در حافظه موقت ذخیره شد...
زندگینامه آیتالله خامنهای را در اینفوگرافی «ایران» ببینید
سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟
دروس سطوح عالی را از محضر حضرات آیات احمدی میانهجی، رضا استادی، اوسطی و برخی دیگر از اساتید مبرّز قم بهره برد، دروس خارج فقه و اصول را از محضر والد شهیدشان آیتاللهالعظمی خامنهای و علاوه بر ایشان از محضر حضرات آیات عظام شیخ جواد تبریزی، شیخ حسین وحید خراسانی، سیدموسی شبیری زنجانی، آقامجتبی تهرانی، شیخ محمد مؤمن قمی استفاده کرد. ایشان بیش از ١٧ سال بهطور مستمر در دروس خارج مختلف حضور فعال داشتهاند، ارائه تقریرات علمی به عربی و پیگیری نکات علمی در قالب اشکال و نقد در ارتباط خارج از درس با اساتید، توجه ویژه برخی بزرگان به ایشان را در پی داشت.
نبوغ و استعداد بههمراه تلاش و پشتکار توأم با دقت و حریت علمی، منجر به تولید نوآوریهای فراوان و متقن، در منظومه علوم و معارف حوزوی (خصوصاً فقه، اصول و رجال) شده است. برخورداری از مبانی فکری منظم و منسجم در مجموعه علوم مدون اسلامی و التزام به مبانی خود در تولیدات علمی در مسائل گوناگون، از امتیازات ایشان است، این امر و ابتکار در مبانی اساسی علمی (مانند حقیقت و ماهیت حکم شرعی، مراتب حکم، ملاکات احکام، تعدد حکم، رجوع قیود، نحوه انتقال معارف حدیثی، سیر تطوّر کتب و...) باعث ایجاد یک مکتب علمی جامع شده است. این مبانی علمی با توجه به تسلط ایشان بر مکاتب فقهی ـ اصولی فحول این علم (شیخ اعظم انصاری، آخوند خراسانی، محقق نائینی، آقاضیاء عراقی، مرحوم اصفهانی، مرحوم بروجردی و امام خمینی) سبب استحکام و غنای مضاعف شده است. اهتمام ایشان بر آثار اصحاب ائمه (علیهم السّلام) و آرای قدمای امامیه و خصوصاً توجه به مسأله «ارتکاز عصر معصوم علیه السّلام» و نقش بنیادین آن در فرایند استنباط، حائز اهمیت است.
ایشان کنار تحصیل، بهطور مستمر به امر تدریس نیز اشتغال داشت؛ در مدرسه آیتالله مجتهدی تهران تدریس برخی دروس مقدماتی حوزه را آغاز کرد و از سال 74 به تدریس معالم مشغول شد. بعد از توصیه آیتالله العظمی خامنهای پیرامون ضرورت تحول در حوزه و اهمیت کتب شهید صدر، تدریس معالم را متوقف و تدریس حلقات شهید صدر را شروع کرد. هنگام تشرف به قم در سال 76، ادامه درس حلقات را به یکی از همبحثیهایش واگذار کرد، سال ٧٧ تدریس خصوصی رسائل و مکاسب را در بیت شریف امام خمینی (قدّس سرّه) در قم شروع کرد، مدتی بعد، درس خارج صلاة (تسبیحات اربعه، سجود و رکوع) را بهطور خصوصی با حضور برخی شاگردان سابق درس معالم و حلقات آغاز کردند.
درس ایشان در سال 86 به مدرسه مبارکه فیضیه منتقل شد و در سال ٨٧ درس خارج خصوصی ایشان (صلاة) در دفتر آیتالله العظمی خامنهای در قم شکل گرفت. از ابتدای سال تحصیلی ٨٨ بهدرخواست شاگردان سابق، درس خارج فقه عمومی ایشان در محل دفتر قم آغاز شد، بعد از یک سال، درس خارج عمومی اصول ایشان در سال ٨٩ رسماً آغاز شد و از ابتدای اصول تا ابتدای استصحاب استمرار یافت.
ایشان قبل از تدریس، سیر بحث و دیدگاههای علمیشان را مرقوم و مدون میکرد و بعد از تدریس نیز مباحث فقهی ـ اصولیشان بهقلم خود ایشان تنظیم میشود و برخی از مجلدات آن آماده نشر است.
تقریرات علمی دروس ایشان نیز از مدتها قبل توسط برخی شاگردان آماده انتشار بود اما بهجهت استنکاف ایشان، تاکنون انتشار عمومی نیافته و صرفاً بعد از درخواست مکرر، در دسترس برخی خواص و علمای حوزه قرار گرفته است.
نوآوری در محتوا و سبک تدریس (تسلط بر آرای گذشتگان، نقادی در مبانی علمی و نظامواره مسائل، بیان منظم و منطقی، آزاداندیشی فکری و حرّیت علمی، رعایت اخلاق و تواضع مثالزدنی و...) موجب آن شد درس خارج ایشان در قم بهمرور به یکی از پررونقترین دروس خارج حوزه قم تبدیل شود و تا قبل از دوران کرونا و تعطیلی دروس حضوری، بالغ بر 4٠٠ نفر در درس خارج ایشان شرکت داشتند. در دوران کرونا درس استاد بهصورت مجازی برگزار شد و پس از آن نیز بهدلیل سکونت ایشان در تهران و محدودیت رفتوآمد به قم، به همین منوال ادامه یافت. در ابتدای سال تحصیلی 1402 بالغ بر ١٣٠٠ نفر در درس ایشان ثبتنام کردند، در این شرایط و در حالی که در نخستین جلسه سال تحصیلی بالغ بر ٧٠٠ نفر در درس شرکت داشتند، ایشان بهیکباره خبر تعطیلی درسشان را اعلان کرد و از جمع شاگردان حلالیت طلبید. این خبر برای همه شاگردان و سایرین موجب شگفتی بود و با تحلیلهای عادی سازگاری نداشت. بعد از این ماجرا ١٠٠٠ نفر از طلاب و اساتید قم، در نامهای به محضر رهبر معظم انقلاب اسلامی درخواست ازسرگیری درس ایشان را مطرح کردند و برخی اعاظم قم هم بهطور شفاهی همین معنا را خواستار شدند، اما ایشان در دیدار خصوصی با جمعی از شاگردان قدیمی، علت تعطیلی درس را امری معنوی برشمرد که قابل ذکر نیست و در ضمن آن بر این نکته تأکید کرد که در شرایط پساکرونا که درسهای بسیاری از اساتید خوب حوزه کمرونق یا تعطیل شده است، اینکه درس ایشان با این تعداد پرشمار برگزار شود، وجهی ندارد و از جمع حاضر خواستند که مطالبات عمومی و خصوصی برای آغاز درس را متوقف کنند.
دغدغه تقویت جنبه فقاهت حوزه علمیه قم موجب شد ضمن پشتیبانی از مؤسسات و مراکز فقهی انقلابی (با سلایق و مشربهای علمی مختلف)، مستقلاً به تأسیس برخی مراکز علمی و مدارس فقهی اقدام نمایند. توجه توأمان به مسائل علمی و دغدغههای اجتماعی و خصوصاً خدمت به محرومان، موجب شکلگیری برنامهای جامع در این مدارس شد که در نتیجه آن، امروز طیفی از عناصر مؤمن انقلابی دلسوز و مردممدار تربیت شدهاند.
کنار تحصیل و تدریس و سایر اشتغالات حوزوی، ارتباط وثیق با برخی مراجع و بزرگان و اساتید حوزوی در قم و مشهد نیز بایسته اهمیت است. پیگیری بسیاری از مسائل و دغدغههای رهبر شهیدمان در تمشیت برخی امور مهم کشور، از جمله برکات این سنخ از روابط وثیق و گسترده ایشان بود که بهعنوان نزدیکترین یار کنار والد و امام خویش سالها امور را پیگیری و دنبال میکردند. از جمله جنبههای مهم شخصیت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، ارتباط با بزرگان اخلاق و عرفان از جمله حضرات آیات بهاءالدینی، بهجت، کشمیری، شیخ جعفر مجتهدی و طیف گستردهای از مردان معنوی بود. نکتهها و ناگفتههای فراوانی از سلوک معنوی و تهذیبی ایشان و تأییدات معنوی بزرگان وجود دارد که نزد اهل معنا و اطلاع محفوظ است.
اشراف ایشان به امور اجرایی کلان کشور و ارتباط نزدیک با بسیاری از کارگزاران ارشد نظام در دورههای مختلف و برگزاری جلسات کاری متعدد، تجربه گرانسنگی را فراهم آورده است که میتواند در آینده منشأ آثار و برکات فراوان باشد. مطالعات گسترده در رشتههای مختلف دانشی، جلسات مستمر با نخبگان و دستیابی به راهکارهای بنیادین در زمینههای مختلف از مسائل خرد و کلان عرصه حکمرانی کشور (از جمله راهکارهای ثبات اقتصادی و ثبات در قیمت کالاهای اساسی، ساختمانسازی ارزان، سریع، مدرن و انبوه، تحول نظام کشاورزی و دامداری در ایران، هوش مصنوعی و حمایت از برخی پروژههای کلان دانشبنیان و...) سرمایهای گرانقدر برای ایران اسلامی ایجاد کرده است.
ارتباط مستمر با فرماندهان نظامی و رهبران جبهه مقاومت بهویژه سیدالشهدای مقاومت سیدحسن نصرالله و سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، جنبه مهم دیگری از شخصیت آیتالله سیدمجتبی خامنهای است.
