تداوم اخبار ناگوار، صحنه‌های تلخ و خبرهای دلخراش باعث می‌‎شود، مردم در معرض آسیب‌های روانی قرار بگیرند. البته بخشی از واکنش‎ها طبیعی است. نگرانی، اضطراب، تنش حتی بی‌خوابی نشانه‌های بیماری محسوب نمی‌شود، بلکه واکنش‎های طبیعی بدن نسبت به شرایط موجود است. اما اگر تنش‎ها از حد معمول عبور کنند، مردم می‌توانند با مراجعه به بیش از پنج هزار مرکز جامع سلامت در سراسر کشور از خدمات سلامت روان و کمک روانشناسان بهره مند شوند.
جنگ نه تنها سلامت جسمی را تهدید می کند، بلکه سلامت روان را هم به مخاطره می‌کشاند. محمدرضا شالبافان مدیرکل دفتر سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اینکه در شرایط جنگی، دو گروه از مردم یعنی سالمندان و کودکان به دلیل حساسیت بیشتر نسبت به تغییرات محیطی و نگرانی درباره آینده، ممکن است واکنش‎های روانی شدیدتری نشان بدهند به «ایران» می‌گوید:«این افراد به حمایت‌های عاطفی بیشتری نیاز دارند. اکنون در شرایط بحرانی قرار داریم . در چند ماه گذشته بحران‌های پیاپی شکل گرفت و مردم جامعه در معرض مخاطرات روانی_ اجتماعی زیادی قرار داشتند. اخبار ناخوشایند، اتفاقات دلخراش و صحنه‌های آسیب‌‎زا همه این موارد جامعه را برای مشکلات روحی و روانی مستعدتر از قبل کرده است. به همین دلیل افراد بیشتر از گذشته باید مراقب خود و خانواده‌‎شان باشند.»
دکتر شالبافان با بیان اینکه شرایط جنگی می‌‎تواند باعث تغییرات ناگهانی در زندگی روزمره شود، توضیح می‌دهد: «شنیدن صدای انفجار، دیدن تصاویر و فیلم‎های ناراحت کننده و دلخراش، نگرانی درباره آینده و محدود شدن رفت و آمد طبیعی می‌تواند بر روحیه افراد اثرگذار باشد. در چنین شرایطی افراد با واکنش‌های مختلفی در اعضای خانواده روبه رو خواهند شد. مثل اضطراب و دلشوره مداوم، بیخوابی یا خواب‎های آشفته، تپش قلب یا احساس فشار در سینه، زود رنجی یا عصبانیت، کاهش تمرکز و فراموشکاری موقت، احساس غم، نا امیدی و تنهایی، نگرانی زیاد درباره اعضای خانواده و... این واکنش‎ها در شرایط غیرعادی و بحران، طبیعی تلقی می‌شوند.» سؤالی که مطرح می‌شود این است که چگونه در چنین شرایطی بر این اضطراب‌ها غلبه کنیم؟
شالبافان می گوید:« بهترین اقدام فردی، تمرین تنفس است. این کار پیام آرامش را به ذهن می فرستد و ضربان قلب را کاهش می‌‎دهد. محدود کردن شنیدن اخبار یکی دیگر از اقدامات لحظه‌ای است چون قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار اضطراب را تشدید می‌کند. قبل از خواب اخبار گوش ندهید. حفظ ارتباط اجتماعی راه حلی دیگر است چون انزوا اضطراب را بیشتر می‌کند.»

چه زمانی به پزشک
مراجعه کنیم؟
به گفته دکتر شالبافان، در صورت مشاهده مواردی مثل بیخوابی شدید مثلاً چند شب پشت سرهم، اضطرابی که فعالیت روزانه را مختل کند، گریه‌های طولانی و ناامیدی عمیق، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
او با اشاره  به دو گروه از جامعه که با کوچک‎ترین بحران دچار مشکلات بیشتری می‌شوند، می‌گوید: «کودکان اولین گروه خاص جامعه هستند که اطلاعات و تحلیل‌شان نسبت به شرایط متفاوت است. آنها هم مانند بزرگسالان تحت تأثیر حوادث ناگوار قرار می‌گیرند، به ویژه زمانی که منجر به از دست دادن والدین یا نزدیکان شوند یا شاهد این حوادث دلخراش باشند. بسیاری از اوقات کودکان نمی‌توانند اضطراب‎شان را بیان کنند و خانواده باید توجه بیشتری نسبت به تغییر رفتارهای ناگهانی کودکانشان داشته باشند. بهترین کار برای غلبه بر نگرانی کودکان این است که والدین کنارشان باشند. در مرحله بعد بدون فشار و اصرار  به کودک از او بخواهند نگرانی که دارد را مطرح کند. مثلاً نقاشی کردن در خصوص آن حادثه یا نگرانی، گفتن شعر یا قصه، بازی‌های دسته جمعی و... اگر کودک به هر نحوی مایل به بیان نگرانی‌اش نبود، باید به کودک قوت قلب داده شود که هر اتفاقی هم که رخ بدهد، همه خانواده کنار هم هستند.»
به کودکان دروغ نگویید
دکتر شالبافان با بیان اینکه نباید به کودک درباره مسائل رخ داده درکشور دروغ گفت، توضیح می‌‎دهد: «به عنوان مثال، صدای انفجار را به رعد و برق و ترقه و .... برای کودک تغییر ندهیم. این کار از اساس اشتباه است. چون کودک اعتمادش را به والدین از دست می‌دهد و اگر به مراقبت نیاز داشته باشد ممکن است از آنها، نپذیرد. از طرف دیگر نباید به کودک تحلیل‌ها و جملات سیاسی اجتماعی را بگوییم که از درک و فهم او خارج باشد، چون بدتر گیج می‌شود. باید در حد فهم او شرایط جامعه را برایش توضیح و به کودک این اطمینان را بدهند که همه در کنار هم خواهید ماند. همچنین به سؤال‌های کودکان خود صادقانه پاسخ بدهید و از پاسخ‌های غیرواقعی اجتناب کنید. رفتارهایی مثل شب ادراری، افت تحصیلی، ناخن جویدن و ... کودکان را بپذیرید و بدون سختگیری به کودک آرامش دهید و او را تنبیه و شرمنده نکنید.»
مدیرکل دفتر سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت درباره واکنش‌های طبیعی کودک دراین شرایط می‌گوید: «ممکن است کودکان به دنبال اضطرابی که دارند همچون گذشته با والدین همکاری نداشته باشند و سرو صدای زیادی به راه اندازند. در چنین شرایطی پدرو مادرها باید با آرامش با کودکشان برخورد کنند. اگر رفتارهای تنشی کودک شدید بود، مثلاً از خوردن غذا امتناع می‌کند، بیقراری شدید دارد یا حرف‌هایی از جنس خودکشی می‌زند در این شرایط والدین باید به روانپزشک مراجعه کنند که در تمام استان‎ها کادر درمان درحال ارائه خدمات روانشناسی هستند. در غیر این صورت نیازی به مراکز درمانی نیست و با مراقبت و صحبت با کودک در منزل پدر و مادر می‌توانند شرایط را در دست بگیرند.»
پنج هزار مرکز جامع سلامت
به مردم خدمت می‌‎دهند
او به گروه دوم جامعه که نیازمند توجه بیشتر در شرایط بحرانی است اشاره می کند و  توضیح می‌دهد: «توجه به سالمندان نسبت به کودکان در این شرایط کاملاً متفاوت است. باید فضایی را فراهم کنیم تا سالمندان درباره شرایط و اضطرابی که دارند حرف بزنند. بهتر است در شرایط بحرانی سالمندان دور از خانواده نباشند ، با توجه به شرایط زندگی افراد و تنها زندگی کردن سالمندان، ممکن است برای فرزندان دشوار باشد شرایط معمول زندگی را رها کنند و در کنار سالمندان قرار بگیرند. دراین موقعیت اعضای خانواده باید همکاری بیشتری در قبال فرد سالمند خانواده داشته باشند. اولین نیازهای او مثل غذا، خوراکی، داروها و... را برایش تأمین کنند. همچنین به طور مرتب با او در ارتباط باشند و از سلامتی خود به سالمند خبر دهند، حتی اگر سالمند در یک روز چندبار با آنها تماس گرفت، حتماً فرزندانش پاسخگوی تلفن‎های او باشند.»
مدیرکل دفتر سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به اینکه در حال حاضر سه هزارو 400 روانشناس در پنج هزار مرکز جامع سلامت در حال ارائه خدمت به مردم هستند، می‌گوید: «براساس شرایط استان‎ها و ویژگی‌هایی که دارند، میزان و ساعات حضور کارکنان مراکز جامع سلامت متفاوت است. افراد با توجه به این موضوع، در مواردی که نگرانی و اضطراب اعضای خانواده شدید است، می‌‎توانند به این مراکز مراجعه کنند و ارزیابی شوند تا درمان‎های دارویی و غیر دارویی را از مراقبان سلامت دریافت کنند. در این مراکز هم پزشک وجود دارد هم روانشناس و مردم دسترسی راحت‌‎تری به کادر سلامت در شرایط بحرانی خواهند داشت.»