردوسی، از جمله سوابق برجسته این استاد فقید است. مقاله‌های تحقیقی او در مجله سیمرغ (نشریه بنیاد شاهنامه فردوسی)، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی، ایران‌نامه، ایران‌شناسی، کلک و نامه ایران باستان انتشار می‌یافت. دو مجموعه برگزیده از مقاله‌های او با عنوان‌های «گل رنج‌های کهن» (۱۳۷۲) و «سخن‌های دیرینه» (۱۳۸۱) در تهران به چاپ رسیده‌ است.
یونس تراکمه، داستان‌نویس و منتقد ادبی، ۲۴ اسفند در ۷۸ سالگی از دنیا رفت. این نویسنده، منتقد و ویراستار ادبی، سال ۱۳۲۶ در آبادان به دنیا آمد. بعدها در دانشگاه‌ اصفهان مشغول به تحصیل در رشته‌ ریاضی شد و از اعضای حلقه ادبی تأثیرگذار «جُنگ اصفهان» بود.او سال‌ها داستان و مقاله نوشت و با نشریه‌های مختلف همکاری داشت. با این‌همه نخستین مجموعه داستانش را در آستانه‌ ۶۰ سالگی منتشر کرد؛ «مکث آخر» مجموعه‌ داستان کوتاه.
 
 آرزوی بهبودی
یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴ هم با خبر ناگواری برای اهالی ادبیات همراه بود. در این روز رضا امیرخانی، نویسنده صاحب نام که با آثار شاخصی چون «من او»، «بیوتن»، «قیدار»، «جانستان کابلستان» و «نفحات نفت» شناخته شده، هنگام پرواز با پاراگلایدر دچار سانحه و ضربه مغزی شد. امیرخانی پس از چند ماه بستری در بیمارستان روز جمعه ۱۱ بهمن برای ادامه روند مراقبت‌های درمانی به منزل منتقل شد و امیدواریم سال آینده این نویسنده سلامتی خود را 
به دست آورد.