در حافظه موقت ذخیره شد...
دفاع مشروع در چهارچوب حقوق همسایگی
نماینده مجلس شورای اسلامی
در روابط میان کشورها، بهویژه کشورهایی که مرزهای مشترک زمینی، دریایی و هوایی دارند، مجموعهای از قواعد و اصول شناختهشده در حقوق و روابط بینالملل حاکم است. این قواعد برای آن وضع شدهاند که همزیستی میان همسایگان بر پایه احترام متقابل، حفظ تمامیت ارضی و جلوگیری از تنش و درگیری شکل بگیرد. بدیهی است تا زمانی که این اصول رعایت شود و از سوی یک کشور آسیبی متوجه همسایه خود نشود، دلیلی برای ایجاد تنش یا واکنش متقابل وجود نخواهد داشت.
در چنین چهارچوبی، اصل بنیادین این است که هیچ کشوری اجازه ندهد از خاک آن علیه کشور دیگر اقدام خصمانهای صورت گیرد. اگر کشوری خاک خود را در اختیار دشمن یک کشور قرار دهد و از آن سرزمین برای انجام حمله یا اقدام نظامی استفاده شود، در واقع به نوعی در آن اقدام مشارکت کرده است. در چنین شرایطی کشوری که مورد تعرض قرار گرفته، ناچار است برای دفاع از خود اقدام کند.
واقعیت این است که وقتی حملهای از مبدأ مشخصی صورت میگیرد برای مثال موشکی از نقطهای خاص شلیک میشود یا پایگاهی برای اقدام نظامی علیه کشوری مورد استفاده قرار میگیرد، طبیعتاً آن مبدأ برای طرف مقابل شناختهشده است. اگر آن مکان در خاک کشوری باشد که امکانات خود را در اختیار آمریکا یا رژیم صهیونیستی قرار داده و از آنجا علیه ایران اقدام شود، این به معنای همکاری با دشمن تلقی خواهد شد.
با این حال، جمهوری اسلامی ایران همواره تلاش کرده روابطی دوستانه و مبتنی بر احترام با کشورهای همسایه داشته باشد. این رویکرد یک اصل ثابت در سیاست منطقهای ایران بوده است؛ اصلی که بر پایه حسن همجواری و احترام به تمامیت ارضی دیگر کشورها شکل گرفته است. اما این رویکرد تا زمانی معنا دارد که خاک کشورهای همسایه به محلی برای اقدام علیه ایران تبدیل نشود.
تجربه تاریخی نیز نشان میدهد که چنین وضعیتی مسبوق به سابقه است. در دوران جنگ هشتساله، ایران عملاً با رژیم صدام درگیر بود، اما در عمل بسیاری از کشورها با ارائه حمایتهای مختلف در کنار او قرار گرفتند و علیه ایران اقدام کردند. امروز نیز اگر برخی کشورها امکانات یا پایگاههای خود را در اختیار آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار دهند تا از آنجا علیه ایران استفاده شود، این وضعیت شباهتهایی با همان تجربه تاریخی پیدا میکند.
بر همین اساس، تأکید ایران روشن است: تا زمانی که از خاک کشورهای همسایه علیه ایران استفاده نشود، هیچ مشکلی با آن کشورها وجود نخواهد داشت و ایران به تمامیت ارضی و حقوق حاکمیتی آنها احترام میگذارد. اما اگر منافع و امنیت ملی ایران از طریق خاک کشوری دیگر مورد تعرض قرار گیرد، دفاع از خود امری اجتنابناپذیر خواهد بود. چنین اقدامی نه حمله، بلکه مصداق روشن دفاع مشروع در چهارچوب قواعد پذیرفتهشده بینالمللی است.
در واقع، جمهوری اسلامی ایران نه آغازگر جنگ بوده و نه تمایلی به آغاز درگیری دارد. آنچه در مواضع مسئولان کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته، همین اصل است که اگر منافع ملی ایران از طریق خاک کشوری دیگر هدف قرار گیرد، دفاع از خود حق طبیعی و قانونی ایران خواهد بود. در غیر این صورت، ایران همچنان به حقوق همسایگی پایبند است و هیچگونه تعرضی از سوی ایران متوجه کشورهای منطقه نخواهد شد.
از این رو، همسایگان ایران نیز باید توجه داشته باشند که «دفاع مشروع» را با «حمله» اشتباه نگیرند. رعایت قواعد و تعهدات بینالمللی، بهویژه در جلوگیری از استفاده از خاک یک کشور علیه کشور دیگر، مسئولیتی است که بر عهده همه دولتها قرار دارد. حفظ ثبات و امنیت منطقهای نیز دقیقاً در گرو پایبندی به همین اصول است.
